NİHÂNÎ'NİN SULTAN I. SELİM ADINA YAZDIĞI MUAMMALı KASIDESI VE ÇÖZÜMÜ

XV. yüzyılın ikinci yarısı ile XVI. Yüzyılın ilk çeyreğinde yaşayan Nihânî (ölm. 1519) I.Selim Han'ın çevresinde bulunan şairlerdendir. Divan sahibi olan Nihânî'nin asıl adı Fâzıl'dır. Hacı Hasanzade'ye danişmenlik yapan ve ondan mülâzim olan şair, bazı medreselerde müderrislik yaptı. Sürûrî'ye hocalık etti. Tasavvufa olan meyli üzerine hocalığı bırakmış ve kendini ibâdete vermişse de, sonra tekrar müderrisliğe dönmüş ve öğrenci yetiştirmiştir1. O yalnız Türkçe şiirler yazmamış Arapça ve Farsça'da da manzumeler kaleme almıştır. Biz neş^ re hazırladığımız bu risalenin bütünlüğünü bozmamak için şairin divanında olmayan bu şiirlerine de yer verdik. Nihânî kaside, muamma yazmada ve tarih düşürmede usta bir şairdir. I. Selim'e yazdığı aşağıda metnini ve çözümünü verdiğimiz kasidesi de bunlardan biridir. Ancak bu kasidenin baştan sona kadar her beyti Sultan Selim'i veren bir muammadır. Nihânî yalnız muamma yazmakla kalmamış, yazdığı muammaları çözerek, bir muammanın ne şekilde çözülmesi gerektiğini de göstermiştir. Bilindiği gibi muamma, bir ismi bir beyitte gizleme ve onu çözüme bırakma hüneridir. Bu yönü ile beyit, yazana açık fakat okuyan için çözüm isteyen kapalı bir kutu gibidir. Buna göre okuyanın muamma ile ilgili bütün yollan bilmesi, bilgisini kullanması, zihnî faaliyetleri yapması, aklî bağlantıları kurup, çağrışım dünyası içinde dolaşarak sonuca ulaşması gerekmektedir. Bu da, muamma fenninin i¬çinde en geniş şekilde dolaşmaya ve bütün yollan iyice bilmeye ve çok çözüm yapmaya bağlıdır. Bu açıdan bakılınca muammanın geniş bir kültürden başka, tarih düşürme ve metin şerhi gibi hususlarla yakından ilgili olduğu görülür.