Sarı Uygur Türkçesine Türkçe Sızıcı Seslerin Yansıması

Sarı Uygur Türkçesi, Çin topraklarında yaygın olan Sibirya grubu Hakas kolu Türk lehçelerindendir. Türk dilinden çok eski dönemde ayrılmış olması (XI. yüzyılın ortası), sonradan diğer lehçelerden ayrı (~izole) kalması, kendi fonetiğinde özgün ses geçişlerinin olması eski Türk dili seslerinin arkaikleşmesine neden olmuştur. Bunun sonucunda Sarı Uygur Türkçesinde beklenilmeyen ve ilk bakışta pek de anlaşılmayan sesler göze çarpmıştır. Bu durumun sebebini, lehçeler arası karışmalara veya yabancı bir dilin etkisine dayandırmak yanlıştır. Sarı Uygur Türkçesinin tarihî fonetiğindeki esas sorunlardan biri standart Türkçedeki ikinci bir ünsüz türemesi (~affrikat) olayı ve sızıcı (~spirant) -š-‘nin gelişmesidir. Araştırmacılar, bu seslerden bahsederken genelde farklı yansımaların olduğunu söylerler. Standart Türkçedeki *č’nin gelişimini etkileyen nedir? Sarı Uygur Türkçesinde, ön ses (~anlaut) pozisyonunda iki temel unsurdan söz edilir. Soluklu (~aspirasyonlu) č’ gelişimi veya soluksuz (~aspirasyonsuz) yarı ötümlü ses -ǯ- gelişimi. Aşağıda, Altay Dilleri Sözlüğünün (EDAL) Türkçe kısmındaki kelimelere yer verilmiştir. Kelimelerin altet. dbf veri tabanındaki numarası işaretlenmiştir (Sarı Uygur Türkçesinde kelimeler, syuet veri tabanına göre numaralandırılmıştır. Ayrıca bu veri tabanında E. R. Tenişev ve Çin ekibinin kaydettiği malzemelerin ses bilgisi de verilmiştir).