ULUSLARARASI İMAM EŞ’ARÎ VE EŞ’ARİLİK SEMPOZYUMU

Yöntem ve temel esasları bakımından bir disiplin olarak kelam ilminin kurucusu olan Mutezile ile Ehl-i Hadis’in öncülüğünü yaptığı Selefiyye arasında bir metodoloji geliştiren Ebu’l-Hasan el-Eş’arî, İslam düşünce tarihinde uzun bir dönem ve geniş bir coğrafyada etkili olmuş bir şahsiyettir. Önceki mezhebi Mutezile’den taşıdığı gelenek ile selef düşüncesini sentezleyerek geliştirdiği yöntem, kendisine nispet edilen ve Matüridiyye ile birlikte iki büyük sünnî ekolden birini teşkil eden Eş’ariyye mezhebinin kuruluşunu sağlamıştır. Eş’ariyye mezhebi’nin kuruluşu İmam Eş’arî’den sonra Bakıllânî, İbn Fûrek ve Ebu İshak el-İsferâyinî ile tamamlanmış akabinde İmâmü’l-Harameyn el-Cüveynî ve Gazzâlî gibi alimlerle temsil edilerek başta Nizamiye olmak üzere medreselerde temel itikadî ekol olmuş ve geniş bir alana yayılmıştır. Ekolün etkin ismi olan Gazzâlî’nin felsefeyle tanışıp buna yönelik eleştiriler geliştirmesi sürecinden sonra Eş’arî düşünce ile felsefe arasında sentezci bir yöntem geliştirilmiştir. Felsefî kelam olarak adlandırılan bu yöntemle birlikte müteahhirûn dönemi başlamıştır. Bu dönemde Şehristânî, Fahreddin Râzî, Seyfeddin Amidî, Beydâvî, Adudiddîn el-İcî gibi alimler felsefî kelam yöntemiyle eserler kaleme almış ve bunun sonucunda Eş’arilik ilim dünyasında bütünüyle bir hakimiyet kurmuştur. Bu, aynı zamanda İslam felsefesinin de kavramlar ve tartışmalarıyla devam ettirildiği bir dönem olmuştur. Bunun akabinde tahkik ve şerh dönemi olarak adlandırılan süreçte Teftazânî, Cürcânî ve Devvânî gibi alimler felsefî kelam kültürünün taşıyıcısı olmuş ve tahkik yöntemiyle eserler kaleme almışlardır. Bugün önemli bir çalışma alanı olarak araştırmacıları bekleyen Osmanlı düşünce geleneğinde, Eş’arî metinler, şerh ve haşiyelerle yorumlanarak söz konusu döneme taşınmıştır. Böylelikle yaklaşık bin yıllık bir süreçte Eş’arî düşünce hakim bir inanç sistemi olarak varlık göstermiştir.