SÜNNİ KELAM VE TEOLOJİK MÜNAKAŞALAR

Kelamın konusu geniş olup, pek çok tali meseleleri ihtiva eder. Dolayısıyla Kelama yönelik Sünnî (Orthodox) tepki karmaşık ve çeşitlidir. Kelamın metodolojisi ve hedefleri üzerinde dikkati toplamak için Sünni tepkinin merkezinde, İslam'daki belli başlı tartışmaların bazıları üzerinde odaklaşmamız gerekir. Bu tartışmalar genelde Allah'ın mahiyeti (The nature of God) ve sıfatları çevresinde döner. Bu konu, Kur'an'ın yaratılmamış olduğu inancına bağlı olarak, Allah'ın konuşması (kelamullah) ve dünyanın yaratılmış olduğu inancına bağlı olarak da Allah'ın iradesi gibi kavramları içerir. Bu tartışmaların müşkil bir kısmı, Allah'ın mahiyetini açıklamak için kullanılan metodolojidir. Mütekellimler, Allah'ın sıfatları ile ilgili Kur'an ayetlerinin mantıkî deliller üzerine oturan argümanlar vasıtasıyla yorumlanması gerektiğine inanırlar. Bu görüş, Mutezilenin durumunda olduğu, gibi, ya "sıfatların bir gerçekliğinin olduğunu kabul etmeme" görüşünü benimseme biçimini ya da Eş'ârîlerin durumunda olduğu gibi, sıfatların belirli bir anlamım savunmak biçimini alır. Öte yandan gelenekçiler (traditionalists) Kelamın kullanılmasına yönelik güvensizliklerini yaymaya ve Mûtezile ve Eş'ârîlerin çoğu çıkarımlarını reddetmeye giriştiler. Bu bölümde biz, başlıca Sünnî İslamî düşünce o¬kullarında Kelama karşı çıkışla ilgili olarak çeşitli konuların bir kısmını anlamak için, Allah'ın sıfatları İle bağlantılı farklı inançların izlerini süreceğiz. Peygamberin ashabından başlayarak Müslüman Sünnî alimler Kur'an'ın ü¬çüncü suresinin (Al-i İmran), yedinci ayetinde temellenen Kur'an'ın açıklamalarına iman etme tutumunu sürdürürler. Bu ayet, Kur'an'ın insanların uyacakları açık hüküm ayetleri (Muhkemât) ve inananların sorgulamadan inandıkları kapalı ve imgesel (müteşabih) ayetleri içerdiğini ifade eder. Ayet ayrıca, kalplerinde eğrilik olan ve tartışma çıkarmak isteyen insanların bu ayetleri yorumlamaya kalkışacağını da ifade eder.** İlk Sünnî alimlerin ifadelerine baktığımızda, Kur'an'daki ve sahih hadislerdeki Allah'ın sıfatlarına delâlet eden tüm bilgilerin kapalı ve imgesel (müteşabih) kategorisi altına girdiğini görüyoruz. Allah'ın sıfatlarına dair olan bu inanç, Allah'ın Arş'ın üzerine istiva etmesi ile ilgili bir soru kendisine yöneltildiğinde İmam Malik b. Enes'in (Ö. 179/ 795) verdiği cevap ile netlik kazanmaktadır.