You are here

KİĞI DEMİR MADENİ VE HUMBARAHANESİ

KIGI IRON MINE AND HUMBARAHANE

Journal Name:

Publication Year:

DOI: 
http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.2522
Author NameUniversity of AuthorFaculty of Author
Abstract (2. Language): 
At the time of Ottoman Empire the Kigı town was the center of township and sanjak. Initially it was connected to the Diyarbekir state, then to the Erzurum state, before the World War I, finally it was connected to the Harput state. At that time, various mines were extracted in that township of which the most important was iron. The mine dates back to the Akkoyunlu State. In the Ottoman Empire’s period, its production was interrupted for certain occasions.. Except for those occasions, the production was continued by tacksmen and emeers. During his excursion to Revan (1635) or Bağdad (1638), IV Murat built a humbarahane here. For a moment the production was halted; in 1735 it revived again. In 1817 another case like this was repeated. In 1839 it was closed absolutely. The existence of mine helped the Ottoman mining, the economy of the region and weapon industry. The villagers in the vicinity of the mine were tax exempted for working in mine. The products; slabs and cannon humbaras were sent to the Erzurum castle. Also it had an important role in fulfilling the need of ammunition of other castles in the East border. if appropriated, the mine was used to fulfill the need of ammunition of Europe border through Trabzon port. The amounts of workers and their earnings, the amounts and sum of the production of slab and humbara on the basis of batman and vukiyye, the price and amounts of construction products that used in facilities, the curtilage of facilities, and the information obtained about the kind and characteristic of tools and so on, shed light on the economic and military history of the region.
Abstract (Original Language): 
Osmanlılar zamanında Kiğı kasabası, kaza ve sancak merkezi konumunda idi. Önce Diyarbekir eyaletine, kısa süre sonra Erzurum eyaletine, I. Dünya Savaşı öncesinde, Harput Eyaleti’ne bağlanmıştır. Bu devirde, kazada muhtelif madenler çıkarılmıştır. Bunların en önemlisi, demir madeni olmuştur. Madenin geçmişi, Akkoyunlu Devleti öncesine uzanmaktadır. Osmanlılar zamanında, belli aralıklarla üretimi durdurulmuştur. Bu aralıklar dışında, eminler veya mültezimler aracılığıyla işletilmeye devam edilmiştir. IV. Murad, Revan (1635) veya Bağdad seferi (1638) sırasında burada bir humbarahane tesis etmiştir. Bir ara üretim durdurulmuş; 1735 yılında yeniden ihya edilmiştir. Benzer bir durum 1817 yılında tekrarlanmıştır. 1839 yılında, tamamen kapatılmıştır. Madenin varlığı, Osmanlı maden işletmeciliği, bölge ekonomisi ve silah sanayii açısından yararlı olmuştur. Çevredeki köylüler, madende görev almaları karşılığında belli vergilerden muaf tutulmuşlardır. Burada üretilen ham demir ve top humbaraları, öncelikle Erzurum kalesine gönderilmiştir. Ayrıca Doğu sınırındaki diğer kalelerin mühimmat ihtiyacının karşılanmasında önemli rol oynamıştır. Gerekli görülmesi halinde Trabzon limanı vasıtasıyla Avrupa sınırlarının mühimmat takviyesi için kullanılmıştır. Burada çalışan işçilerin sayı ve ücretleri; ham demir ve humbara üretiminin batman veya vukiyye bazında miktar ve tutarları; yapılan tesisler dolayısıyla kullanılan inşaat malzemelerinin fiyat ve tutarları; tesislerin müştemilatı, bunlara özel alet ve sairenin cinsi ve vasıfları hakkında elde edilen bilgiler, bölgenin ekonomik ve askeri tarihine ışık tutmaktadır.
409-430

REFERENCES

References: 

1) Ar.iv Kaynaklar.
BA. BA. Cevdet Darbhane Evrak. Tasnifi (C. DRB.), nr. 7/313; 17/808; 17/824; 37/1806; 42/2058;
45/2211.
BA. Bab-. Defteri Ba. Muhasebe Kalemi Bina Emini Defterleri (D. B.M. BNE.), nr. 16188.
BA. Bab-. Defteri Ba. Muhasebe Kalemi Defterleri (D. B.M.), nr. 195; 8312.
BA. C. AS, nr. 1/6; 91/4184; 113/50332; 193/8329; 201/8620; 201/8620; 219/9339; 235/9952;
302/12498; 30518; 458/19089; 541/22667; 573/24123; 743/31236.
BA. C. DH., nr. 52/2590, 211/10510.
BA. Cevdet Maliye Evrak. Tasnifi (C. ML.), nr. 82/3763, 679/27870, 491/20000.
BA. Dahiliye Mektubi Kalemi Evrak. Tasnifi (DH. MKT.), nr. 1446/1.
BA. Hatt-. Humayun Tasnifi (HAT.), nr. 1255/48601; 289/17314-A; 825/37404-B.
BA. Maliyeden Mudevver Defterler Tasnifi (MAD.), nr. 615; 780; 4444; 5152; 6831; 6905; 8912;
8923; 8946; 10107.
Ba.bakanl.k Osmanl. Ar.ivi (BA), Tapu Defteri (TD), nr. 64. Tapu Kadastro Kuyud-. Kadime
Ar.ivi (TKKK), TD, nr. 126.
2) Kaynak Eserler
AL. CEVAD, Memalik-i Osmaniyye.nin Tarih Co.rafya Lugati, c. III, K.sm-. evvel, Kasbar
Matbaas., .stanbul 1314.
M. NASRULLAH, M. RU.DU, M. E.REF, Osmanl. Atlas., XX. Yuzy.l Ba.lar., Haz. Rahmi
Tekin, Ya.ar Ba., Osmanl. Ara.t.rmalar. Vakf. Yay.nlar., .stanbul 2003.
MUSTAFA NA..MA, Tarih-i Na.ima, c. 2, .stanbul Tarihsiz, s. 263-451; c. 3, .stanbul Tarihsiz, s.
1-452.
Pehlivan .brahim Pa.a Vakayi.-namesi, Haz.rlayan. Salih Erol, Yuksek Lisans Tezi, Anadolu
Universitesi Sosyal Bilimler Enstitusu, (Eski.ehir Haziran 2007).
Salname-i Vilayet-i Erzurum 1288, 1318.
SIDKI PA.A, Gazavat-. Sultan Murad-. Rabi, Haz.rlayan. Mehmet Arslan, Kitabevi Yay.nlar.,
.stanbul 2006.
.ANI-ZADE Mehmed Ataullah Efendi, .ani-zade Tarihi, Haz.rlayan. Ziya Y.lmazer, c. 1, Caml.ca
Yay.nlar., .stanbul 2008.
.EMSEDD.N SAM., Kamusu.l-Alam, c. V, .stanbul 1314.
3) Ara.t.rma-.ncelemeler
[ALTINAY] Ahmed Refik, Osmanl. Devrinde Turkiye Madenleri (967-1200), Devlet Matbaas.,
.stanbul 1931.
AKGUNDUZ Ahmed, Osmanl. Kanunnameleri ve Hukuki Tahlilleri, c. 3, Fey Vakf. Yay.nlar.,
.stanbul 1991; c. 5, Fey Vakf. Yay.nlar., .stanbul 1992.
Ki.. Demir Madeni ve Humbarahanesi 429
Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic
Volume 6/4 Fall 2011
ARSLAN Ali, gOsmanl. .mparatorlu.u Maden Te.kilat.nda Serbestiyet Sistemi Ih, Belgelerle Turk
Tarihi Dergisi, Say.. 43, Eylul 1988, s. 58-61.
BA. Ya.ar, gKi.. Livas. Beyi Mehmed Beyh, III. Bingol Semozyumu (17-19 Eylul 2010), Bingol
Belediyesi Yay.nlar., Bingol 2011, s. 389-396.
BEYGU Abdurrahman .erif, gKoprululer Devrinde Ki.. Demir Madenlerinden Yap.lan Top
Gullelerinin Avrupa Seferleri .cin Erzurum.dan Gonderilmesine Ait Uc Vesikah, Tarih
Vesikalar. Dergisi, Say.: 11, s. 335-337.
CA.ATAY Ne.et, ghOsmanl. .mparatorlu.u.nda Maden ..letme Hukukuh, Dil ve Tarih Co.rafya
Fakultesi Dergisi (DTCFD.), c. II, Say.. 1, Ankara 1943, s. 117-126.
CAKIR Baki, Osmanl. Mukataa Sistemi (XVI-XVIII. Yuzy.l), Kitabevi Yay.nlar., .stanbul 2004.
FAROQH. Suraiya, Bruce McGovan, Donald Quataert, .evket Pamuk, Osmanl.
.mparatorlu.u.nun Ekonomik ve Sosyal Tarihi, Editor: Halil .nalc.k, Donald Quataert, Eren
Yay.nlar., .stanbul 2006.
FAROQH. Suraiya, Osmanl. .ehirleri ve K.rsal Hayat., Cev. Emine Sonnur Ozcan, Tarih Vakf.
Yay.nlar., Ankara 2006.
GENC Mehmet, g.ltizamh, Turkiye Diyanet Vakf. .slam Ansiklopedisi (D.A), c. 22, .stanbul 2000,
s. 154-158.
GENC Mehmet, gMukataah, Turkiye Diyanet Vakf. .slam Ansiklopedisi (D.A), c. 31, .stanbul 2006,
s. 129-132.
HALACO.LU, Ahmet, gHumbarac.h, Turkiye Diyanet vakf. .slam Ansiklopedisi c. 18, .stanbul
1998, s. 349.
KARAL Enver Ziya, Osmanl. Tarihi, c. 5, Turk Tarih Kurumu, Ankara 1988.
KORKUTATA A. Nas.r, gKi.. Humbara ve Gulle Dokumhanesih II. Bingol Sempozyumu (25-27
Temmuz 2008), Bingol Belediyesi Kultur Yay.nlar., Bingol 2009, 369-376.
OZVAR Erol, Osmanl. Maliyesinde Malikane Uygulamas., Kitabevi Yay.nlar., .stanbul 2003.
PAKALIN Mehmed Zeki, Osmanl. Tarih Deyimleri ve Terimleri Sozlu.u, c. 3, Turk Tarih
Kurumu, .stanbul 1983.
PAMUK Bilgehan, gCanca (Gumu.hane) Maden Mukataas.nda .ltizam Uygulamas.h, Karadeniz
Ara.t.rmalar., c. 4, Say.. 16, Ankara, K.. 2008, s. 39-48.
PAMUK Bilgehan, gXIX. yuzy.lda Capakcur (Bingol) ve Yoresinde Ekonomik Faaliyetler:
Madencilik ve Yayg.n .. Kollar.h, Bingol Universitesi Sosyal Bilimler Enstitusu Dergisi,
Say.. 1, Bingol Bahar 2011, s. 103-116.
SA.LAM Nevzat, g5152 Nolu ve H. 1052/M. 1642 Tarihli Maliyeden Mudevver Deftere Gore
Ki.. ve Koylerinde .skan ve Nufush, II. Bingol Sempozyumu (25-27 Temmuz 2008), Bingol
Belediyesi Kultur Yay.nlar., Bingol 2009, s. 295-346.
SAH.LL.O.LU Halil, gBir Multezim Zimem Defterine Gore 15. Yuzy.l Sonunda Osmanl.
Darphane Mukataalar.h, .stanbul Universitesi .ktisat Fakultesi Mecmuas. (.U.FM), c. 23,
Say.. 1-2, .stanbul 1962-1963, s. 145-218.
SERTO.LU Mithat, Osmanl. Tarih Lugat.,Enderun Yay.nlar., .stanbul 1986.
TDK Tarama Sozlu.u, c. IV, Ankara 1957.
UZUNCAR.ILI .smail Hakk., Osmanl. Tarihi, c. II, Ankara 1988; c. 3, K.s.m 1, Ankara 1988.
YILMAZER Ziya, gMurad IVh, Turkiye Diyanet Vakf. .slam Ansiklopedisi (D.A), c. 31, .stanbul
2006, s. 177-183.
Y...TBA. M. Sad.k, Ki.., .stanbul 1950.
http://tr.wikipedia.org/wiki/1828-1829_Osmanl%C4%B1-Rus_Sava%C5%9F%C4%B1,
Eri.im tarihi: 25.06.2011.
http://tr.wiktionary.org/wiki/iltizam, Eri.im tarihi: 25.06.2011.

Thank you for copying data from http://www.arastirmax.com