You are here

Home » Content

KIRGIZCA YAZIM KILAVUZLARI İKİ VE ÇOK DİLLİ SÖZLÜKLER

KYRGYZ ORTHOGRAPHIC DICTIONARIES BILINGUAL AND MULTILINGUAL DICTIONARIES

Journal Name:

  • The Journal of Academic Social Science Studies

Publication Year:

  • 2013
DOI: 
http://dx.doi.org/10.9761/JASSS1643

Key Words:

Keywords (Original Language):

Author Name
Abstract (2. Language): 
Kyrgyz language, a Turkic language of Kipchak group, formed its writing system at the end of the first quarter of XX century. Prior to the October Revolution [24 October 1917] Kyrgyz people used the Chagatai script. In the first years after the revolution, education in schools was given in Kazakh and Tatar languages. But in 1923, first textbooks in Kyrgyz language were written, and Kyrgyz language started to be used as an official language. Using the Kyrgyz language as an official language created the need for different types of dictionaries, as well as orthograpic dictionaries. Among them, bilingual dictionaries are the most widely used. A lot of work over dictionaries has been done so far, however it doesn’t seem to be sufficient. The importance of performing such researches in Kyrgyzstan is quite obvious.Kyrgyz dictionaries created between the period from the October Revolution to the present day are reviewed in this paper. Dictionaries are given the following classification: orthographic dictionaries, bilingual and multilingual dictionaries, glossaries, dialectological dictionaries, etymological dictionaries, encyclopedic dictionaries, phraseological dictionaries, reverse dictionaries, dictionaries of synonyms, dictionaries of antonyms, dictionaries of homonyms, dictionaries of private names, dictionaries of geographic names, grammar dictionaries, dictionaries of ethnonyms, dictionaries of borrowed words and terminological dictionaries. In this work, bilingual and monolingual dictionaries were reviewed together with orthographic ones. Other dictionaries entered into classification will be analyzed in the following work.
Bookmark/Search this post with
Abstract (Original Language): 
Kıpçak grubunun Türk lehçelerinden biri olan Kırgızcanın yazı dili XX. yüzyılın ilk çeyreğinin sonlarında oluşmuştur. Ekim Devrimi’ne *24 Ekim 1917+ kadar okuryazar Kırgızlar, Çağatayca kullanıyorlardı. Ekim Devrimi’nin ilk yıllarında okullarda eğitim dili Kazakça ve Tatarca idi. 1923 yılından itibaren ilk defa Kırgızca okul kitapları çıkarılmağa başlanmış, böylece Kırgızca artık resmî dil olarak kullanılmağa başlanmıştır. Kırgızcanın resmî dil olarak kullanılması yazım kılavuzları ve başka sözlüklere olan ihtiyacı da beraberinde meydana getirmiştir. Sözlükler içinde en çok kullanılan sözlükler iki dilli sözlüklerdir. Günümüzde, dillerin başvuru kaynağı niteliğinde olan sözlükler üzerinde yüzlerce çalışma yapılmışsa da bu tür çalışmaların yetersiz olduğu bir gerçektir. Kırgızistan'da bu alanda yapılacak çalışmaların ne kadar önemli olduğu açıkça ortadadır. Bu çalışmada Ekim Devrimi’nden günümüze dek hazırlanmış olan Kırgızca sözlükler incelenerek sınıflandırılmıştır: Bu sınıflandırma şu şekildedir: Yazım kılavuzu, iki ve çok dilli sözlükler, açıklamalı sözlükler, diyalektolojik sözlükler, etimolojik sözlükler, ansiklopedik sözlükler, deyim sözlükleri, ters dizim sözlükleri, eş anlamlılar sözlüğü, zıt anlamlılar sözlüğü, sesteşler sözlüğü, özel isimler sözlüğü, yer adları sözlüğü, dil bilgisi sözlükleri, halk adları sözlüğü, alıntı kelimeler sözlükleri ve terminolojik sözlükler. Bu çalışmada sadece Kırgızca yazım kılavuzları ile iki dilli ve çok dilli sözlükler ele alınmıştır. Sınıflandırmanın geriye kalan kısmı ikinci çalışmada incelenecektir.
FULL TEXT (PDF): 
PDF icon 918692975_45ozturkfaruk-915-944.pdf
  • 6
915-944
  • Turkish

REFERENCES

References: 

ABAKİROVA, E. Ş., (2006), Russko-Kirgizskiy i Kirgizsko-Russkiy Sinonimiçeskiy Slovar Frazeologizmov so Znaçeniyem «Psihiçeskoye Sostoyaniye Litsa», ‚Muras‛ basması, 222 s. Bişkek.
ABDİYEV, Т., (2005), Kotormotaanuu Terminderinin Tüşündürmö Sözdügü, ‚İlimpoz‛, 64 s. Bişkek.
АBDİYEV, Тaalay-Lira SIDIKOVA: Kırgızça-Anglisçe/Anglisçe-Kırgızça Sözdük: Bişkek 2006, 376 s. Avrasya Yayınları: YDK 80/81-.ББК 21.2-4.
ABDULDAYEV, E., (1990), Kırgız Tilinin Frazeologiyalık Sözdügü: Mektep Okuuçuları Üçün, ‚Mektep‛ Basması, 120 s. Frunze.
ABDULDAYEV, E., (1993), Kratkiy Kırgızsko-Russkiy Slovar: Boleye 4000 Slov, Glavnaya Redaktsiya Kırgızskoy Entsiklopedii, 239 s. Bişkek.
Kırgızca Yazım Kılavuzları İki ve Çok Dilli Sözlükler 937
Adabiyat Terminderdin Tüşündürmö Sözdügü: Mektep Okuuçuları Üçün, (1994), Başkı Redaktor: A. KARIPKULOV; Tüzgöndör: C. ŞERİYEV - A. МURATOV, Kırgız Entsiklopediyasının Başkı Redaktsiyası, 160 s. Bişkek.
AHUNBAYEV, İ. A., (1964), Anatomiyalık-Fiziologiyalık Terminderdin Orusça-Kırgızça Sözdügü, ‚İlim‛ Basması, 418 s. Frunze.
ALİYEV, М. A. - TINALİYEVA, T., (1964), Meditsinalık Terminderdin Orusça-Kırgızça Sözdügü, Kırgız SSR İlimder Akademiyasının Tipografiyası, 493 s. Frunze.
AMANALİYEV, B., (1962), Filosofiyalık Terminderdin Kıskaça Sözdügü, Kırgız SSR İlimder Akademiyasının Basmakanası, 134 s. Frunze.
AMANKULOV, Z. - ОMURZAKOV, D., (1963), Sporttuk Terminderdin Orusça-Kırgızça Kızkaça Sözdügü • Kratkiy Russko-Kirgizskiy Slovar Sportivnıh Terminov, 92 s. İzdatelstvo Akademii Nauk Kirgizskoy SSR, Frunze.
Anglo-Russko-Kırgızskiy Slovar, (2005), Pereveli: Т. ABDİYEV - L. SIDIKOVA, Fond ‚Soros-Kırgızstan‛, IV+780 s. Bişkek.
ARABAYEV, Ç. İ., (2003), Grajdandık Ukuk Boyunça Yuridikalık Terminderdin Sözdügü, İlim cana Bilim Berüü Borboru, 312 s. Bişkek.
Arabça-Kırgızça Sözdük (40 Miŋge Cakın Söz), (2006), Tüzgöndör: İ. A. MALSAGOV - A. İ. KALANDAROV - М. K. İDİRİSOV c.b.; redaktorlor: B. A. KODOROV - A. A. ABDIKALIKOVA, Gumanitardık Kotoruu Borboru Basması, 774 s. Bişkek.
AŞİMOV, М., (2007), Ekonomikalık Terminderdin Orusça-Kırgızça Sözdügü, Mamlekettik Til cana Entsiklopediya Borboru, 433 s. Bişkek.
ATIŞOV, K., (2007), Ekonomikanın Orusça-Kırgızça Tüşündürmö Sözdügü, Bişkek Mamlekettik Ekonomika cana İşkerdüülük Universiteti, 526 s. Bişkek.
BALTABAYEV, N. K., (2009), Kırgız-Farsı Sözdügü: 33 Miŋ Söz, ‚Turar‛ Basması, 790 s. Bişkek.
BARATALİYEV, Ö., (2004), Kırgızstandagı Cer-Suu Atalıştarının Sözdügü, Mamlekettik Til cana Entsiklopediya Borboru, 204 s. Bişkek.
BAYCİYEV, T. İ. - AKTANOV, T. - BAKEYEV, K., (1938), Kırgız Tili Orfografiyasının (İmlasının) Sözdügü, Kırgızmambas, 94 s. Frunze.
BOGDANOVA, M. İ., (1942), Orfografiya Sözdügü, Kırgızmambas, 194 s. Frunze.
CAPAROV, Ş., (1971), Azırkı Kırgız Tilindegi Sinonimder, ‚Mektep‛ Basması, 64 s. Frunze.
CAPAROV, Ş. C. - SEYDAKMATOV, K., (1984), Kırgız Tilinin Sinonimder Sözdügü, ‚İlim‛ Basması, 468 s. Frunze.
CAPAROV, Ş., (1988), Kırgız Tilinin Antonimder Sözdügü, ‚İlim‛ Basması, 239 s. Frunze.
938
Faruk ÖZTÜRK
CUMAGULOV, Ç. - İSABEKOVA, A. B., (1985), Onomastikalık Terminderdin Orusça-Kırgızça Sözdügü: ‚İlim‛ Basması, 77 s. Frunze.
CUMAKUNOVA, G., (2005), Türkçö-Kırgızça Sözdük: Kırgız-Türk ‚Мanas‛ Universitetinin Basılmaları: 74, Sözdük Seriyası: 2, 1002 s. Bişkek.
DIYKANOV, K., (1988), “Manas” Eposunun Alfavittüü Cigi Sözdügü: I Bölük, Redaktor: B. C. UMETALİYEVA, SSSRdin 50 Cıldıgı Atındagı Kırgız Mamlekettik Universiteti, 142 s. Frunze.
DIYKANOV, K., (1989), Kırgız Tilinin Ters cana Keri Alfavittüü Sözdügü, 455 s. Kırgız Respublikasının UİAsının Basması, Frunze.
DJAMANKULOVA, M. - DIYKANOV, K., (1956), Kırgız Tilinin Grammatikalık Terminderinin Sözdügü (Oruçsa-Kırgızça cana Kırgızça-Orusça Sözdük): Orto Mektepterdin Okutuuçuları Üçün, Kırgız SSR İlimder Akademiyası, 51 s. Frunze.
Geografiyalık Entsiklopediyalık Sözdük: Düynönün Geografiyalık Atooloru, (1987), Başkı redaktor: B. O. ORUZBAYEVA, 424 s. Frunze.
İmena Sobstvennıye v Epose “Manas”: Slovar İmyon Sobstvennıh v Originale i Russkoy Transliteratsii, (2004), Sost. N. M. ŞEVÇENKO, pod redaktsiyey M. A. RUDOVa, KRSU, 143 s. Bişkek.
İSAYEV, D. İ. - TOKOMBAYEV, Ş. T. - ALİYEV, Z. A. - MURZAHMETOV, S. M., (1962), Kırgızstandagı Geografiyalık Attardın Sözdügü (Dolboor), İzdatelstvo Akademi Nauk Kirgizskoy SSR, 126 s. Frunze.
İVANOV, Y., (2006), Türkçö-Kırgızça-Orusça Sözdük, 472 s. Bişkek.
KADIRBAYEVA, R. Z., (1963), Adabiyat Taanuu Terminderinin Kırgızça Sözdügü, İzdatelstvo Akademi Nauk Kirgizskoy SSR, 158 s. Frunze.
KARAAĞAÇLI, Abbas, (2008), El Aralık Mamiler Sözdügü, Kırgız-Тürk ‚Manas‛ Universitetinin Basmaları: 103; Koşumça Okuu Kuraldar Tizmesi: 19, 152 s. Bişkek.
KARASAYEV, K. - BATMANOV, İ., (1938), Kıskaça Orusça-Kırgızça Sözdük • Kratkiy Russko-Kirgizskiy Slovar: Kırgızstan Mamlekettik Basması, 116 s. Frunze - Kazan 1938.
KARASAYEV, H. - KARASAYEVA, A., (1971), Tügöylüü Sözdör (Dublettüü Sözdördün Spravoçnigi), Redaktor: B. ORUZBAYEVA, ‚Mektep‛ Basması, 128 s. Frunze.
KARASAYEV, H. - YANŞANSİN, Yu., (1956), Kırgız Tilinin Orfografiyalık Sözdügü, Kırgızstan Mamlekettik Okuu-Pedagogiyalık Basması, 160 s. Frunze.
KARASAYEV, H., (1966), Kırgız Tilinin Orfografiyalık Sözdügü: 60000 Söz, ‚Mektep‛ Basması, 763 s. Frunze.
KARASAYEV, H., (1983), Orfografiyalık Sözdük: 60000 Söz, Redkollegiya: T. K. AHMATOV - R. B. BEKCANOVA - S. A. DAVLETOV, 575 s. Frunze.
Kırgızca Yazım Kılavuzları İki ve Çok Dilli Sözlükler 939
KARASAYEV, H., (1996), Kamus Naama: Arab, İran, Kıtay, Mongol, Orus Tilderinen Ooşup Kelgen cana Köönörgön Sözdör, 856 s. ‚Şam‛ Basması, Bişkek.
KARASAYEV, H. K., (1986), Özdöştürülgön Sözdör: Sözdük: 5100 Söz, Başkı redaktor: B. O. ORUZBAYEVA, Sovet Entsiklopediyasının Başkı Redaktsiyası, 424 s. Frunze.
KARASAYEV, H. K., (2009), Kırgız Tilinin Orfografiyalık Sözdügü: 80000 Söz, ‚Mektep‛ Basması, 640 s. Bişkek.
KARATAYEV, O. K., (2003), Kırgız Etnonimder Sözdügü, Kırgız-Türk ‚Manas‛ Universitetinin çıgarmaları: 40; Koşumça Okuu Kitepter Seriyası: 13, 265 s. Bişkek.
KARATAYEV, O. K. - ERALİYEV, S. N., (2005), Kırgız Etnografiyası Boyunça Sözdük, ‚Biyiktik‛ Basması, 600 s. Bişkek.
KASIMGELDİYEVA, M., (2009), «Semetey», «Seytek» Eposundagı Toponimder: ‚Biyiktik‛ Basması, 80 s. Bişkek.
Kırgız Adam Attarının Sözdügü: Praktikalık Koldonmo, (1979), Tüzgön: Ş. CAPAROV; Cooptuu redaktor: Ü. ASANALİYEV; İ. S. KOLOSOV’dun redaktsiyası menen, 464 s. ‚Mektep‛ Basması, Frunze.
Kırgız Sovet Entsiklopediyası. 6 Tomduk: Тom 1: A – Byust, (1976), Başkı redaktor: Asanbek TABALDİYEV, Kırgız Sovet Entsiklopediyasının Başkı Redaktsiyası, 608 s. Frunze. Тom 2: V – İridiy, (1977), Başkı redaktor: B. Ö. ORUZBAYEVA, Kırgız Sovet Entsiklopediyasının Başkı Redaktsiyası, 672 s. Frunze. Тom 3: İrik – Laktar, (1978), Başkı redaktor: B. Ö. ORUZBAYEVA, Kırgız Sovet Entsiklopediyasının Başkı Redaktsiyası, 640 s. Frunze. Тom 4: Laktatsiya – Pirrol, (1979), Başkı redaktor: B. Ö. ORUZBAYEVA, Kırgız Sovet Entsiklopediyasının Başkı Redaktsiyası, 656 s. Frunze. Тom 5: Pirs – Tookkana, (1980), Başkı redaktor: B. Ö. ORUZBAYEVA, Kırgız Sovet Entsiklopediyasının Başkı Redaktsiyası, 656 s. Frunze. Тom 6: Too Klimatı – Yaşma, (1980), Başkı redaktor: B. Ö. ORUZBAYEVA, Kırgız Sovet Entsiklopediyasının Başkı Redaktsiyası, 656 s. Frunze.
Kırgız Tilinin Caŋı Alfaviti cana orfografiyası, (1940), Kırgızmamabas, 16 s. Frunze.
Kırgız Tilinin Dialektologiyalık Sözdügü: 32000ge Cakın Söz: Tüzgön: C. MUKAMBAYEV, cooptuu redaktor: K. KONKOBAYEV: Bişkek 2009, 1379 s.
Kırgız Tilinin Frazeologiyalık Sözdügü, (1980), Redaktor: C. OSMONOVA, ‚İlim‛ Basması, 324 s. Frunze.
Kırgız Tilinin Frazeologiyalık Sözdügü: Sözdük 7980 frazeologizmdi kamtıyt, (2001), Redaktorlor: C. OSMONOVA - K. KONKOBAYEV - Ş. CAPAROV, Kırgız-Türk Manas Universitetinin Çıgarmaları: 4; İlimiy İzildöölör seriyası: 1, 519 s. Bişkek.
940
Faruk ÖZTÜRK
Kırgız Tilinin Omonimder Sözdügü, (1986), Cooptuu redaktor: E. ABDULDAYEV, ‚İlim‛ Basması, 324 s. Frunze.
Kırgız Tilinin Sözdügü: 50 Miŋden Aşık Söz cana Söz Aykaşı kamtaldı: (2010) A. AKMATALİYEV’din calpı redaktsiyası astında, Bişkek I. Çast’ A-K, , 1-736 ss.; II. Çast’ K-Я, 737-1457 ss. ‚Avrasya Yayıncılık‛.
Kırgız Tilinin Tüşündürmö Sözdügü, (1969), Redaktorlor: E. ABDULDAYEV - D. İSAYEV, ‚Mektep‛ Basması, 775 s. Frunze.
Kırgız Tilinin Tüşündürmö Sözdügü: Eki Tomduk: A-Kürö, (1984), Redaktorlor: E. ABDULDAYEV - D. İSAYEV, ‚Mektep‛ Basması, 624 s. Frunze.
KÖMLEKSİZ, М. - ALİMBEKOV, A. - ÇELİKBAY, A., (2002), Taalim-Tarbiya Terminderinin Çeçmeleme Sözdügü: Kırgızça-Türkçö-Orusça-Anglisçe: Redaktor: S. CİGİTOV, Kırgız-Тürk ‚Мanas‛ Universitetinin Çıgarmaları: 26, Sözdük Seriyası: 1, 516 s. Bişkek.
KÖSMENE, Ali Baz, (2009), Kırgız-Türk Tilderindegi Makaldardın Antonimdik Sözdügü: BGU, 190 s. Bişkek.
Matematika: Terminderdin Tüşündürmö Sözdügü: Mektep Okuuçuları Üçün, (1989), Tüzüüçülör: B. ABILGAZİYEV - D. ANDAŞEV - Ş. CAPAROV, 208 s. Frunze.
MOÇOYEV, D., (1998), Arabizmı v Kırgızskom Yazıke: Etimologiçeskiy Slovar, Pod redaktsiyey Favvaz Al-Dahera, A. AKMATALİYEVa, 247 *3+ s. Firma ‚Aybek‛, Bişkek.
MUKAMBAYEV, C., (1972), Kırgız Tilinin Dialektologiyalık Sözdügü: Тom 1: ‚İlim‛ Basması, 712 s. Frunze.
MUKAMBAYEV, C., (1976), Kırgız Tilinin Dialektologiyalık Sözdügü: Тom I: İzdaniye vtoroye, ispravlennoye, ‚İlim‛ Basması, 724 s. Frunze.
MUKAMBAYEV, C. - OSMONKULOV, A., (1978), Kırgız Tilinin Morfemalık Sözdügü, ‚Мektep‛, 380 s. Frunze.
ORUZBAYEVA, B. O., (1997), ‚Kirgizskiy Yazık‛: Yazıki Mira: Tyurkskiye Yazıki (otv. redaktor: E. R. TENİŞEV), İzdatelskiy Dom ‚Kırgızstan‛ s. 286-298, Bişkek.
ORUZBAYEVA, B. O., (1972), Lingvistikalık Terminderdin Oruçsa-Kırgızça Sözdügü, ‚İlim‛ Basması, 425 s. Frunze.
ORUZBAYEVA, B. Ö. - SAGINBAYEVA, B. (2004), Lingvistikalık Terminderdin Kırgızça-Türkçö, Türkçö-Kırgızça Sözdügü • Kırgızca-Türkçe, Türkçe-Kırgızca Lengüistik Terimler Sözlüğü, ‚Avrasya‛ Basması, 216 s. Bişkek.
ÖZTÜRK, FARUK: Kırgız Sözlükçülüğünde Husein *Karasayeviç+ Karasayev Ve Konstantin *Kuzmiç+ Yudahin’in Yeri The Place Of Husein [Karasayevich] Karasayev And Konstantin [Kuzmich] Yudahin In Kyrgyz Lexicography: Turkish Studies International Periodical For The Languages, Literature and
Kırgızca Yazım Kılavuzları İki ve Çok Dilli Sözlükler 941
History of Turkish or Turkic. ISSN: 1308-2140 Volume 7/4 Fall Aralık 2012, II. cilt Prof. Dr. Mehmet AYDIN Armağanı 2643-2654. ss.
PLUTNİTSKİY, A. M. - ŞAMBAYEV, S. - RAHMANOV, A., (1974), Nemetsçe-Orusça-Kırgızça Sözdük, Frunze.
Russko-Kirgizskiy Slovar, (1944), Sostavili: K. KARASAYEV - C. ŞUKUROV - K. K. YUDAHİN; pod redaktsiyey K. K. YUDAHİN’a, İzdatelstvo İnostrannıh i Natsionalnıh Slovarey, 984 s. Moskva.
Russko-Kirgizskiy Slovar, (1957), Sostavili: K. KARASAYEV - C. ŞUKUROV - K. K. YUDAHİN; pod redaktsiyey K. K. YUDAHİN’a, İzdatelstvo İnostrannıh i Natsionalnıh Slovarey, 992 s. Moskva.
Russko-Kirgizskiy Slovar: Boleye 13500 Slov, (1988), Sostaviteli: B. O. ORUZBAYEVA - R. P. HVAN - D. Ş. ŞÜKÜROV - Yu. Ya. YANŞANSİN, Pod redaktsiyey B. O. ORUZBAYEVOY, Glavnaya Redaktsiya Sovetskoy Entsiklopedii, 480 s. Frunze.
Russko-Kirgizskiy Slovar: 51000 Slov, (2000), Pod redaktsiyey K. K. YUDAHİN’a, İzdatelstvo ‚Şam‛, 992 s. Bişkek.

Thank you for copying data from http://www.arastirmax.com