Tıp fakültesi öğrencilerinin spor yapma alışkanlıkları ve spor yaralanmalarının değerlendirilmesi

PDF Dosyası: 

arastirmax_1402_pp_94-98.pdf

Giriş
Spor bireyin sağlık durumunu, fiziksel kabiliyet ve
performansını geliştiren hareketler bütünü olarak tanımlanmaktadır (1). Yapılan bilimsel çalışmalarda, orta
yoğunlukta sportif aktivitelerinin düzenli olarak yapılmasının fizyolojik, psikolojik ve sosyalite kapasitesini
artırdığı gösterilmiştir. Yine spor, koruyucu hekimlik
yönünde hastalıkların önlenmesinde, tedavisinde ve
rehabilitasyonunda yoğun olarak uygulanmaktadır (2).
Dünyada ve ülkemizde profesyonel, amatör ve sağlık
amacıyla en yaygın yapılan spor branşı futboldur (3).
Spor yaralanmaları, vücudun tamamının veya bir
bölgesinin, normalden fazla bir kuvvetle karşılaşması
sonucunda, dayanıklılık sınırlarının aşılmasıyla ortaya çıkan hasarlanma durumlarını kapsar (4).
Yapılan çalışmalarda toplumda yıllık spor yaralanması geçirme sıklığının %1-2 seviyelerinde olduğu ifade edilmektedir (5). Çocukluk ve ergenlik döneminde
meydana gelen yaralanmaların %25’ini, acil servislerde tedavi edilen akut yaralanmaların %10-19’unu
spor yaralanmaları oluşturmaktadır (6,7). Spor yapanlarda yaralanma görülme olasılığının 4.000 kişide bir,
ölüm hızının 40.000 kişide bir, büyük bir kaza ile kar-
şılaşma hızının ise 40 kişide bir olduğu bildirilmektedir. Ülkemizde yapılan çalışmalarda yaralanmanın en
sık görüldüğü spor branşlarının %10 ile futbol, %6.0
ile güreş, %3.0 ile hentbol ve boks, %1.0 ile atletizm
ve %0.5 ile kayak olduğu saptanmıştır (8).
Spor yaralanmaları en çok kas iskelet sistemini etkilemekle birlikte, yumuşak doku, kemik ve sinir dokusu elemanları da değişik şekil ve derecelerde yaralanmaya uğramaktadır (9). Spor yaralanmalarının sıklıkla alt ekstremitelerdeki kas tendon yaralanmalarına
neden olduğu saptanmıştır (4,10-13).
Halk sağlığı perspektifinden yaklaşılacak olursa,
spor yaralanmalarından korunmanın en temel prensip olması gerekmektedir. Spor yaralanmaları sıklıkla
spor araç gereçlerinin ve sahalarının uygun olmaması, sporcunun sağlığının, spora özgü güç ve becerisinin uygunsuzluğu sonucunda gelişmektedir (14).
Bu koşulların düzeltilmesi ile spor yaralanmalarının
önüne geçmek mümkün olabilir.
Bu çalışma tıp fakültesi öğrencilerinin spor yapma
alışkanlıkları ve spor yaralanmalarının değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır.
Gereç ve Yöntem
Tanımlayıcı tipteki bu çalışma, Mayıs ile Haziran
2010 aylarında Gülhane Askeri Tıp Fakültesi öğrencilerinde gerçekleştirilmiştir.
Araştırmacılar tarafından spor yapma alışkanlıkları
ve spor yaralanmaları konusunda yayınlanan literatürler incelendikten sonra (15,16), geliştirilen soru
formu ile veriler toplanmıştır. Soru formunda katı-
lımcıların sosyodemografik özelliklerini, spor yapma
alışkanlıklarını ve spor yaralanmalarını tespit etmeye
yönelik sorular yer almıştır.
Araştırma için gerekli etik izin GATF Etik Kurulundan
alındıktan sonra GATF’de okuyan öğrencilerden araş-
tırmaya katılmayı kabul edenlere araştırmacıların gö-
zetiminde soru formu uygulanmıştır.
Elde edilen veriler, SPSS istatistik paket programı
kullanılarak bilgisayar ortamına aktarılmış, verilerin
tanımlanmasında frekans ve yüzde kullanılmıştır.
Katılımcıların bulundukları sınıflara göre spor yapma
ve spor yaralanması geçirme durumlarının karşılaştırılmasında ki-kare testi kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık için kesim noktası olarak p<0.05 kabul edilmiştir.
Bulgular
Çalışmamızda 524 öğrencinin tamamına ulaşılmaya
çalışılmış, soru formunu tam dolduran 326 (%62.2)
öğrencinin verileri değerlendirmeye alınmıştır.
Katılımcıların yaş ortalaması 20.5±2.2 yıldır. Araştırma
kapsamında en kalabalık grubu 1. sınıf öğrencileri oluş-
turmuştur. Katılımcıların yaklaşık üçte birinin anne
öğrenim düzeyi ilkokul, yaklaşık üçte birinin baba öğ-
renim düzeyi yüksekokul/üniversitedir. Katılımcıların
bazı sosyodemografik özellikleri Tablo I’de verilmiştir.
Katılımcıların %71.8’i (n=234) spor yaptıklarını belirtmişlerdir. Katılımcıların yaptıkları spor branşlarından futbol, basketbol ve voleybolün ilk üç sırada yer
aldığı tespit edilmiştir. Araştırma grubumuzun %8.8’i
(n=29) lisanslı olarak spor yaptıklarını ifade etmişlerdir (Tablo II).
Katılımcıların %66.3’ü (n=216) spor aktivitesini
hobi amaçlı, %55.8’i (n=182) sağlıklı yaşamak için,
%17.2’si (n=56) bir spor branşında profesyonelleş-
mek için, %4.9’u (n=16) sekonder kazanç sağlamak
amacıyla yaptıklarını belirtmişlerdir.
Araştırma grubumuzun tıp fakültesinde kurs dü-
zenlenmesini istedikleri ilk 3 spor branşının yüzme
Tablo I. Katılımcıların bazı sosyodemografik özellikleri
Sosyodemografik özellikler n %
Katılımcıların sınıfı 1.Sınıf 94 28.8
2.Sınıf 75 23.0
3.Sınıf 47 14.4
4.Sınıf 51 15.6
5.Sınıf 32 9.8
6.Sınıf 27 8.3
Katılımcıların cinsiyeti Erkek 318 97.5
Kadın 8 2.5
Katılımcıların anne
öğrenim düzeyleri
Okur yazar ve altı 34 10.4
İlkokul mezunu 115 35.3
Ortaokul mezunu 43 13.2
Lise mezunu 68 20.9
Üniversite mezunu 66 20.2
Katılımcıların baba
öğrenim düzeyleri
Okur yazar ve altı 3 0.9
İlkokul mezunu 58 17.8
Ortaokul mezunu 63 19.3
Lise mezunu 98 30.1
Üniversite mezunu 104 31.9
Katılımcıların ailesinin
yaşadığı yer
Köy ve kasaba 34 10.5
İlçe 78 23.9
İl 214 65.6
Tablo II. Katılımcıların spor yapma durumları ve ilgilendikleri
spor branşları
İlgilenilen spor n %
Herhangi bir spor 234 71.8
Futbol 135 41.4
Basketbol 53 16.3
Voleybol 18 5.5
Vücut geliştirme 17 5.2
Bisiklet 7 2.1
Dağcılık 4 1.2
Atletizm 9 2.8
(%39.0), basketbol (%18.1), voleybol (%17.0) olduğu
tespit edilmiştir. Katılımcıların %24.5’i (n=80) spor
amaçlı yüzme yapmak için fakülte dışındaki tesislere
gittiklerini ifade etmişlerdir.
Katılımcıların %39.6’sı (n=129) ilgilendikleri spor
branşlarında spor yaralanması geçirdiklerini beyan etmişlerdir. En sık spor yaralanması geçirdikleri spor bran-
şının futbol (%27.0) olduğu saptanmıştır (Tablo III).
Tablo III. Katılımcıların spor yaralanması geçirme durumları ve
spor branşlarına göre spor yaralanmalarının dağılımı
Katılımcıların spor yaralanması geçirme durumları n %
Herhangi bir spor yaralanması 129 39.6
Futboldan kaynaklanan spor yaralanması 88 27.0
Basketboldan kaynaklanan spor yaralanması 38 11.7
Savunma sporlarından kaynaklanan spor yaralanması 9 2.8
Voleyboldan kaynaklanan spor yaralanması 19 5.8
Bisiklet sürmekten kaynaklanan spor yaralanması 3 0.9Katılımcıların %17.8’i (n=58) künt travma ve yumuşak doku travması, %12.6’sı (n=41) bağ zedelenmesi ve yırtığı, %8.6’sı (n=28) kırık ve çıkık geçirdiklerini ifade etmişlerdir.
Spor yaralanması geçiren katılımcılar buna neden
olarak en çok %63.4 ile kişisel sebepleri görmektedir.
Kişisel sebeplerin en başında %16.9 ile aktif soğumanın yetersiz yapılması gelmektedir. Bunu %15.6
ile “Aşırı yüklenme“ (“Overload”) takip etmektedir.
Yaralanmaya sebep olarak çevresel faktörleri görenlerin oranı %44.4 olarak saptanmıştır. Çevresel faktörlerin başında gelen sebep rakip oyuncu tarafından
direkt temas ile ilgili faktörlerdir.
Spor yaralanması geçiren katılımcılardan %2.8’si
geçirdiği spor yaralanmasının, spora olan ilgi ve devamlılığını olumsuz yönde etkilediğini ifade etmiştir.
Katılımcıların sosyodemografik özelliklerinin spor
yapma durumları ile karşılaştırılmasında ailesinin
yaşadığı yer istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur
(p=0.006). Bu istatistiksel anlamlılığı ailesi ilçe merkezinde yaşayanların daha sık spor yapmaları oluş-
turmuştur. Ailesi ilçe merkezinde yaşayanların kendi
içindeki sıklığı %85.9, köy ve kasabada %64.7 ve il
merkezinde ise %67.8 olarak bulunmuştur.
Katılımcıların bulundukları sınıflar ile spor yapma
alışkanlıklarının karşılaştırılmasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmuştur (p=0.041). Bu anlamlılığı sınıf arttıkça katılımcıların spor yapma alış-
kanlıklarının azalması oluşturmuştur (Tablo IV).Tablo IV. Katılımcıların bulundukları sınıflar ile spor yapma
alışkanlıkları ve spor yaralanma durumlarının karşılaştırılması
Sınıf (%) p
1 2 3 4 5 6 değeri
Katılımcıların
aktif spor yapma
alışkanlıkları
79.8 74.7 72.3 68.6 65.6 48.1 0.041
Katılımcıların
spor yaralanma
durumları
37.2 46.7 27.7 45.1 46.9 29.6 0.216Tartışma
Tıp fakültesinde okuyan öğrencilerin spor yapma
alışkanlıkları ve spor yaralanmalarını saptamaya yö-
nelik yapılan çalışmamızda katılımcıların %71.8’inin
bir veya birden fazla spor dalı ile ilgilendiği saptanmıştır. Bu değer Emery ve ark.nın Kanada’da lise öğ-
rencilerinde 2009 yılında yaptıkları çalışmada %93.0,
adölesanlarda 2006 yılında yaptıkları çalışmada
%94.0 olarak bulunmuştur (15,16). Akyurt ve ark.
meslek yüksek okulu öğrencilerinde yaptıkları çalış-
mada katılımcıların %38.1’inin spor yapma alışkan-lığının olduğunu belirtmişlerdir (17). Çalışmamızda
aktif olarak sporla ilgilenenlerin sınıflara dağılımı
incelendiğinde 1. sınıftan son sınıfa doğru gidildikçe
spor yapma sıklığının azaldığı tespit edilmiştir. Tıp fakültesinde sınıf ile ders yükünün artması ve derslerin
zorlaşmasının birbirine paralel şekilde ilerlediği düşü-
nüldüğünde, spora ayrılan zamanın son sınıfa yaklaş-
tıkça gitgide azalmasının, spor yapma sıklığının daha
düşük çıkmasını açıklayabileceği söylenebilir.
Çalışmamızda en sık yapılan spor branşlarının
futbol, basketbol ve voleybol olduğu saptanmıştır.
Duruöz ve ark.nın beden eğitimi ve Spor Yüksek
Okulu öğrencilerinde yaptıkları çalışmada futbol ve
voleybol olduğu ifade edilmektedir (18). İnsanların
spor yapma alışkanlıkları ülkelere göre değişmektedir.
Ülkemizde yapılan çalışmalarda da en yaygın yapılan
spor branşının futbol olduğu belirtilmiştir.
Çalışmamızda katılımcıların %39.6’sının ilgilendikleri spor branşlarında spor yaralanması geçirdikleri saptanmıştır. Stephan ve ark. Tayland’da yapmış
oldukları çalışmada erkeklerin genellikle spor yaralanmasına, kadınların ise daha çok ev yaralanmasına
maruz kaldıklarını ifade etmişlerdir (19). Rose ve ark.
nın adölesanlarda yaptıkları çalışmada spor yaralanması geçirenlerin sıklığı %67.5 olarak bulunmuştur.
Kentte yaşayan öğrencilerin ve vücut kitle indeksi
50-90 persentillerde olanların daha yüksek spor yaralanması geçirdikleri saptanmıştır (20). McLain ve ark.
nın yaptıkları çalışmada ise spor yaralanması geçirme
sıklığı %22.0 olarak bulunmuştur (21). Kerr ve ark. lisede öğrenim gören sporcularda yapmış oldukları çalışmada rakip oyuncu ile ilgili yaralanmaların sıklığı-
nın tüm yaralanma nedenlerinin %46.4’ünü oluşturduğunu tespit etmişlerdir (22). Bizim çalışmamızda
da rakip oyuncu ile temas en sık spor yaralanmasına
neden olan çevresel etmenlerin başında yer almıştır.
Çalışmamızda katılımcıların en sık spor yaralanması geçirdikleri ilk üç spor branşı futbol (%27.0),
basketbol (%11.7) ve voleybol (%5.8) olarak bulunmuştur. Genel olarak yapılan tüm çalışmalarda en sık
spor yaralanmasına sebep olan spor branşının futbol
olduğu bildirilmektedir (11,21-26). Dünya genelinde
en yaygın olarak yapılan spor branşının futbol oldu-
ğu düşünüldüğünde, bu sonucun çıkmasının gayet
doğal olduğu sonucuna varılmıştır.
Çalışmamızda katılımcıların geçirdikleri spor yaralanmalarının %17.8’inin künt travma ve yumuşak
doku travması, %12.6’sının bağ zedelenmesi ve yırtı-
ğı, %8.6’sının ise kırık ve çıkık olduğu tespit edilmiş-
tir. Zoch ve ark.nın futbol yaralanmalarını inceledikleri çalışmalarında en sık rastlanan tanılar %40.2 ile
burkulma ve incinmelerdir. Futbol yaralanmalarının
en sık rakip oyuncu tarafından yapılan engellemeleve top kapmalar esnasında meydana geldiği belirlenmiştir. Spor yaralanması geçirenlerin %4.9’una acil
müdahale yapmak zorunda kalınmıştır (27). Dick ve
ark. spor yaralanmalarında %18.3 sıklıkla ayak bile-
ği bağ burkulmaları, %15.9 diz bölgesinin internal
düzensizlikleri, %8.6 beyin sarsılmaları ve %8.3 ile
bacak kontüzyon yaralanmalarının oluştuğunu belirtmişlerdir. Tüm spor yaralanmalarının yarıdan fazlasının rakip sporcu ile temasın neticesinde meydana
geldiği bildirilmiştir (10). Spor yaralanmaları hakkında yapılan diğer çalışmalar neticesinde vücutta
en fazla etkilenen bölgenin alt ekstremiteler olduğu
ve en sık da ayak bileği ve diz bölgesinin yaralandığı
saptanmıştır. Spor yaralanmalarının en sık burkulma,
kontüzyon, abrazyon, incinme ve kırık olduğu belirtilmiştir (9,23,25,28-34).
Çalışmamızda kişisel sebeplerin %63.4 sıklıkla spor
yaralanmasına yol açtığı saptanmıştır. Kişisel sebeplerin başında aktif soğumanın yetersiz yapılması ve
aşırı yüklenmenin olduğu tespit edilmiştir. Kişisel
nedenlerden dolayı spor yaralanmasını önlemeye
yönelik en önemli tedbir sporcuların koruyucu önlemler konusunda bilinçli olmasıdır. Spor alanlarında
bilinçlendirmeye yönelik afişlerin asılmasının, yazılı
ve görsel basında koruyucu önlemleri öğretmeye yö-
nelik programların olmasının, spor yaralanmalarını
önlemeye yönelik yapılacak uygulamaların başında
yer alabileceği düşünülmektedir.
Çalışma planlamasında evrenin tamamına erişebilmeyi amaçladıysak da, gerek derslerin yoğunluğu, gerekse bazı öğrencilerin verilen soru formunu doldurmak istememeleri nedeniyle evrenin tamamına ulaşamamız bu çalışmanın bir kısıtlılığıdır. Katılımcıların
bazı sorulara cevaplarını etkilediğini düşündüğümüz
kısıtlılığa yol açan diğer bir durum, hafıza faktörüdür.
Bazı katılımcılar spor yaralanması geçirme durumlarını hatırlayamadıklarından olumsuz olarak cevaplamışlardır. Spor yaralanmalarının nedenlerini sordu-
ğumuz soru açık uçluydu. Bu açık uçlu soruyu yaralanma çeşitlerini sınıflandırıp şıklı olarak sormuş olsaydık cevaplama yüzdesini daha fazla artırabilirdik.
Çalışmamızın üstünlüklerine bakacak olursak, ülkemizde spor yaralanmaları konusunda bizim çalış-
mamız gibi araştırmalar az sayıda bulunmaktadır.
Bundan sonra spor yaralanmaları konusunda yapılacak çalışmalara ışık tutacağı ümidini taşımaktayız.
Çalışmamızda katılımcıların spor yapma istek ve
alışkanlıklarının, eğitim süreci ağır olan bir tıp fakültesi olmasına rağmen kayda değer bir düzeyde olduğu
görülmüştür.
Çalışmamızda katılımcıların %39.6’sının ilgilendikleri spor branşlarında spor yaralanması geçirdikleri
saptanmıştır. Spor yaralanmalarının en sık futbolda
ve künt travma-yumuşak doku travması şeklinde olduğu saptanmıştır. Bu sonuç bize spor yaralanmalarının önemli bir problem teşkil ettiğini göstermiştir.
Spor yaralanması geçirenlerin oldukça az bir bö-
lümünün spora olan ilgi ve devamlılığının olumsuz
yönde etkilendiği sonucu göz önüne alındığında,
spor yaralanmalarının kişide kalıcı psikolojik ve bedensel kısıtlılık meydana getirmediği değerlendirilmektedir. Spor yaralanmalarından korunmanın en
temel yolunun kişisel koruyucu önlemlerin alınması
olduğu düşünülmektedir.
Teşekkür
Araştırmanın veri toplaması ve analizinde katkı-
larından dolayı Dr.Ali Osman Yıldırım, Dr.Cihan
Büyükavşar ve Dr. M. Burak Kabukçuoğluna teşekkür
ederiz.