You are here

Home » Content

KELÂMÎ EPİSTEMOLOJİDE AKLIN DEĞERİ

Journal Name:

  • Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi

Publication Year:

  • 2001
Author NameUniversity of AuthorFaculty of Author
Bookmark/Search this post with
Abstract (Original Language): 
Kur’an’a göre Allah hem yaratma ve hem de yaratıkları bilgilendirme kaynağıdır. Bu bilgilendirme yöntemlerinden birisi de aracılarla olmasıdır. Hiç kuşkusuz ki bu aracılar, insanlık tarihinin değişik dönemlerinde her kavme gönderilen peygamberler olmuştur. Kur’an’da insanların peygamberlerle bilgilendirildiğini görüyoruz. Örneğin, Hz. Âdem’e nesnelerin isimleri öğretilmiştir.1 İlâhî mesaj olan Kur’an’a göre, bilginin gelişmesi ve çoğalması Allah’a bağlıdır; insana bilinmeyeni bildiren O’dur.2 O halde hakikatin bilgisini elde etmede insanın rolü nedir? Kur’an’da bilgi konusunda insan için nesneler dünyasına bakarak bir şeyleri hatırlama (tezekkür) ve düşünme (tefekkür)den söz edilmiştir. Ayrıca, insan nesneler üzerinde tefekkür ve teemmülde bulunmaya davet edildikten sonra, “akletmez misiniz?”3 şeklinde bir soru ile uyarılır. Akletme, tefekkür ve tezekkür gibi kavramların içeriğinde taşıdığı mesaj, insanın aşkın olanla buluşmasına ve O’nunla bağ kurmasına bir davetiye çıkarmaktır. Kur’an’daki “akletme” aydınlanma düşüncesindeki “pozitivist rasyonel aklın” karşılığı değildir. Çünkü “rasyonalizm” aklı, istidlâlî kategoriye indirger, onu ululamakla kalmaz hatta üstünde bir başka hakikatin olduğunu da kabul etmez. Kur’an’da isim olarak akla değil de fiil olarak aklın fonksiyonel yapısına gönderme yapılır. Türkçesi, hâlâ düşünmüyorlar mı? anlamına gelen; “efelâ ta’kılûn” ya da “lâ ya’kılûn” gibi ifadelerle zihinlerin nesneler dünyasına (kevnî âyetler) yönelmesi ile uyarılması amaçlanır. Kur’an’a göre akıl, kalbin bir fonksiyonudur.
FULL TEXT (PDF): 
PDF icon 314.pdf
  • 2
1
45
  • Turkish

REFERENCES

References: 

Ahmed b. Abdüllatîf, Menâhicu bi İmâmi’l-Harameyn, Riyad, 1993.
Altıntaş, Ramazan, Haşviyye’nin Doğuşu ve Kelâmî Görüşleri, C.Ü. İ. Fak. Dergisi,
Sayı:3 ( 1999).
Arkoun, Muhammed, Kazâyâ fî Nakdi’l-Akli’d-Dînî, (Arapça’ya çev. Hâşim Sâlih),
Beyrut, 1998.
Bâkıllânî, Ebû Bekir Muhammed b. Tayyib, et-Temhîd (neşr. Richard Joseph
McCarthy), Beyrut, 1957.
Bâkıllânî, Ebu Bekir Muhammed b. et-Tayyîb, İ’câzü’l-Kur’an (Süyûtî’nin el-İtkân
adlı eserinin hâmişinde), İstanbul, 1978.
Basrî, Ebu’l-Huseyn, el-Mu’temed fî Usûli’l-Fıkh, Dımaşk, 1964.
Behiy, Muhammed, İslam Düşüncesinin İlâhî Yönü, (çev. Sabri Hizmetli) Ankara,
1992.
Bolay, Süleyman Hayri, Aristo Metafiziği ile Gazzâli Metafiziğinin Karşılaştırılması,
İstanbul, 1993.
Câbirî, Muhammed Âbid, Arap-İslam Kültürünün Akıl Yapısı (çev. B. Köroğlu-H.
Hacak-E. Demirli), İstanbul, 1999.
Câbirî, Muhammed Âbid, Arap Aklının Oluşumu, (çev. İbrahim Akbaba), İstanbul,
1997.
Cürcânî, Seyyid Şerîf, et-Ta’rîfât, (tahk. Abdurrahmân Umeyra), Beyrut, 1987.
Cüveynî, Ebu’l-Me’âlî, el-Akîdetü’n-Nizâmiyye, İstanbul, ts.
Cüveynî, Ebu’l-Meâlî, el-İrşâd ilâ Kavâtıı’l-Edille fî Usûli’l-İ’tikâd (tahk. M. Yusuf
Mûsâ-A. Abdülhamîd), Kahire, 1950.
Ebu’l-Hasan el-Eş’arî, el-Luma’ fi’r-Redd alâ Ehli’z-Zeyğ ve’l-Bida’ (tahk. Hamûde
Gurâbe), Kahire, 1955.
Eş’arî, Ebu’l-Hasan, el- İbâne an Usûli’d-Diyâne, Medine, 1410 h.
Eş’arî, Ebu’l-Hasan, Makâlâtü’l-İslâmiyyîn, ( tahk. Helmut Ritter), Wiesbaden, 1980.
Eş’arî, Ebu’l-Hasan, Risâle fî İstihsâni’l-Havd fî İlmi’l-Kelam, Haydarabad, 1344.
44
Gazâlî, Ebû Hâmid, Faysalu’t- Tefrika beyne’l-İslam ve’z-Zendeka (çev. A. Turan
Aslan), İstanbul, 1992.
Gazâlî, Ebû Hâmid, el-İktisâd fi’l-İ’tikâd ( nşr. Âdil el-Avâ), Beyrut, 1979.
Gazâlî, Ebû Hâmid, Mi’yâru’l-Ilm fî Fenni’l -Mantık (tahk. M. Mustafa Ebu’l-A’lâ),
Kahire, 1973.
Hamûde Gurâbe, “Takdîm”, (Eş’arî, el-Luma’ ), Kahire, 1955.
Hasan Hanefi, Dirâsâtün Felsefiyyetün, Kâhire, ts.
Herâs, Muhammed Halîl, İbn Teymiyye es-Selefiyye, Kahire, ts.
Herevî, Abdullah b. Muhammed b. Ali el-Ensârî, Zemmü’l-Kelam, (tahk. Semîh
Duğaym), Beyrut, ts.
İbn Haldun, Ebû Zeyd Abdurrahmân b. Muhammed, Mukaddime (çev. Zakir Kadiri
Ugan), İstanbul, 1991.
İbn Teymiyye, Ahmed b. Halîm, Der’ü Taâruzi’l-Akl ve’n-Nakil (tahk. Abdüllâtif
Abdurrahmân), Beyrut, 1997.
İcî, Adudiddîn, el-Mevâkıf fî Ilmi’l-Kelam, Beyrut, ts.
İrfan Abdülhamîd, İslâm’da İtikâdî Mezhepler ve Akâid Esasları, (çev. Saim
Yeprem), İstanbul, 1994.
Kâdı Abdülcebbâr, el-Muhît bi’t-Teklîf, (tahk. Ömer Seyyid Azmî), Kahire, ts.
Kâdî Abdülcebbâr, el-Muğnî fî Ebvâbi’t-Tevhîd ve’l-Adl, Kâhire, ts.
Kâdî Abdülcebbâr, Şerhu’l-Usûli’l-Hamse, (tahk. Abdülkerim Osman), Kâhire,
1965.
Malatî, Ebu’l-Huseyn, et-Tenbîh ve’r-Red, (nşr. M. Zâhid el-Kevserî), Beyrut, 1968.
Mâtürîdî, Ebû Mansur, Kitâbu’t-Tevhîd, (tahk. Fethullah Huleyf), Beyrut, 1970.
Muhammed Abduh, Risâletü’t-Tevhîd, Beyrut, 1992.
Mûsâ b. Meymûn, Delâletü’l-Hâirîn, (tahk. Hüseyin Atay), Ankara, 1974.
Mu’tekıd, Avvâd b. Abdillâh, el-Mu’tezile, Riyâd, 1996.
Müfid, Muhammed b. Nu’mân, Evâilu’l-Makâlât, Tebriz, 1371.
Neşşâr, Ali Sami, İslam’da Felsefî Düşüncenin Doğuşu, (çev. Osman Tunç),
İstanbul, 1999.
Neşşâr, Ali Sami, Menâhicu’l-Bahs Inde Müfekkiri’l-İslam, Beyrut, 1984.
Râzî, Fahreddîn, Esâsu’t-Takdîs fî İlmi’l-Kelâm, Beyrut, 1995.
45
Râzî, Fahreddîn, Muhassal, (tahk. Semîh Duğaym), Beyrut, 1992.
Sabûnî, İsmâîl, Akîdetü’s-Selef ve Ashâbü’l-Hadîs, nşr. Muhammed Emîn,(
Mecmûatü’r-Resâili’l-Münîriyye içinde), Beyrut, 1970.
Süyûtî, Celâleddîn Abdurrahmân, el-İtkân fî Ulûmi’l-Kurân, İstanbul, 1978.
Şâfiî, Hasan Mahmûd, ‘Min Kazâye’l-Menhec fî Ilmi’l-Kelâm’, Dirâsâtün
Arabiyyetün ve İslâmiyyetün, Sayı:1, (1983).
Şehristânî, Abdülkerim, el-Milel ve’n-Nihal (tahk. M. Seyyid Geylânî), Kahire, 1986.
Şınkîtî, Muhammedü’l-Emîn b. Muhammed, Advâü’l-Beyân fî Îzâhı’l-Kur’ani bi’l-
Kur’an, Riyad, 1403h.
Şeyhzâde, Abdurrahmân b. Ali, Nazmu’l-Ferâid ve Cem’ul-Fevâid, Kahire, ts.
Taftazânî, Sa’deddîn Mes’ud b. Ömer, Şerhu’l-Akâid, İstanbul, 1908.
Taftazânî, Ebu’l-Vefâ, Kelam İlminin Bellibaşlı Meseleleri, (çev. Şerafeddîn
Gölcük), İstanbul, 1980.
Topaloğlu, Bekir, Kelam İlmi-Giriş, İstanbul, 1981.
Watt, Montgomery, İslam Düşüncesinin Teşekkül Devri ( çev. E. Ruhi Fığlalı),
Ankara, 1981.
Zühdî Hasan Cârullah, el-Mu’tezile, Kahire, 1948.

Thank you for copying data from http://www.arastirmax.com