You are here

ĠĀYETÜ’L-MÜNTEHĀ FĮ-TEDBĮRİ’L-MERŻĀ, SES VE ŞEKİL BİLGİSİ, İMLÂ ÖZELLİKLERİ VE SÖZ VARLIĞI

PHONETIC AND MORPHOLOGY, SPELLING AND VOCABULARY OF ĠĀYETÜ’L-MÜNTEHĀ FĮ-TEDBĮRİ’L-MERŻĀ

Journal Name:

Publication Year:

DOI: 
http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.4816
Author NameUniversity of AuthorFaculty of Author
Abstract (2. Language): 
Period of Classical Ottoman Turkish is one of the duration which constitute basic of Turkey Turkish. It is hard to say this four hundred years longed period is great for Turkish. In this period, Turkish was very influenced from Arabish and Persian, literal and scientific texts were given but there was no pure Turkish just like Ancient Anatolian Turkish period. In the period of Classical Ottoman Turkish, artistic concern was seen not only in poetical but also prose texts. In the result of this concern there were a new language in prose which was full of "seci". But it isn't true to say that all of prose texts produced in this artistic language. Especially didactic texts like religious, ethic and legendary texts and useful information about health, agriculture texts were explained unsophisticated way. This texts which weren't artistic usage, are great treasures for seeing this time's language and vocabulary. In this article we will try to introduce one of this treasure which belongs to time of Classical Ottoman Turkish in phonetic, morphologic, spelling and vocabulary aspects. This article will give information about chapters, aim of written text, patterns in libraries of Ġāyetü’l-Müntehā Fį-Tedbįri’l-Merżā have a medical content which were translated into Turkish from Arabic by Müderris Hasan Efendi. This article's aim is a contribution of determinating language speciality of the text's time with the proportion of the work features.
Abstract (Original Language): 
Klâsik Osmanlı Türkçesi dönemi, Türkiye Türkçesinin temelini teşkil eden dönemlerden biridir. Yaklaşık dört yüz yıllık bir zaman dilimini içine alan bu dönemin Türkçe için çok da parlak geçtiği söylenemez. Türkçenin, Arapça ve Farsçanın gölgesinde kaldığı bu dönemde edebî ve ilmî eserler verilmeye devam etmiştir. Ancak Eski Anadolu Türkçesi dönemindeki kadar saf bir Türkçe kullanılmamıştır. Klâsik Osmanlı Türkçesi döneminde sanat yapma kaygısı, manzum metinlerin yanı sıra mensur metinlerde de görülmeye başlar. Bu kaygı neticesinde secilerin ağırlıkta olduğu süslü bir nesir dili ortaya çıkar. Ancak bütün mensur metinlerin süslü nesir dili ile oluşturulduğu da söylenemez. Özellikle dinî, ahlakî ve menkıbevî tarzdaki öğretici metinler ve sağlık, tarım gibi günlük yaşamda kullanılabilecek faydalı bilgiler daha sade bir dille insanlara aktarılmaya çalışılır. Sanat kaygısı taşımayan bu metinler gerçek anlamda o dönemin dilini ve söz varlığını yansıtan değerli hazinelerdir. Biz de bu makalede Klâsik Osmanlı Türkçesi dönemine ait bu değerli hazinelerden birini ses ve şekil bilgisi, imla özellikleri ve söz varlığı bakımından tanıtmaya çalışacağız. Müderris Hasan Efendi tarafından Arapçadan Türkçeye tercüme edilen tıbbî içerikli bir eser olan Ġāyetü’l-Müntehā Fį-Tedbįri’l-Merżā’nın bölümleri, yazılış amacı kütüphanelerdeki nüshaları gibi bilgilerin de yer alacağı bu makale ile eserin yazıldığı dönemin dil özelliklerinin tespit edilmesine -eserin verdiği malzeme nispetinde- az da olsa katkıda bulunmak amaçlanmıştır.
635-648

REFERENCES

References: 

ADIVAR Adnan, Osmanlı Türklerinde İlim, Remzi Kitabevi Yay., İstanbul 1991.
AĞIRAKÇA Ahmet, "Osmanlı Tıbbının Kaynaklan", Osmanlılarda Sağlık, Biofarma Yay., İstanbul 2006, C. I, s. 133-165.
ALTINAY Ahmed Refik, Lâle Devri, Başbakanlık Kültür Müsteşarlığı Yay., Ankara 1973.
ATALAY Besim (haz.), Divanü Lûgat-it-Türk (Dizin), C. IV. TDK Yay., Ankara 2006.
AYDÜZ Salim, "Bilimsel Faaliyetler Açısından Lâle Devri", İstanbul Armağanı 4 (Lâle Devri), İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür İşleri Daire Başkanlığı Yay., İstanbul 2000, s. 159¬193.
AYVERDİ İlhan, Misalli Büyük Türkçe Sözlük, Kubbealtı Yay., İstanbul 2010. BANGUOĞLU Tahsin, Türkçenin Grameri, TDK Yay., Ankara 1995.
Bursalı Mehmed Tahir, Osmanlı Müellifleri, Matbaa-i Amire Yay İstanbul 1342, C. 3, s. 213.
CLAUSON Sir Gerard, An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth- Century Turkish,
Oxford University Press, 1972.
DEVELİ Hayati, Evliya Çelebi Seyahatnamesine Göre 17. Yüzyıl Osmanlı Türkçesinde Ses Benzeşmeleri ve Uyumlar, TDK Yay., Ankara 1995.
,
Osmanlı'nın Dili, Kesit Yay., İstanbul 2009.
,
XVIII. Yüzyıl İstanbul Hayatına Dair Risâle-i Garîbe, Kitabevi Yay., İstanbul
2001.
DEVELLİOĞLU Ferit, Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lügat, Aydın Kitabevi Yay., Ankara
2000.
DİNAR Talat, Müderris Hasan Efendi'nin "Gayetü'l-Müntehâ Fî-Tedbîri'l-Merzâ"sı, (Hastalıkların Tedavisinde En Son Nokta), (İnceleme, Metin, Dizinler), Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Denizli 2013.
,"Tıbb-
ı Cedîd Yazmaları Üzerine Bazı Tespitler", Turkish Studies -Volume 7/4,
Fall 2012, Ankara 2012, s. 1541-1546.
DUMAN Musa, "Klasik Osmanlı Türkçesinde Konuşma Dili", Makaleler, İstanbul 2008, s. 189¬212.
ERGİN Muharrem, Türk Dilbilgisi, Bayrak Yay., İstanbul 2000.
İHSANOĞLU Ekmeleddin vd., Osmanlı Tıbbi Bilimler Literatürü Tarihi, C. 1, İslâm Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi Yay İstanbul 2008.
JOHNSON
Francis
, Dictionary, Persian Arabic and English, London 1852.
KARTALLIOĞLU Yavuz, Klasik Osmanlı Türkçesinde Eklerin Ses Düzeni (16, 17 ve 18. Yüzyıllar), TDK Yay., Ankara 2011.
KORKMAZ Zeynep, "Türkiye Türkçesi", Türk Dili Üzerine Araştırmalar, TDK Yay., C. I,
Ankara 2005, s. 537-606.
,
Türkiye Türkçesi Grameri (Şekil Bilgisi), TDK Yay., Ankara 2003.
MUTÇALI Serdar, Arapça-Türkçe Sözlük, Dağarcık Yay., İstanbul 2012.
Turkish Studies
International
Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic
Volume 8/4 Spring 2013

c
648
Talat DİNAR - Ceyhun Vedat UYGUR
ÖZKAN Mustafa, Türk Dilinin Gelişme Alanları ve Eski Anadolu Türkçesi, Filiz Kitabevi Yay., İstanbul 2009.
REDHOUSE Sir James W., Turkısh and English Lexıcon, Çağrı Yay., İstanbul 2006. STEİNGASS Francis, A Comprehensive Persian-English Dictionary, 1975. , Arabic-English Dictionary, London 1884.
ŞEHSUVAROĞLU Bedi. N., Eczacılık Tarihi Dersleri, İstanbul Üniversitesi Yay., İstanbul 1970. TİETZE Andreas, Tarihi ve Etimolojik Türkiye Türkçesi Lügati, Simurg Yay., İstanbul 2002.
TİMURTAŞ Faruk Kadri, Eski Türkiye Türkçesi XV. Yüzyıl, Enderun Yay., İstanbul 1994.
Türkçe Sözlük, TDK Yay., Ankara 2005.

Thank you for copying data from http://www.arastirmax.com