Migren hastalarında öfke düzeyi ve öfke ifade tarzı

Makalenin İngilizce İsmi: 
Anger level and expression style of anger in migraine patients
Makale İçerik Bilgileri
Makale Dili: 
Türkçe
Türkçe Özet: 

ÖZET
Bu çalışmada migren hastaları ve kontrol grubu arasında öfke, öfke ifade
tarzları ile pozitif ve negatif duygu ölçeklerinin karşılaştırılması amaçlanmış-
tır. Çalışmaya Uluslararası Başağrısı Topluluğu’nun 2004 kriterlerine göre
auralı migren (n=16) ve aurasız migren (n=31) tanısı konan 47 migren
hastası ve kontrol grubu (n=30) olarak da gönüllüler alındı. Katılımcılara
Sürekli Öfke-Öfke Tarz Ölçeği ve Pozitif ve Negatif Duygu Ölçeği uygulandı.
Migren ve kontrol gruplarında testlerin alt ölçeklerinden alınan puanlar kar-
şılaştırıldı. Migren grubunda sürekli öfke ve öfke-iç alt ölçeklerinden alınan
puanlar kontrol grubuna göre anlamlı derecede yüksek, öfke-dış puanları
ise kontrol grubundan daha düşük olarak gözlendi. İki grup arasında öfkekontrol alt ölçeğinden alınan puanlar arasında farklılık saptanmadı. Auralı ve
aurasız migren alt grupları arasında sürekli öfke, öfke-iç, öfke-dış ve öfke
kontrol puanları arasında farklılık gözlenmedi. Duygu düzeylerinin değerlendirmesinde hem pozitif hem de negatif duygu durum skorları açısından
migren ve kontrol grupları arasında farklılık gözlenmedi. Migren alt grupları arasında da pozitif ve negatif duygu açısından farklılık yoktu. Verilerimiz
migren hastalarının öfke düzeylerinin yüksek olduğunu, artmış olan öfkenin
bastırıldığını ve kolayca ifade edilemediğini göstermektedir.

İngilizce Özet: 

In this study we aimed to compare anger, styles of anger expression and
positive and negative affect levels between migraine and control groups.
Patients diagnosed to have migraine with aura (n=16) and migraine without aura (n=31) according to the 2004 criteria of International Headache
Society and volunteers as control group (n=30) were enrolled in the study.
State Trait Anger Scale and Positive and Negative Affect Schedule were performed on the participants. Subscale scores of the tests were compared
between the migraine and control groups. In migraine group trait-anger and
anger-in scores were significantly higher and anger-out scores were lower
than those of the control group. There were no significant differences between the two groups with respect to anger-control subscale scores. Traitanger, anger-in, anger-out and anger-control scores were not significantly
different between the subgroups of migraine with aura and without aura.
In the assessment of affection levels both positive and negative affection
scores did not differ between the migraine and control groups. Positive and
negative affection levels did not differ between the migraine subgroups. Our
data show that migraine patients have high levels of anger, the increased
anger is suppressed and can not easily be expressed.

Yazar Bilgileri
1. Yazar
Yazar Adı: 
Hakan Akgün
Yazar Anabilim Dalı: 
Nöroloji
2. Yazar
Yazar Adı: 
Oğuzhan Öz
Yazar Anabilim Dalı: 
Nöroloji
3. Yazar
Yazar Adı: 
Murat Erdem
Yazar Anabilim Dalı: 
Ruh Sağlığı ve Hastalıkları
4. Yazar
Yazar Adı: 
Mehmet Yüce
Yazar Anabilim Dalı: 
Nöroloji
5. Yazar
Yazar Adı: 
Gazi Yozgatlı
Yazar Anabilim Dalı: 
Nöroloji
6. Yazar
Yazar Adı: 
Adem Balıkçı
Yazar Anabilim Dalı: 
Ruh Sağlığı ve Hastalıkları
7. Yazar
Yazar Adı: 
İbrahim Durukan
Yazar Anabilim Dalı: 
Ruh Sağlığı ve Hastalıkları
8. Yazar
Yazar Adı: 
Şeref Demirkaya
Yazar Anabilim Dalı: 
Nöroloji
Makale Künye Bilgisi
Makalenin Yayımlandığı Dergi: 
Gülhane Tıp Dergisi
Makale Yayın Yılı: 
2011
Cilt/Sayı: 
53
Sayı: 
2
Sayfa Aralığı: 
85-88
PDF Dosyası: 
application/pdf iconarastirmax_1400_pp_85-88.pdf
Makalenin Yayınlandığı Web Sitesindeki Linki: 
Makaleyi Dergi Web Sitesinden İndirin
Referanslar: 

1. Boru UT, Kocer A, Luleci A, Sur H, Tutkan H, Atli H.
Prevalence and characteristics of migraine in women
of reproductive age in Istanbul, Turkey: A population
based survey. Tohoku J Exp Med 2005; 206: 51-59.
2. Zarifoglu M, Siva A, Hayran O, et al. Turkish Headache
Epidemiology Study Group. An epidemiologic study of
headache in Turkey: A nationwide survey. Neurology
1998; 50: P04082.
3. The International Classification of Headache Disorders:
2nd ed. Cephalalgia 2004; 24 (Suppl 1): 9-160.
4. Tschannen TA, Duckro PN, Margolis RB, Tomazic TJ.
The relationship of anger, depression and perceived
disability among headache patients. Headache 1992;
32: 501-503.
5. Maizels M, Burchette R. Somatic sy mptoms in headache
patients: The influence of headache diagnosis,
frequency, and comorbidity. Headache 2004; 44:
983-993.
6. Wacogne C, Lacoste JP, Guillibert E, Hugues FC, Le
Jeunne C. Stress, anxiety, depression and migraine.
Cephal algia 2003; 23: 451-455.
7. Kececi H, Dener S, Analan E. Co-morbidity of migraine
and major depression in the Turkish population.
Cephalalgia 2003; 23: 271-275.
8. Balkaya F, Sahin NH. Çok boyutlu öfke ölçeği. Türk
Psikiyatri Dergisi 2003; 14: 192-202.
9. Perozzo P, Savi L, Cast elli L, et al. Anger and emotional
distress in patients with migraine and tension-type
headache. J Headache Pain 2005; 6: 392-399.
10. Spielberger CD, Jacobs G, Russel F. Assessment of anger:
the state trait anger scale. Butcher JN, Spielberger
CD (eds). Advances in Personality Assessment. Vol 2.
Hillsdale: LEA, 1983: 159-187.
11. Özer AK. Sürekli öfke (SL-Öfke ) ve öfke ifade tarzı (ÖfkeTarz) ölçeklerinin ön çalışması. Türk Psikoloji Dergisi
1994; 9: 26-35.
12. Watson D, Clark LA, Tellegen A. D evelopment and
validation of brief measures of positive and negative
affect-the PANAS scales. J Pers Soc Psychol 1988; 54:
1063-1070.
13. Gençöz T. Pozitif ve negatif duygu ölçeği: Geçerlik ve
güvenirlik çalışması. Türk Psikoloji Dergisi 2000; 15:
19-26.
14. Merikangas KR, Stevens DE. Comorbidity of migraine
and psychiatric disorders. Neurol Clin 1997; 15:
115-123 .
15. Abbate-Daga G, Fassino S, Lo Giudice R, et al. Anger,
depression and personality dimensions in patients with
migraine without aura. Psychother Psychosom 2007;
76: 122-128.
16. Materazzo F, Cathcart S, Pritchard D. Anger, depression,
and coping interactions in headache activity and
adjustment: a controlled study. J Psychosom Res 2000;
49: 69-75.
17. Tan FU, Özen NE, Kazezoğlu Ş, Kökoğlu F, Boratay
C. Migren ve gerilim tipi başağrısında depresyon ve
anksiyete. Gazi Med J 2005; 16: 74-79.
1 8. Fernandez E, Turk DC. The scope and significance of
anger in the experience of chronic pain. Pain 1995; 61:
165-175.
19. Çelik C, Özdemir B, Çaycı T ve ark. Esansiyel
hipertansiyonda öfke düzeyi ve öfke ifade tarzı. Gülhane
Tıp Derg 2009; 51: 158-161.
20. Erdem M, Celik C, Yetkin S, Ozgen F. Anger level
and anger expression in generalized anxiety disorder.
Anadolu Psikiyatri Dergisi 2008; 9: 203-207.
21. Arena JG, Bruno GM, Roz antine GS, Meador KJ. A
comparison of tension headache sufferers and nonpain
controls on the State-Trait Anger Expression Inventory:
an exploratory study with implications for applied
psychophysiologists. Appl Psychophysiol Biofeedback
1997; 22: 209-214.
22. Nicholson RA, Gramling SE, Ong JC, Buenaver L.
Differences in ange r expression between individuals
with and without headache after controlling for
depression and anxiety. Headache 2003; 43: 651-663.

Giriş
Migren primer başağrıları içerisinde gerilim tipi baş-
ağrısından (GTBA) sonra ikinci sıklıkta görülen baş-
ağrısı tipidir. Ülkemizde prevalansı yaklaşık %15–20
oranında bildirilmektedir (1,2). Uluslararası Başağrısı
Topluluğu’nun (UBT) 2004 sınıflamasına göre 6 baş-
lık altında ele alınmaktadır; aurasız migren, auralı
migren, migren prekürsörü olan çocukluk çağı periyodik sendromları, retinal migren, migren komplikasyonları ve olası migren (3). Migren ve ilişkili durumlar önemli işgücü kayıplarına neden olmaktadır
ve bu anlamda migren tedavisi önemlidir.
Başağrılarında negatif duygu durumlar değişik çalış-
malarda incelenmiştir. Migren birçok psikiyatrik bozuklukla ilişkilidir. Kronik başağrılarında depresyon ve
günlük yaşam problemleri arasında ilişki bulunmuştur
(4). Migren hastalarında somatik yakınmalar sıktır ve
bu yakınmalar anksiyete ve depresyon düzeyleri ile
ilişkilidir (5). Stres, migren ataklarını tetikleyen önemli
bir etkendir (6). Ülkemizde yapılan bir çalışmada migrenlilerde majör depresyon sıklığı genel toplumdan 3
kat daha yüksek oranda bulunmuştur (7).
Öfke, orta yoğunlukta ve kısa süreli olduğunda yararlı olan, ancak şiddetli ya da sürekli olduğunda yıkı-
cı olabilen bir duygudur (8). Perozzo ve ark. yaptıkları
çalışmada migren hastalarının migrenle ilişkili kronik GTBA hastalarına göre daha düşük düzeyde sü-
rekli öfke düzeyine sahip olduklarını göstermişlerdir
(9). Literatürde başağrıları ve psikiyatrik komorbidite
ile ilişkili birçok çalışma vardır. Ancak migren hastalarında öfke ve duygu durumunu birlikte değerlendiren çalışmalar sınırlıdır. Ulaşabildiğimiz verilerde ülkemizde migren hastalarında öfke düzeyini ve duygu
durumunu değerlendiren çalışmaya rastlanmamıştır.
Bu çalışmada UBT 2004 sınıflaması kriterlerine
göre auralı ve aurasız migren tanısı konan hastalar
ve kontrol grubu arasında öfke, öfke ifade tarzları ile
pozitif ve negatif duygu ölçeklerinin karşılaştırılması
amaçlanmıştır.Gereç ve Yöntem
1 Ağustos ile 31 Ekim 2010 tarihleri arasında
Nöroloji polikliniğine başağrısı şikâyeti ile başvuran
ve nöroloji uzmanı tarafından 2004 UBT tanı kriterlerine göre auralı migren ve aurasız migren tanı-
sı konulan hastalar ardışık olarak çalışmaya alındı.
Hastaların fiziksel, nörolojik ve ruhsal muayeneleri
yapıldı. Sonuçları etkileyebileceği düşünülen ek sistemik, nörolojik ve psikiyatrik hastalığı olanlar dış-
landı. Psikiyatri uzmanınca eksen I tanısı konulan 6
hasta ile nörolojik değerlendirmesinde GTBA komorbiditesi olan 17 hasta, multipl skleroz hastalığı olan
1 hasta ile kronik hastalık öyküsü (diyabet, hipertansiyon, koroner arter hastalığı) olan 9 hasta çalışma
dışı bırakıldı. Psikometrik testleri kolayca doldurabilmeleri için öğrenim düzeylerinin en az beş yıl olması şartı arandı. Belirlenen kriterleri karşılayan 16
auralı, 31 aurasız toplam 47 migren hastası çalışmaya kabul edildi. Bedensel veya psikiyatrik yakınması
olmayan, daha önce nörolojik ve psikiyatrik tedavi
görmemiş, fizik ve ruhsal muayene sonucunda patoloji saptanmayan 30 gönüllü de kontrol grubu olarak
alındı. Kurumsal etik onayı ve deneklerin bilgilendirilmiş yazılı onamları alındı. Deneklerin demografik
özelliklerinin kaydedilmesinin ardından hastalara ve
kontrollere iyi aydınlatılmış ve sessiz bir odada tek bir
oturumda Sürekli Öfke-Öfke Tarz Ölçeği (SÖÖTÖ) ve
Pozitif ve Negatif Duygu Ölçeği (PNDÖ) uygulandı.
Sürekli Öfke-Öfke Tarz Ölçeği: Spielberger ve ark. tarafından geliştirilen (10), uygulamasında zaman kı-
sıtlaması olmayan, öfke duygusu ve ifadesini ölçen
bir testtir. Özer ve ark. tarafından geçerlilik ve güvenilirlik çalışması yapılmıştır (11). Otuz dört maddeden oluşmaktadır. Sürekli öfke, öfke-içe, öfke-dışa ve
öfke-kontrol alt ölçekleri vardır. Verilen tümcelerin
kişiyi ne kadar tanımladığı belirtilir; “4” tümüyle tanımlıyor, “3” oldukça tanımlıyor, “2” biraz tanımlı-
yor ve “1” hiç tanımlamıyor şeklinde yanıtlar verilir.
Öfke-içe, öfke-dışa ve öfke-kontrol alt ölçeklerinden
8 ile 32 arasında puan alınabilirken, sürekli öfke alt
ölçeğinden 10 ile 40 arasında puan alınır. Sürekli öfke
alt ölçeğinden alınan yüksek puanlar öfke düzeyinin
yüksek olduğunu, öfke-kontrol alt ölçeğindeki yüksek
puanlar öfke kontrol düzeyinin yüksekliğini, öfke-dışa
alt ölçeğindeki yüksek puanlar öfkenin kolayca ifade
edilir olduğunu ve öfke-içe alt ölçeğindeki yüksek puanlar öfkenin bastırılmış olduğunu göstermektedir.
Pozitif ve Negatif Duygu Ölçeği: Watson ve ark. tarafından geliştirilmiş olup (12), 10 pozitif ve 10 negatif
duygu maddesi içermektedir. Deneklerin son bir haftalık dönemdeki duygu düzeylerinin değerlendirildi-
ği bu ölçekte her madde ayrı ayrı 1 (çok az ya da hiç)
ile 5 (çok fazla) arasında değerlendirilmektedir. Bu öl-
çekte her bir duygu için alınabilecek puanlar 10 ile 50
arasında değişmektedir. Türkçe geçerlik ve güvenirlik
çalışması Gençöz ve ark. tarafından yapılmıştır (13).
Katılımcıların SÖÖTÖ ve PNDÖ’ndeki alt ölçeklerinden aldıkları puanlar hesaplandı. Migren ve kontrol grubu arasında yaş, eğitim düzeyi, vücut kitle indeksi, SÖÖTÖ ve DDPÖ alt ölçek puanları arasında
farklılık olup olmadığı Student t-testi ile karşılaştırıldı. Auralı ve aurasız migren grupları ise parametrik
şartların karşılanmamasından dolayı Mann-Whitney
U testi ile karşılaştırıldı. Kategorik değişkenlerin kar-
şılaştırılmasında ki-kare testi kullanıldı. İki değişken
arasındaki bağıntı Pearson korelasyon testi ile araştı-
rıldı. 0.05’e eşit ve daha küçük p değerlerinin istatistiksel olarak anlamlı olduğu değerlendirildi.
Bulgular
Hasta ve kontrol grupları arasında yaş, eğitim dü-
zeyi ve cinsiyet ve vücut kitle indeksi dağılımı açısından farklılık saptanmadı (Tablo I).
Migren grubunda SÖÖTÖ’nin sürekli öfke ve öfkeiç alt ölçeklerinden alınan puanlar kontrol grubuna göre anlamlı derecede daha yüksek (sırasıyla
p<0.001 ve p=0.001), öfke-dış puanları ise kontrol
grubundan düşük olarak gözlendi (p< 0.001). Her iki
grup arasında öfke-kontrol alt ölçeğinden alınan puanlar arasında farklılık saptanmadı (p=0.148) (TabloTablo I. Migren ve kontrol gruplarının demografik özelliklerinin karşılaştırılması
Migren (n=47) Kontrol (n=30) İstatistiksel analiz
Cinsiyet (n, %)
Erkek
Kadın
6 (12.8)
41 (87.2)
7 (23.3)
23 (76.7)
X
2
=1.46 p=0.23
Yaş (yıl) 34.98±8.44 32.20±3.93 t=1.69 p=0.10
Eğitim düzeyi (yıl) 11.21±3.09 10.30±1.29 t=1.53 p=0.13
Vücut kitle indeksi (kg/m
2
) 24.13±3.94 25.64±2.62 t=1.85 p=0.07
Hastalık süresi (yıl) 8.75±6.26 - - -
Atak sıklığı (ayda) 4.21±3.0 - - - • 87
rum profilinin değerlendirilmiş olmasının ve birbirleri ile karşılaştırılmış olmasının çalışmayı daha değerli
kılabileceği düşünülmektedir. Daha çok olgu sayısı
ile kişilik özelliklerinin de değerlendirildiği ve diğer
primer başağrıları ile karşılaştırmalı olarak yapılacak
başka çalışmalara ihtiyaç vardır.

Türkiye’nin ilk İşletme Fakültesi olan İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi bir ilke daha imza atmaya hazırlanıyor. Arastirmax.com "1. Liselerarası İşletme ve Ekonomi Proje Yarışması"nın sponsorlarından biri olmaktan gurur duymakta.