You are here

ANA ALTAYCA GÖVDESONU ÜNLÜLERİNİN KUTADGU BİLİG'DEKİ İZLERİ

THE TRACES OF PROTO-ALTAİC STEM-FİNAL VOWELS İN QUTADGU BİLİG

Journal Name:

Publication Year:

DOI: 
http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.277
Author NameUniversity of Author
Abstract (2. Language): 
One of the most important phonemic equivalence of Proto-Altaic theory, put forward by Ramstedt in 1922, is the fall of stem-final vowels firstly in Pre-Turkic and then in Proto-Turkic and Proto-Bulgarian. But it can not be said these short and unstressed vowels are not used completely. These vowels are protected in some one syllable verbs, in present simple form of some derivated verbs and in some multisyllable verbs in definite number. In this work, we studied Wisdom of Royal Glory, one of the most important work of Karakhanid Turkic, to discover the words which have the traces of the stem-final vowels of Proto-Altaic.
Abstract (Original Language): 
1922'de Ramstedt'in ortaya attığı Altay dilleri teorisinin en önemli ses denkliklerinden birisi de Ana Altaycadaki kısa ve vurgusuz gövdesonu ünlülerinin İlk Türkçe ve devamındaki Ana Türkçe ile Ana Bulgarcada düşmüş olmalarıdır. Ancak, bu kısa ve vurgusuz gövdesonu ünlülerinin Türkçede bütünüyle kaybolmuş olduğu söylenemez. Bu ünlüler, Türkçede en iyi biçimde bazı tek heceli ve belirli eklerle türemiş çok heceli eylemlerin geniş zamanı ile belirli sayıda çok heceli türetmede korunmuş olmalıdır. Biz de bu yazımızda Karahanlı Türkçesinin en önemli eserlerinden biri olan Kutadgu Bilig'de Ana Altayca gövdesonu ünlülerinin izlerini taşıyan sözcükleri tespit etmeğe çalıştık.
355-366

REFERENCES

References: 

ARAT, Reşid Rahmeti, 1979: Kutadgu Bilig, III: İndeks: (İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal ERASLAN, Osman F[ikri] SERTKAYA ve Nuri YÜCE): İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları: 47, Seri: IV - Sayı: A 12. —, 2006: Yusuf Has Hacib: Kutadgu Bilig: İstanbul: Kabalcı Yayınevi: 265, Şark Klasikleri Dizisi: 4.
—, 41999 (1947): Kutadgu Bilig, I: Metin: Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu
Türk Tarih Kurumu Yayınları: 458. —, 61994 (1959): Yusuf Has Hâcib: Kutadgu Bilig, II: Çeviri: Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve
Tarih Yüksek Kurumu Türk Tarih Kurumu Yayınları II. Dizi — Sa. 20e. ATALAY, [Ahmet] Besim, 1945: Ettuhfet-üz-zekiyye fil-lûgat-it-türkiyye: İstanbul. BOESCHOTEN, H[endrik] E., M. VANDAMME, S[emih] TEZCAN, 1995: Al-Rabghüzî, The
Stories of the Prophets:
Qişaş
al-Anbiyö', An Eastern Turkish Version I, II: Leiden: E. J. Brill. BOROVKOV, A[leksandr] K[onstantinoviç], 2002: Orta Asya'da Bulunmuş Kur'an Tefsirinin Söz Varlığı (XII.-XIII. Yüzyıllar): Çeviren: Halil İbrahim USTA, Ebulfez AMANOĞLU: Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Dil Kurumu Yayınları: 811. BROCKELMANN, C[arl], 1954: Osttürkische Grammatik der islamischen Litteratursprachen
Mittelasiens: Leiden: E. J. Brill. CEYLAN, Emine, 1997: Çuvaşça Çok Zamanlı Ses Bilgisi: Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih
Yüksek Kurumu Türk Dil Kurumu Yayınları: 675.
CLAUSON
, Sir Gerard, 1972: An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish:
Oxford: Oxford University Press. DANKOFF, Robert, 1983: Yûsuf Khöşş Höjib. Wisdom of Royal Glory (Kutadgu Bilig). A Turko-Islamic Mirror for Princes: Chicago and London: Publications of the Center for Middle Eastern Studies Number 16.
— ve James KELLY, 1985: Mahmûd al-Kösyarî: Compendium of the Turkic Dialects (Dîwön Luyöt at-Turk), III: Cambridge: Sources of Oriental Languages and Literatures 7, Türkish Sources VII.
DİLÇİN, Cem (düzenleyen), 1983: Yeni Tarama Sözlüğü: Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları:
503.
DOERFER, Gerhard, 1967: Türkische und mongolische Elemente im Neupersischen, III:
Wiesbaden: Franz Steiner Verlag. —, 1972: "Der İmperativ im Chaladsch", Finnishch-ugrische Forschungen 39: 295-340. —, 1976: "Proto-turkic: Reconstruction Problems", Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten 1975¬1976: 1-59.
—, 1980: "Der Aoristvokal im Chaladsch", Zeitschrift der Deutschen Morgenlandischen Gesellschaft 130/1: 51-61.
— ve Semih TEZCAN, 1980: Wörterbuch des Chaladsch (Dialekt von Xarrab): Budapest: Akademiai Kiadö Bibliotheca Orientalis Hungarica XXVI.
ECKMANN, Janos, 1988:
Çağatayca
El Kitabı: Çeviren: Günay KARAAĞAÇ: İstanbul: İstanbul
Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları No. 3412. ERCİLASUN, Ahmet B[ican], 1984: Kutadgu Bilig Grameri -Fiil-: Ankara: Gazi Üniversitesi
Yayın No: 33, Gazi Eğitim Fakültesi Yayın No: 3. ERDAL, Marcel, 1979a: "Die Konverb- und Aoristendungen im Alttürkischen", Ural Altaische Jahrbücher 51: 104-25.
—, 1979b: "Die Morpemfuge im Alttürkischen", Wiener Zeitschrift für die Kunde des
Morgenlandes 71: 83-114.
—, 1986: "Constraints on Poetic Licence in the Qutadgu Bilig: The Converb and Aorist Vowels",
Türk
Dili ve Edebiyatı Dergisi XXIV-XXV: 205-14. —, 1991: Old Turkic Word Formation: A Functional Approach to the Lexicon, I-II: Wiesbaden: Turcologica 9.
—, 2004: A Grammar of Old Turkic: Leiden-Boston: Brill.
Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic
Volume 3/1 Winter 2008
365
İbrahim TAŞ
EREN, Hasan, 1999: Türk Dilinin Etimolojik Sözlüğü: Ankara: Bizim Büro Basım Evi. ERTAYLAN, İ[smail] H[ikmet] (yayınlayan), 1960: Behcetü 'l-hadö'ik, fi mev'izeti 'l-halö'ik:
İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları No. 859. GABAIN, A[nnemarie] von, 1988: Eski Türkçenin Grameri: Çeviren: Mehmet AKALIN: Ankara:
Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Dil Kurumu Yayınları: 332. HOUTSMA, M. Th., 1894: Ein türkisch-arabischer Glossar: Leiden. JARRING, Gunnar, 1964: An Eastern Turki - English Dialect Dictionary: Lund. KAÇALİN, Mustafa S[inan], 2004: "Dede Korkut Kitabında Okuma Önerileri", Türk Dili
Araştırmaları Yıllığı Belleten 1998/I: 93-100. LESSING, Ferdinand D., 2003: Moğolca-Türkçe Sözlük 1: A-N, 2: O-C (Z): Çeviren: Günay
KARAAĞAÇ: Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Dil Kurumu
Yayınları: 829/1.
NADELYAYEV, V. M., D. M. NASİLOV, E. R. TENİŞEV ve A. M. ŞÇERBAK, 1969:
Drevnetyurkskiy slovar': Leningrad: Akademiya Nauk SSSR İnstitut Yazıkoznaniya. NECİP, Emir Necipoviç, 1995: Yeni Uygur Türkçesi Sözlüğü: Rusçadan çeviren: İklil KURBAN:
Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Tarih Kurumu Yayınları: 615. ORALTAY, Hasan, Nuri YÜCE ve Saadet PINAR, 1984: Kazak Türkçesi Sözlüğü: İstanbul: Türk
Dünyası Araştırmaları Yayını: 8. ÖLMEZ, Mehmet, 1991: "Ana Altayca Sözbaşı *d-", Türk Dilleri Araştırmaları 1991: 167-90. —, 1997: "Eski Türk Yazıtlarında Yabancı Öğeler (2)", Türk Dilleri Araştırmaları 7: 175-86. —, 2001: "Altayca-Türkçe Sözlük, Prof. Dr. Emine Gürsoy-Naskali, Muvaffak Duranlı, TDK,
ISBN 975-16-1146-6,
Ankar
a 1999, 266 s.", Türk Dilleri Araştırmaları 11: 191-236. POPPE, Nicholas, 1992: Moğol Yazı Dilinin Grameri: Çeviren: Günay KARAAĞAÇ: İzmir: Ege
Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları No. 68. POPPE, Nikolaus, 1994: Altay Dillerinin Karşılaştırmalı Grameri: Çeviren: Zeki KAYMAZ:
İstanbul: Fatih Ofset.
RAMSTEDT, G[ustaf] J[ohn], 1952: Einführung in die altaische Sprachwissenschaft, II:
Formenlehre: Helsinki: Suomalars-Ugrilainen Seura. RÂSÂNEN, Martti, 1957: Materialien zur Morphologie der türkischen Sprachen: Helsinki: Studia
Orientalia Edidit Societas Orientalis Fennica XXI. —, 1969: Versuch eines etymologischen Wörterbuchs der Türksprachen: Helsinki: Lexica
Societatis Fenno-Ugricae XVII, 1. TAŞ, İbrahim, 2005: Kutadgu Bilig'de Söz Yapımı: İstanbul: Marmara Üniversitesi Türkiyat
Araştırmaları Enstitüsü Doktora Tezi. —, 2007: "Kutadgu Bilig'in Söz Varlığından Örnekler", Türk-İslâm Medeniyeti Akademik
Araştırmalar Dergisi 4: 231-44. TEKİN, [Mehmet] Talat, 1976: "E.V. SEVORTYAN, Etimologiçeskiy slovar' tyurkskih yazıkov
(Obşçetyurkskiye i mejtyurkskiye osnovı na glasnıye), 767 s., Moskva 1974 (Akademiya Nauk
SSSR, İnstitut Yazıkoznaniya, İzdatel'stvo "Nauka")", Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten
1975-1976: 274-85.
—, 1978: "Ön Türkçede Ünsüz Yitimi", Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten 1977: 35-51.
—, 1982: "On The Structure of Altaic Echoic Verbs in {-KIrA}", Acta Orientalia Academiae
Scientiarum Hung. XXXVI/1-3: 503-13. —, 1988:
"Türkç
e /ş/, Çuvaşça /s/ ve Moğolca /ç/", Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten 1986:
71-75.
—, 1990: "On The Etymology
o
f Uighur adgan-/adkan-/atkan-", Central Asiatic Journal XXXIV:
300-08.
—, 1994: "Notes on Old Turkic Word Formation", Central Asiatic Journal XXXVIII/2: 244-81. —, 1995a: "Al-Rabghûzî, The Stories of the Prophets: Qişaş al-Anbiyö', An Eastern Turkish
Version, Leiden 1995",
Türk Dilleri Araştırmaları 5: 259-64. —, 1995b: Türk Dillerinde Birincil Uzun Ünlüler: Ankara: Simurg. Türk Dilleri Araştırmaları
Dizisi: 13.
—,
Mehme
t ÖLMEZ, Emine CEYLAN, Zuhal ÖLMEZ ve Süer EKER, 1995c: Türkmence-Türkçe Sözlük: Ankara: Simurg. Türk Dilleri Araştırmaları Dizisi: 18.
Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic
Volume 3/1 Winter 2008
Ana Altayca
Gövdesonu
Ünlülerinin Kutadgu Bilig'deki İzleri 366
—, 1998: "On Middle Turkic budun/budun 'null, annihilated'", Studia Turcologica Cracoviensia
5: 263-66.
—, 2000a: "Ana
Türkçe'd
e z'leşme ve ş'leşme", XIII. Dilbilim Kurultay Bildirileri 13-15 Mayıs
1999: 1-12: İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi. —, 2000b: Orhon Türkçesi Grameri: Ankara: Türk Dilleri Araştırmaları Dizisi: 9. —, 2003a: "Relics of Altaic Stem-Final Vowels in Turkic", Makaleler I. Altayistik (Yayıma
Hazırlayanlar: Emine YILMAZ - Nurettin DEMİR): 327-46: Ankara: Grafiker Yayıncılık: 11. —, 2003b: "Altaic Etymologies: I", Makaleler I. Altayistik (Yayıma Hazırlayanlar: Emine
YILMAZ - Nurettin DEMİR): 356-75: Ankara: Grafiker Yayıncılık: 11. TEZCAN, Semih, 1975: Eski Uygurca Hsüan Tsang Biyografisi, X. Bölüm: Ankara: Ankara
Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Doçentlik Tezi. —, 1981: "Kutadgu Bilig Dizini Üzerine", Belleten XLV/2 (178): 23-78.
—, 2004: "Über die ursprüngliche Bedeutung von bodun", Turfan Revisited - The First Century of Research into the Arts and Cultures of the Silk Road. Edited by Desmond Durkin-Meisterernst, Simone Christiane Raschmann, Jens Wilkens, Marianne Yaldiz, Peter Zieme. Monographien zur indischen Archâologie, Kunst und Philologie Band 17: 349-50: Berlin. TÜRK DİL KURUMU, 1963-77: XIII. Yüzyıldan Beri Türkiye Türkçesiyle Yazılmış Kitaplardan Toplanan Tanıklariyle Tarama Sözlüğü, I-VIII: Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları - Sayı: 212[/1]-8.
—, 1963-82: Türkiye'de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü, I-XII: Ankara: Türk Dil Kurumu
Yayınları - Sayı: 211[/1]-12. YUDAHİN, K[onstantin] K[uz'miç], 31994 (1945): Kırgız Sözlüğü I (A-J), II (K-Z): Çeviren: Abdullah TAYMAS: Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Dil Kurumu Yayınları: 93.
YÜCE, Nuri, 21993 (1988): Ebu'l-Kösım Cörullöh Mahmûd bin 'Omar bin Muhammed bin Ahmed Ez-Zamahşari el-Hvörizmi: Mukaddimetü'l-Edeb Hvörizm Türkçesi ile Tercümeli Şuşter Nüshası Giriş, Dil Özellikleri, Metin, İndeks: Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Dil Kurumu Yayınları: 535.

Thank you for copying data from http://www.arastirmax.com