You are here

ANADOLU AĞIZLARINDA GÖRÜLEN DİL UYUMSUZLUĞU ÜZERİNE EK DÜZEYİNDE BİR İNCELEME

Share
AN AFFIX LEVEL INVESTIGATION ON PALATAL DISHARMONY SEEN IN ANATOLIAN IDIOLECTS
Author NameUniversity of AuthorFaculty of Author

Journal Name:

Volume:

Publication Year:

Number:

Page Number-First: 
143
Page Number-Last: 
148

Publication Language:

Abstract (Original Language): 
Kalınlık-incelik, dil veya büyük ünlü uyumu olarak adlandırılan ses hadisesi, Türkçe veya Türkçeleşmiş kelimelerde ilk hecede bulunan ünlünün taşıdığı kalınlık-incelik niteliğinin ondan sonraki hecelerde de yer almasıdır. Aslında Türkçede ve Türkiye Türkçesinde görülen ünlü uyumu ve onun devamı olan ses uyumu benzeşmeden başka bir şey değildir. Bu benzeşme neticesinde kalınlaşma veya incelme ses hadiseleri vuku bulmaktadır. Türkçede dil uyumu çok kuvvetlidir. Eski Türkçe döneminde mevcudiyetini gösteren bu uyum, Eski Anadolu Türkçesi döneminde oldukça sağlam olup günümüzde uyumun dışında kalan bazı eklerin dahi uyuma girdiği görülmektedir. Türkiye Türkçesi yazı dilimizde de kuvvetli olan dil uyumunun Anadolu ve Rumeli ağızlarında nispeten bozulduğu görülmektedir. Yaşayan lehçelerimiz içerisinde ise Özbek ve Yeni Uygur Türkçesi’nde dil uyumunun zayıf olduğu bilinmektedir. Bu çalışmada Anadolu ağızları içerisinden Rize, Erzincan ve Urfa illeri ağızları ek düzeyinde dil uyumsuzluğu bakımından incelenerek, bu ağızlarda yer alan uyumu bozan ekler tespit edilmiştir. Bu ekler daha sonra kalın ünlülü tabanlara ince ünlülü gelerek dil uyumunu bozan, ince ünlülü tabanlara da kalın ünlülü gelerek uyumu bozan ekler olmak üzere iki kategoride incelenmiştir. Son olarak da yukarıda bahsi geçen üç ağızda uyumsuzluk açısından ortaklaşan ekler belirlenerek Özbek ve Yeni Uygur Türkçesinde uyumu bozan kalın ünlülü ve ince ünlülü eklerle dil uyumu bakımından karşılaştırılmıştır. Böylece dil uyumundan uzaklaşan ortak ekler tespit edilmiştir.
Abstract (2. Language): 
Sound event is named as back-front vowel or backness harmony in Turkish words or Turkified words having first syllable back- front harmony in the following syllables as well. In reality the vowel harmony and sound harmony following it which is seen in Turkish and Turkey Turkish is not more than a euphonism. As a result of this euphonism backing and fronting sound events occur. In Turkish, there is a strong palatal harmony. This harmony showed up in old Turkish period and it became very strong in Old Anatolian Turkish, today it is seen that even the suffixes which were the exceptions to this harmony are in harmony now. Palatal harmony which is very strong in written Turkey Turkish, is comparatively dying off in Anatolian and Rumelian idiolects. Among our living dialects, it is seen that palatal harmony is very weak in Uzbek and New Uigur dialects. In this study, among the Anatolian idiolects, the idiolects of Rize, Erzincan and Urfa city idiolects are investigated in terms of affix level language disharmony and the affixes which caused this disharmony were identified. Then these affixes are investigated under two titles as causing disharmony by the addition of front vowels to the back vowel roots and the addition of back vowels to front vowel roots. Finally in the above mentioned three idiolects, by identifying the shared disharmony, they are compared with the back-front vowel affixes which break the harmony in Uzbek and Uigur Turkish in terms of palatal harmony. In this way the shared affixes which are going far from palatal harmony are identified.

Keywords (Original Language):

DOI: 
http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.7504

REFERENCES

References: 

ALKAN Hanife (2012). “Lehçeler Arası Aktarmalarda Yalancı Eş Değerler Sorunu (Türkiye Türkçesi-Özbek Türkçesi-Yeni Uygur Türkçesi Fiil Örneği) / Challange of False Equvalance Between Dialects (Verb Sample Of Turkey Turkish-Uzbek Turkish-Modern Uighur Turkish)”, TURKISH STUDIES - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, ISSN: 1308-2140, Volume 7/4-I, Fall, Doi Number: http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.4100, p. 671-688.
BERDAK Yusuf (2010). “Ali Şir Nevayi Ve Şimdiki Özbek Dilinin Ünlüleri Üzerine”, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Türkoloji Dergisi 17/2.
ECKMAN Janos (2011). Harezm, Kıpçak Ve Çağatay Türkçesi Üzerine Araştırmalar, TDK Yayınları, Ankara.
ERSOY YAZICI Habibe (2012). “Yeni Uygur Türkçesi”, Türk Lehçeleri Grameri, Editör: Ahmet Bican Ercilasun, Akçağ Yayınları, Ankara.
GÜNAY Turgut (2003). Rize İli Ağızları, TDK Yayınları, Ankara.
KARAHAN Leyla (1996). Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması, TDK Yayınları, Ankara.
KORKMAZ Zeynep (2003). Gramer Terimleri Sözlüğü, TDK Yayınları, Ankara.
ÖZÇELİK Sadettin (1997). Urfa Merkez Ağzı, TDK Yayınları, Ankara.
ÖZEK Fatih (2012). Fatih ÖZEK “Türkiye Türkçesi Doğu Grubu Ağızlarında Şimdiki Zaman Ekleri / The Continuous Tense Suffixes In The Turkey-Turkish East Group Dialects”, TURKISH STUDIES - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, ISSN: 1308-2140, Volume 7/1 Winter, www.turkishstudies.net, Doi Number:http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.3183, p. 1751-1765.
ÖZTÜRK Rıdvan (2012). “Özbek Türkçesi”, Türk Lehçeleri Grameri, Editör: Ahmet Bican Ercilasun, Akçağ Yayınları, Ankara.
SAĞIR Mukim (1995). Erzincan Ve Yöresi Ağızları, TDK Yayınları, Ankara.
SALAN Erkan (2012). “Eski Anadolu Türkçesinde +dUk ve +lIk Eklerinin İşlevsel Denkliği / Functional Equivalence Of +dUK And +lIK Adjunctions In Old Anatolian Turkish”, TURKISH STUDIES - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, ISSN: 1308-2140, Volume 7/4-II, Fall, www.turkishstudies.net, Doi Number: http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.3802, p. 2697-2708.
ŞİRİN USER Hatice (2006). Başlangıcından Günümüze Türk Yazı Sistemleri, Akçağ Yayınları, Ankara.
TEKİN Talat, ÖLMEZ Mehmet (1999). Türk Dilleri, Simurg Yayınları, İstanbul.

Thank you for copying data from http://www.arastirmax.com