You are here

Home » Content

FÂZIL’IN ÇENGİLERİ: ÇENGÎNÂME ÜZERİNE

(BOY DANCERS):(POETRY WRITTEN FOR BOY DANCERS)

Journal Name:

  • The Journal of Academic Social Science Studies

Publication Year:

  • 2013
DOI: 
http://dx.doi.org/10.9761/JASSS1645

Key Words:

Keywords (Original Language):

Author NameUniversity of AuthorFaculty of Author
Abstract (2. Language): 
Fâzıl Bey lived between 1757-1810. Since he was raised at the Enderûn (Palace) he was recalled as “Enderûnlu Fâzıl” (Fâzıl from the Palace). He was a divan poet who had works titled Divân (Divan), Defter-i Aşk (Notebook on Love), Hûbânnâme (Book about Handsome Men), Zenânnâme, (Book about Women), Sûrnâme-i Şehriyâr (Book on Sultan’s weddings for sisters/daughters and circumcision feasts for sons) and Çengînâme (Poetry written for Boy Dancers). Enderûnlu Fâzıl Bey and his works were criticized since they were considered to be outside of the classical definition, both in his period and later by historical and literary circles. Fâzıl Bey’s Çengînâme is discussed in this article, on which a detailed study has not been made previously. First of all, the comparative text of the work was prepared and then the Çengînâme was examined for form and contents according to this text. In this work that mentions the çengîs from different religions and nations, in contrast to what is thought by the title and what is stated in the sources, it does not dwell upon the function of çengîs in social life. In his work, Fâzıl Bey, rather than using the term “köçek” (dancing boy) used for the professional male dancers who have feminine manners, used “çengî”, which is a name given mostly to female dancers in the Ottomans. The poet stated that he mentioned 43 çengîs in his Çengînâme, but since the çengî names/nicknames are based on word association, it is difficult to determine these names/nicknames. The çengî names/nicknames were determined in this study according to seven copies that indicated the names/nicknames. Furthermore, the çengî names/nicknames in the seven copies were shown by making a table according to their item numbers. The çengîs were studied according to the contents of the text under the titles of nation and religion, bodily characteristics, age, diseases, time and place. At the same time Fâzıl Bey’s Çengînâme has the attribute of being genres of Şehrengîz (type of poetry that mentions the natural and social attributes of a place) and hezel (parody of a poem). In this study, the connection of the Çengînâme to these two literary genres was dwelled upon and the words and expressions with sexual content in the work were determined.
Bookmark/Search this post with
Abstract (Original Language): 
Fâzıl Bey, 1757(?)-1810 yılları arasında yaşamış, Enderûn’da yetiştiği için “Enderûnlu Fâzıl” olarak anılan “Divân”, “Defter-i Aşk”, “Hûbânnâme”, “Zenânnâme”, “Sûrnâme-i Şehriyâr” ve “Çengînâme” adlı eserleri olan divân şairidir. Enderûnlu Fâzıl Bey ve eserleri gerek döneminde gerekse daha sonra, tarihî ve edebî çevrelerce klasik tanımının dışında görüldüğü için eleştirilmiştir. Bu makalede daha önce üzerinde ayrıntılı bir çalışma yapılmayan Fâzıl Bey’in Çengînâme’si ele alınmıştır. Öncelikle eserin karşılaştırmalı metni oluşturulmuş, bu metne göre Çengînâme şekil ve muhteva açısından incelenmiştir. Farklı din ve milletlerin çengîlerinden bahsedilen eserde, başlığın düşündürdüğünün ve kaynaklarda belirtildiğinin aksine, çengîlerin sosyal hayattaki işlevi üzerinde durulmaz. Fâzıl Bey, feminen tavırları olan profesyonel erkek dansçılar için kullanılan “köçek” terimi yerine, eserinde, Osmanlı’da daha çok kadın dansçılara verilen bir isim olan “çengî”yi kullanmıştır. Şâir, Çengînâme’sinde 43 çengîden bahsettiğini belirtir fakat çengî ad/lakaplarının kelime çağrışımına dayanması bu ad/lakapların tespitini güçleştirmektedir. Bu çalışmada ad/lakaplara işaret eden yedi nüshadan hareketle çengî ad/lakapları tespit edilmiştir. Ayrıca yedi nüshadaki çengî ad/lakapları bent numaralarına göre bir tablo yapılarak gösterilmiştir. Metnin muhtevasından hareketle çengîler; millet ve din, vücut özellikleri, yaş, hastalıklar, zaman ve mekân başlıklarında incelenmiştir. Fâzıl Bey’in Çengînâme’si aynı zamanda şehrengîz ve hezel türlerine örnek olacak niteliktedir. Bu çalışmada Çengînâme’nin bu iki edebî türle bağlantısı üzerinde durulmuş, eserdeki cinsel içerikli kelime ve ifadeler tespit edilmiştir.
FULL TEXT (PDF): 
PDF icon arastirmax-fazilin-cengileri-cenginame-uzerine.pdf
  • 8
329
371
  • Turkish

REFERENCES

References: 

Abdülaziz Bey, Osmanlı Âdet, Merâsim ve Tabirleri, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul 2002.
AND Metin, “Osmanlı Sanat Dansı: Çengiler-Köçekler-Curcunabâzlar”, Sanat Dünyamız, 2002, S.85, s. 111-114.
ATEŞ Ahmed, “Metin Tenkidi Hakkında”; Türkiyat Mecmuası, c. VII-VIII, 1942, s. 253-267.
BANARLI Nihat Sami, Resimli Türk Edebiyatı Tarihi, C. II, s.783-784.
BEŞİROĞLU Şefika Şehvar, “Osmanlı’da Raks: Köçekler, Çengiler”, Folklor Edebiyat “Halk Oyunları” Özel Sayısı, Sayı: 45, Ankara 2006, s.111-128.
Büyük Türk Klasikleri, C.VII, s.124-138.
ÇİFTÇİ Hasan, “Fars Edebiyatında Şehrâşûb I”, Nüsha, S.7, Güz 2002, s.7-19.
ÇİFTÇİ Hasan, “Fars Edebiyatında Şehrâşûb II”, Nüsha, S.8, Kış 2003, s.41-54.
Enderunlu Fâzıl, Defter-i Aşk, Hûbân-nâme, Çengînâme ve Şevk-engîz, Matbaa-i Âmire, İstanbul 1253/1837.
Enderunlu Fâzıl, Defter-i Aşk, Hûbân-nâme, Çengînâme ve Şevk-engîz, Ali Rıza Efendi Matbaası, İstanbul 1286/1869.
Enderunlu Fazıl, Zenanname Kadınlar Kitabı, (hzl. Filiz Bingölçe), Ankara 2006
Fatîn, Tezkire-i Hâtimetü’l-Eş’âr, İstanbul 1271, s.321-322.
GİBB E. J. Wilkinson, “Fazıl Bey”, Osmanlı Şiir Tarihi (A History of Ottoman Poetry), Akçağ Yayınları Ankara 1999, C.III-V, s. 417-430.
348
Neslihan İlknur KESKİN
İÇEN Saliha, Huban-name ve Zenan-name’de Metin-Resim İlişkisi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi SBE, Ankara 2001.
Kâmusü'l-A’lâm, C.V, 3331.
KARACASU Barış, “Bize Çengileri Kıl Rûşen ü Pâk” Ya Da “Hayra Hezlin Dahı Bir Rehberi Var” Osmanlı Araştırmaları XXVII, Prof. Dr. Mehmed Çavuşoğlu’na Armağan, İstanbul 2006, s.133-159.
KOCATÜRK Vasfi Mahir, Türk Edebiyatı Tarihi, s. 541.
KOÇ KESKİN Neslihan, “Abdülhamit’in Şehzadelerinin Bed’-i Besmele Törenini Anlatan Enderûnlu Fâzıl’ın Sûrnâme-i Şehriyâr’ı Üzerine”, Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Konya 2010, S.27, s.149-186.
KOÇU Reşad Ekrem, "Fâzıl Bey", İstanbul Ansiklopedisi, C.X, s. 5589-5590.
KOÇU Reşad Ekrem, “Çenginâme”, İstanbul Ansiklopedisi, İstanbul 1965, s.3845-3847.
KOÇU Reşad Ekrem, “Meyhane Köçekleri”, İstanbul’da Meyhaneler ve Meyhane Köçekleri, Doğan Kitap, İstanbul 2002, s.61-65.
KÖKSAL, M. Fatih, “Metin Neşrinin Ana Esasları”, TÜBAR, 2012, XXXI, s.179-209.
KURU Selim S., “Biçimin Kıskacında Bir “Tarih-i Nev-İcad: Enderunlu Fazıl Bey ve Defter-i Aşk Adlı Mesnevisi”, Şinasi Tekin Anısına “Uygurlardan Osmanlıya”, İstanbul 2005, s.476-506.
KUTLAR, Fatma Sabiha,“Dilber Narhlarına İlişkin Bir İstanbul Şehrengizi: Narhnâme-i Dilberân”, Journal of Turkish Studies, Volume 33/II, 2009, Harvard University, s.1-33.
KÜÇÜK, Sabahattin, “Enderunlu Fâzıl”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C.11, s.188-189.
LEVEND Agâh Sırrı, Türk Edebiyatında Şehr-engîzler ve Şehr-engîzlerde İstanbul, İstanbul Fethi Derneği İstanbul Enstitüsü Yayınları, Baha Matbaası, İstanbul 1958.
Mehmed Süreyya, Sicill-i Osmanî, IV, s.5.
Mehmed Tahir, Osmanlı Müellifleri, C.II, s.370-371.
Mohammad Moin, An İntermediate Persian Dictionary, Vol:1: , Tahran 1996, s.1151.
Muallim Naci, Esâmi, İstanbul 1308/1891, s. 238-239.
ÖZTÜRK Nebiye, Zenânnâme-Enderunlu Fâzıl, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi SBE, İstanbul 2002.
PAKALIN Mehmed Zeki, Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, İstanbul 1983, C.1.
Fâzıl’ın Çengileri: Çengînâme Üzerine 349
SCHMİDT Jan, “Fazıl Beg Enderuni, Social Historian or Poet”, Decision Making And Change in the Ottoman Empire, edt: Caesar E. Farah, The Thomas Jefferson University Press At Northeast Missouri State University, 1993, s.183-192.
Şânî-zâde Mehmed Ataullah Efendi, Şânî-zâde Tarihi, [Osmanlı Tarihi (1223-1237/1808-1821)], hzl. Ziya Yılmazer, Çamlıca Yayınları, İstanbul 2008, C.I.
TIĞLI Fatih, “Klasik Türk Edebiyatında Şehrengiz Çalışmaları Hakkında Bibliyografya Denemesi”, Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Volume 2/4 Fall 2007, s.763-770.
TOLASA, Harun, "Fâzıl", Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi, C. III, s.167-169.
ÜNVER, İsmail, “Çeviriyazıda Yazım Birliği Üzerine Öneriler”, Ankara Üniversitesi Türkoloji Dergisi, C.11, S.1, 1993, s.51-89
YANARTAŞ Yusuf, Enderunlu Fazıl Divanı, Edisyon Kritik, İndeks ve İnceleme, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi SBE, İzmir 1997.
YÖNTEM Ali Cânib, "Fâzıl", İslam Ansiklopedisi, C.IV, s.529-531.

Thank you for copying data from http://www.arastirmax.com