Tıp fakültesi 5. ve 6. sınıf öğrencilerinin tıp eğitimleri süresince pratik uygulama yapabilme durumunun araştırılması

PDF Dosyası: 

arastirmax_1405_pp_107-113.pdf

Giriş
Birinci Sağlık Eğitimi Şurası’nda yayınlanan ve şuranın yapıldığı 2000 yılı verilerine dayanan “Mezuniyet
Öncesi Tıp Eğitimi Grubu Raporu”na göre ülkemizde
bulunan 47 tıp fakültesinde toplam 31648 öğrenci
bulunmakta ve her yıl bu fakültelere 5274 yeni öğrenci kabul edilmektedir. 1990-2000 yılları arasındaki on
yıllık dönemde tıp fakültesi sayısında %89 oranında
artış gerçekleşmiştir. Her yıl yeni tıp fakülteleri kurulmaya devam etmektedir. Alt yapı ve öğretim kadrosu eksikliği tıp fakültelerinin çoğunda, sisteme ve
uluslararası normlara uygun, nitelikli eleman yetiştirilmesine engel oluşturmaktadır (1). 2010 rakamları
incelendiğinde ise, tıp fakültesi sayısının 74 rakamına
ulaştığı, öğrenci alan 61 tıp fakültesine 7 bin 536 öğ-
renci yerleştirildiği görülmektedir (2).
Tıp Fakültelerinde pratik uygulama eğitimleri, uzmanlar ve ilgililer tarafından sürekli olarak üzerinde
durulan bir konu olmasına rağmen, uygulamada eksikliklerin olduğunu söylemek mümkündür (3).
Tıp eğiminin niteliğinin geliştirmesine yönelik çalış-
malar 1980’lerin başından beri yürütülmektedir. Bu sü-
reçte Edinburg Bildirgesi (1988) ve Dünya Tıp Eğitimi
Zirvesi Tavsiyeleri (1993) dönüm noktası olarak kabul
edilebilir. Edinburg Bildirgesi’nde tıp eğitiminin amacı
tüm bireyler için sağlığın gelişimini sağlayacak hekimler yetiştirmek olarak tanımlanmıştır (6).
Günümüzde tıp eğitiminin yetişkin eğitim modeli
yaklaşımı ile ele alınması gerektiği kabul edilmektedir. Pratik uygulamalara dayalı, yaparak öğrenmeyi
esas alan, ihtiyaçlara göre program geliştirebilen ve
aktif katılımı sağlayan bir eğitim şeklinin tıp eğitimini çok daha başarılı kılacağı ve etkin hekimler yetiş-
tirmeyi sağlayacağı üzerinde durulmaktadır (7).
Dünyadaki gelişmelere paralel olarak son yıllarda
ülkemiz tıp fakültelerinin eğitim kalitesinin artırılması için önemli girişimler başlatılmıştır. Son dö-
nemlerde mezuniyet öncesi tıp eğitimindeki sorunlar
sıklıkla ele alınmaktadır. Ülkemizdeki tıp eğitimi so-runları ile birlikte çağdaş tıp eğitimi sistem ve yöntemleri üzerinde de durulmaktadır. Tıp fakültelerinin
mezuniyet öncesi eğitimindeki amaç ve hedeflerinin
saptanması, ulusal gereksinimle uyumlu Çekirdek
Eğitim Programının (ÇEP) geliştirilmesi ve tüm tıp fakültelerindeki müfredat programının ÇEP ile uyumlu
hale getirilmesi için çalışılmaktadır (8).
Yukarıda verilen bilgilerin ışığında, tıp fakültesi
eğitiminin her geçen gün daha ciddiyetle ele alındı-
ğı ve özellikle eğitimin kapsamının “öğrenci odaklı
ve pratik uygulamalara dayalı bir eğitim” olarak genişletildiği izlenmektedir. Günümüzde Dünya’da ve
ülkemizde, tıp fakültesi mezunlarından hemen her
hastalık hakkında bilgi sahibi olması, gerekli acil ve
ön girişimleri yaparak hastayı bir uzmana yönlendirebilmesi ayrıca hastalıkların korunma yöntemlerini
de bilmesi beklenmektedir (9).
Bu çalışmada Gülhane Askeri Tıp Fakültesi (GATF)
5. ve 6. sınıf öğrencilerinin eğitimleri süresince, meslek hayatlarında kullanacakları temel pratik uygulamaları yapma düzeylerini belirlemek amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem
Bu tanımlayıcı çalışma, GATF 5. ve 6. sınıf öğrencileri arasında 19-20 Şubat 2009 tarihlerinde gerçekleş-
tirilmiştir. Tüm 5. ve 6. sınıf öğrencilerine ulaşılması
hedeflenmiş, ancak 5. sınıf öğrencilerinin %63.5’ine
(66/104), 6. sınıf öğrencilerinden %70.1’ine (68/97)
ulaşılabilmiştir.
Soru formları, araştırmacılar tarafından literatür bilgileri de taranarak ve GATF intörn etkinlik defterlerindeki pratik uygulamalar dikkate alınarak hazırlanmış-
tır. Soru formunda öğrencilerin pratik uygulamalar
konusundaki düşünceleri ile ilgili 8 soru yer almış, 41
adet pratik uygulamayı yapıp yapmadıkları, yapanların yaklaşık olarak kaç kez yaptıkları sorulmuştur.
Soru formları gözlem altında doldurulmuştur.
Beşinci ve altıncı sınıf öğrencilerinin öğretim üyeleri
tarafından verilen teorik dersler dışındaki hasta başı,
laboratuvar, adli tabiplik ve kıt’a tabipliği gibi tüm uygulamaları pratik uygulamalar adı altında değerlendirilmiştir. Pratik uygulamaları bir kez yapmış olanlar,
“pratik uygulama yaptı” olarak kabul edilmiştir.
Araştırma öncesi GATA Etik Kurulu onayı ve araştırmanın yapılacağı kurumdan gerekli izinler alınmıştır.
Katılımcılar araştırma öncesinde sözlü, anket formlarının başında yazılı olarak bilgilendirilmiş ve ankete
katılım konusunda zorlama olmamıştır.
Beşinci ve altıncı sınıf öğrencileriyle gruplar halinde görüşülmüş, araştırmanın amacı anlatılmış,
araştırmaya katılmayı kabul edenlere soru formu verilmiş, doldurulan formlar kontrol edildikten sonra
toplanmıştır.
Elde edilen veriler SPSS 15 istatistik programı kullanılarak bilgisayar ortamına aktarılmış ve analizleri
yapılmıştır. Tanımlayıcı istatistik olarak sayı, yüzdelik, ortalama ve standart sapma (SS) kullanılmıştır.
Gruplar arası farklılıkları araştırmak amacıyla ki-kare
ve student t testi kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlı-
lık düzeyi “0.05’ten küçük olma” kabul edilmiştir.
Bulgular
Çalışmaya katılan öğrencilerin %49.3’ü 5. sınıf,
%50.7’si 6. sınıftır. Öğrencilerin tıp eğitimi sırasındaki pratik uygulamalar konusundaki düşünceleri
sınıflara göre Tablo I’de sunulmuştur. Yeterli pratik
yapabilme imkânı bulabilme ve eğitimi süresince yeterli pratik uygulama yapabileceğini düşünme düzeyi
6. sınıf öğrencilerinde 5. sınıf öğrencilerine göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek olarak
bulunmuştur. Her iki sınıf öğrencilerinin de eğitim
süresince yeterli pratik yapma imkânı olduğunu öne
sürmelerine rağmen, yeterli sayıda pratik uygulama
yapamadıklarını söylemeleri dikkat çekicidir. Pratik
uygulamalarda en çok yararlandıkları sağlık personeli
sıralamasında ilk iki sırayı asistanlar ve öğretim üyeleri almış, ancak sınıflar arasında anlamlı bir farklılık
gözlenmemiştir.
Öğrencilerin en çok pratik uygulama yapma imkânı
buldukları stajlarla ilgili soruya verdikleri cevaplar incelendiğinde 5. sınıflarda anesteziyoloji ve reanimasyon, cerrahi ve KBB ön plana çıkarken, 6. sınıf öğ-
rencilerinde anesteziyoloji ve reanimasyon, cerrahi,
dâhiliye ve halk sağlığı stajlarının ön plana çıktıkları
görülmüştür. Her iki sınıf öğrencileri arasında uygulama yapma imkanı buldukları stajlar açısından anlamlı farklılık olduğu değerlendirilmiştir (p<0.01).
Öğrencilerin pratik uygulamaları yapmama/yapamama nedeni olarak 5. sınıflarda öğrencinin ilgisizli-
ği (%54.5) ve imkânsızlık (%45.5) seçenekleri ön sırada iken, 6. sınıf öğrencilerinde imkânsızlık (%70.6) ve
öğrencilerin ilgisizliği (%27.9) ön sırada yer almıştır.
Araştırmanın yapıldığı zaman itibariyle pratik uygulamaları eksik olan öğrencilerin, bu eksikliklerini
eğitimlerinin kalan bölümünde giderebileceğini bekleyen kişi oranı, 5. sınıf öğrencilerinde %87.9, 6. sınıf
öğrencilerinde %76.5’dir. Öğrencilerin hiçbirisi beceri laboratuvarını kullanmadığını belirtmişlerdir.
Araştırmaya katılan öğrencilerin sınıflara göre pratik uygulama yapma sıklıklarının dağılımı Tablo II’de
sunulmuştur. Beşinci sınıf öğrencileri tarafından en
sık yapılan ilk 10 pratik uygulama hasta hazırlama ve
hasta takibi, damar yolu açma, periferik yayma, tam
idrar yorumu, tam kan yorumu, kan alma, reçete dü-
zenleme, akciğer grafisi yorumu, suda klor ölçümü
şeklindedir.Tablo I. GATF öğrencilerinin tıp eğitimindeki pratik uygulamalar konusundaki düşünceleri
5. Sınıf 6. Sınıf p
Sayı % Sayı %
Yeterli pratik uygulama yapabilme imkanı var mı? Evet 34 51.5 48 70.6 0.018*
Hayır 32 48.5 20 29.4
Pratik uygulamalar için yeterli zaman bulabiliyor
musunuz?
Evet 27 40.9 37 54.4 0.082*
Hayır 39 59.1 31 45.6
Eğitim süresince yeterli pratik uygulama yapabildiğinizi
düşünüyor musunuz?
Evet 9 13.6 19 27.9 0.033
Hayır 57 86.4 49 72.1
Pratik uygulamalarda en çok kimlerden
yararlanıyorsunuz?
Asistan 46 69.7 53 77.9 0.462
Öğretim üyesi 11 16.7 11 16.2
Hemşire 4 6.1 3 4.4
Sivil memur/Astsubay 2 3.0 0 0
Diğer(intern) 3 4.5 1 1.5
En çok hangi stajda pratik uygulama yapabildiniz? Anesteziyoloji ve Reanimasyon 24 36.4 17 25.0 <0.001
Cerrahi 17 25.8 16 23.5
Dâhiliye 4 6.1 17 25.0
KBB 8 12.1 1 1.5
Acil Tıp 0 0 8 11.8
Halk Sağlığı 0 0 5 7.4
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları 3 4.5 3 4.4
Üroloji 3 4.5 0 0
Biyokimya 2 3.0 0 0
FTR 1 1.5 0 0
Göz 1 1.5 0 0
Kardiyoloji 1 1.5 0 0
Ortopedi 1 1.5 0 0
Radyoloji 1 1.5 0 0
Kadın Hastalıkları ve Doğum 0 0 1 1.5
Yapmamış olduğunuz uygulamaları neden yapamamış
olduğunuzu düşünüyorsunuz?
İmkânsızlık 30 45.5 48 70.6 0.006
Öğrencinin ilgisizliği 36 54.5 19 27.9
Hepsini yaptım 0 0 1 1.5
Yapmamış olduğunuz uygulamaları eğitiminizin
geri kalan bölümünde yapabileceğinizi düşünüyor
musunuz?
Evet 58 87.9 52 76.5 0.067
Hayır 8 12.1 16 23.5
Beceri laboratuarını hiç kullandınız mı? Evet 0 0 0 0 na
Hayır 66 100.0 68 100.0Altıncı sınıf öğrencileri tarafından en sık yapılan ilk
10 pratik uygulama ise şu şekilde sıralanmaktadır: hasta hazırlama ve hasta takibi, damar yolu açma, tam
idrar yorumu, tam kan yorumu, kan alma, reçete dü-
zenleme, nöbet tutma, akciğer grafisi yorumu, ayakta
direkt batın grafisi (ADBG) yorumu, sütür koyma.
Öğrencilerin sınıflarına göre pratik uygulamaları
yapma yüzdeleri karşılaştırılmış ve mesane sondası
koyma, kapiller glisemi ölçümü, insülin enjeksiyonu, resüsitasyona aktif katılım, sıvı planlaması yapma, çocuklarda aşı planlaması yapma, kültür alma,
damar yolu açma, epikriz yazma gibi pratik uygulamalarda 6. sınıf öğrencilerinde 5. sınıf öğrencilerine
göre anlamlı düzeyde yükseklik saptanmıştır. Beşinci
sınıf öğrencilerinin daha fazla yaptıklarını söyledikleri uygulamalar arka burun tamponu koyma, su numunesi alma, suda klor ölçümüdür (Tablo II).
İki grubun pratik uygulama yapma durumları kar-
şılaştırıldığında ise gruplar arasında hasta hazırlanması ve takibi, beslenme planlanması, periferik yayma yapılması, tam idrar tahlili istenmesi ve gelen
sonucun yorumlanması, kan alma ve laboratuvardan
gelen kan tahlili sonuçlarının yorumlanması, ayak
alçı atel yapılması, ön ve arka burun tamponu yapılması, su numunesi alınması, kulak ve göz lavajı yapılması konularında anlamlı farklılık bulunamamış,
diğer konularda anlamlı farklılık olduğu görülmüştür
(Tablo II).Tablo II. GATF öğrencilerinin sınıflara göre pratik uygulamaları
yapma sıklıklarının dağılımı
Uygulamalar Pratik
uygulama
yapma
durumu
5. Sınıf 6. Sınıf
n %* n % p
Hasta hazırlama ve
takibi
Yaptı 65 98.5 67 98.5 0.985
Yapmadı 1 1.5 1 1.5
Mesane sondası
koyma
Yaptı 17 25.8 48 70.6 <0.001
Yapmadı 49 74.2 20 29.4
Kapiller glisemi
ölçümü
Yaptı 17 25.8 46 67.6 <0.001
Yapmadı 49 74.2 22 32.4
İnsülin enjeksiyonu Yaptı 10 15.2 25 36.8 0.006
Yapmadı 56 84.8 43 63.2
Resüsitasyona aktif
katılım
Yaptı 15 22.7 42 61.8 <0.001
Yapmadı 51 77.3 26 38.2
Sıvı planlaması Yaptı 15 22.7 46 67.6 <0.001
Yapmadı 51 77.3 22 32.4
Çocuklarda aşı
planlaması
Yaptı 14 21.2 26 38.2 0.038
Yapmadı 52 78.8 42 61.8
Mikrobiyolojik kültür
alma
Yaptı 18 27.3 43 63.2 <0.001
Yapmadı 48 72.7 25 36.8
Beslenme
planlaması
Yaptı 8 12.1 14 20.6 0.245
Yapmadı 58 87.9 54 79.4
Damar yolu açma Yaptı 49 74.2 62 91.2 0.012
Yapmadı 17 25.8 6 8.8
Periferik yayma Yaptı 51 77.3 54 79.4 0.835
Yapmadı 15 22.7 14 20.6
Tam idrar testi Yaptı 46 69.7 50 73.5 0.703
Yapmadı 20 30.3 18 26.5
Tam idrar yorumu Yaptı 56 84.8 64 94.1 0.095
Yapmadı 10 15.2 4 5.9
Tam kan yorumu Yaptı 62 93.9 66 97.1 0.437
Yapmadı 4 6.1 2 2.9
Kan alma Yaptı 64 97.0 66 97.1 1.000
Yapmadı 2 3.0 2 2.9
Epikriz yazma Yaptı 14 21.2 58 85.3 <0.001
Yapmadı 52 78.8 10 14.7
Reçete düzenleme Yaptı 49 74.2 65 95.6 0.001
Yapmadı 17 25.8 3 4.4
Nöbet tutma Yaptı 39 59.1 64 94.1 <0.001
Yapmadı 27 40.9 4 5.9
Ayak alçı atel Yaptı 12 18.2 13 19.1 1.000
Yapmadı 54 81.8 55 80.9
Akciğer grafisi
yorumu
Yaptı 57 86.4 68 100 0.001
Yapmadı 9 13.6 0 0
Ayakta direkt batın
grafisi yorumu
Yaptı 51 77.3 66 97.1 0.001
Yapmadı 15 22.7 2 2.9
Portör muayenesi Yaptı 6 9.1 18 26.5 0.012
Yapmadı 60 90.9 50 73.5
Tırnak çekimi Yaptı 4 6.1 13 19.1 0.036
Yapmadı 62 93.9 55 80.9GATF öğrencilerinin sınıflara göre pratik uygulama yapma sayılarının ortalamalarının karşılaştırması
Tablo III’de sunulmuştur.
Beşinci sınıf öğrencilerinin daha fazla sayıda yaptıkları uygulamaların ayak alçı atel yapma, arka burun tamponu uygulama, su numunesi alma, suda
klor ölçümü olduğu tespit edilmiştir. Altıncı sınıf
öğrencileri tarafından daha fazla sayıda yapılan fakat gruplar arasında anlamlı farklılık bulunamayan
uygulamaların periferik yayma yapmak, beslenme
planlamak, tam idrar testi istemek, tırnak çekimi
yapmak, önkol alçı atel yapmak, ön burun tamponu
uygulamak, göz ve kulak lavajı yapmak uygulamaları
olduğu sonucuna varılmıştır. Diğer tüm uygulamaları 6. sınıf öğrencilerinin diğer gruba göre daha fazla
yaptıkları ve gruplar arasında anlamlı farklılık bulunduğu değerlendirilmiştir (Tablo III).Apse drenajı Yaptı 8 12.1 30 44.1 <0.001
Yapmadı 58 87.9 38 55.9
Önkol alçı atel Yaptı 6 9.1 16 23.5 0.035
Yapmadı 60 90.9 52 76.5
Arka burun
tamponu uygulama
Yaptı 4 6.1 3 4.4 0.716
Yapmadı 62 93.9 65 95.6
Ön burun tamponu
uygulama
Yaptı 15 22.7 21 30.9 0.333
Yapmadı 51 77.3 47 69.1
Femoral arterden
kan alma
Yaptı 11 16.7 52 76.5 <0.001
Yapmadı 55 83.3 16 23.5
Sütür alma Yaptı 43 65.2 58 85.3 0.009
Yapmadı 23 34.8 10 14.7
Sütür koyma Yaptı 35 53.0 62 91.2 <0.001
Yapmadı 31 47.0 6 8.8
Nazogastrik tüp
koyma
Yaptı 8 12.1 43 63.2 <0.001
Yapmadı 28 87.9 25 36.8
Yara pansumanı Yaptı 34 51.5 61 89.7 <0.001
Yapmadı 32 48.5 7 10.3
Su numunesi alma Yaptı 41 62.1 35 51.5 0.227
Yapmadı 25 37.9 33 48.5
Suda klor ölçümü Yaptı 47 71.2 33 48.5 0.009
Yapmadı 19 28.8 35 51.5
İntravenöz
enjeksiyon
Yaptı 25 37.9 50 73.5 <0.001
Yapmadı 41 62.1 18 26.5
İntramüsküler
enjeksiyon
Yaptı 44 66.7 59 86.8 0.008
Yapmadı 22 33.3 9 13.2
Rektal tuşe Yaptı 27 40.9 56 82.4 <0.001
Yapmadı 39 59.1 12 17.6
Lavman Yaptı 10 15.2 31 45.6 <0.001
Yapmadı 56 84.8 37 54.4
Serum takma Yaptı 30 45.5 54 79.4 <0.001
Yapmadı 36 54.5 14 20.6
Kulak lavajı Yaptı 1 1.5 4 5.9 0.366
Yapmadı 65 98.5 64 94.1
Göz lavajı Yaptı 1 1.5 5 7.4 0.208
Yapmadı 65 98.5 63 92.6Tablo III. Pratik uygulamayı yapma sayısının ortalamalarının
sınıflara göre dağılımı
Uygulamalar Sınıf Ortalama SS t p
Hasta hazırlama ve
takip sayısı
5 19.92 18.074 -3.306 0.001
6 39.85 45.615
Mesane sondası
koyma sayısı
5 0.61 1.251 -6.225 <0.001
6 4.34 4.711
Kapiller glisemi ölçüm
sayısı
5 0.95 2.452 -4.144 <0.001
6 3.90 5.238
İnsülin enjeksiyonu
sayısı
5 0.62 1.734 -3.164 0.002
6 1.94 2.926
Resüsitasyona aktif
katılım sayısı
5 0.61 1.578 -5.018 <0.001
6 2.94 3.446
Sıvı planlama sayısı 5 0.76 1.840 -4.425 <0.001
6 4.01 5.698
Çocuklarda aşı
planlama sayısı
5 0.70 1.700 -2.434 0.016
6 2.91 7.200
Kültür alma sayısı 5 0.52 0.965 -5.460 <0.001
6 2.01 2.019
Damar yolu açma
sayısı
5 4.88 4.786 -3.546 0.001
6 10.78 12.667
Tam idrar yorumu
sayısı
5 10.62 15.561 -3.580 <0.001
6 30.47 42.355
Tam kan yorumu
sayısı
5 14.06 16.802 -3.374 0.001
6 56.12 99.900
Kan alma sayısı 5 10.27 7.098 -3.354 0.001
6 18.04 17.474
Epikriz yazma sayısı 5 3.47 11.058 -5.889 <0.001
6 29.01 33.512
Reçete düzenleme
sayısı
5 11.27 16.494 -4.214 <0.001
6 110.03 189.682
Nöbet tutma sayısı 5 4.58 5.754 -8.959 <0.001
6 24.56 17.208
Akciğer grafisi yorumu
sayısı
5 7.18 7.878 -5.255 <0.001
6 34.91 42.160
Ayakta direkt batın
grafisi yorumu sayısı
5 5.11 4.801 -4.993 <0.001
6 31.35 42.441
Portör muayenesi
sayısı
5 0.23 1.064 -2.048 0.043
6 4.79 18.086
Apse drenajı sayısı 5 0.30 0.911 -3.403 0.001
6 1.34 2.303
Femoral arterden kan
alma sayısı
5 0.56 1.599 -5.352 <0.001
6 7.99 11.158
Sütür alma sayısı 5 2.09 2.161 -5.608 <0.001
6 7.99 8.269
Sütür koyma sayısı 5 2.02 2.395 -5.829 <0.001
6 8.91 9.317
Nazogastrik tüp
koyma sayısı
5 0.32 1.315 -5.310 <0.001
6 2.82 3.607
Yara pansumanı
sayısı
5 3.52 7.205 -4.069 <0.001
6 18.65 29.360
İntravenöz enjeksiyon
sayısı
5 2.08 3.776 -4.108 <0.001
6 5.46 5.55Burada dikkati çeken bir diğer husus tırnak çekimi,
alçı atel yapma, burun tamponu uygulama, kulak lavajı, göz lavajı, su numunesi alma, suda klor ölçüm,
beslenme planlama, rektal tuşe ve lavman gibi konularda öğrencilerin pratik uygulama yapma sayısı
ortalamalarının birin altında oluşudur (Tablo III).
Tartışma
Çalışmamızda 5. ve 6. sınıf öğrencilerin arasında
yeterli pratik uygulama imkânı bulabilme açısından
anlamlı bir farklılık bulunmuştur. Altıncı sınıf öğ-
rencileri, 29 pratik uygulamayı (%70.7) istatistiksel
olarak anlamlı olacak şekilde daha sık yapma imkânı
buldukları, sekiz (%19.5) uygulamayı da istatistiksel
olarak anlamlı farklılık olmamakla birlikte 6. sınıf öğ-
rencilerinin daha sık yaptıkları bulunmuştur. Beşinci
sınıf öğrencilerinin, üç uygulamayı (%7.3) istatistiksel olarak farklılık olmamakla birlikte, 6. sınıflardan
sık yaptıkları, bir adet (%2.5) uygulamanın da istatistiksel olarak anlamlı olmak şartıyla, 5. sınıflar tarafından daha sık yapıldığı saptanmıştırntramüsküler
enjeksiyon sayısı
5 4.17 5.167 -4.784 <0.001
6 11.46 11.281
Rektal tuşe sayısı 5 1.15 1.808 -3.842 <0.001
6 4.65 7.173
Lavman sayısı 5 0.38 1.120 -2.660 0.009
6 2.10 5.149
Serum takma sayısı 5 1.79 3.242 -5.333 <0.001
6 5.88 5.357
Periferik yayma sayısı 5 2.71 2.454 -1.581 0.116
6 3.78 4.923
Beslenme planlama
sayısı
5 0.56 2.573 -0.711 0.478
6 0.87 2.424
Tam idrar testi sayısı 5 4.05 8.862 -0.710 0.479
6 5.09 8.125
Tırnak çekimi yapma
sayısı
5 0.18 1.021 -1.284 0.201
6 0.43 1.176
Önkol alçı atel yapma
sayısı
5 0.24 0.860 -1.196 0.234
6 0.43 0.919
Ön burun tamponu
uygulama sayısı
5 0.58 1.359 -0.508 0.613
6 0.69 1.273
Kulak lavajı sayısı 5 0.02 0.123 -1.377 0.171
6 0.09 0.414
Göz lavajı sayısı 5 0.02 0.123 -1.632 0.105
6 0.13 0.571
Arka burun tamponu
uygulama sayısı
5 0.11 0.468 0.035 0.972
6 0.10 0.550
Ayak alçı atel yapma
sayısı
5 1.17 4.702 1.053 0.294
6 0.54 1.275
Su numunesi alma
sayısı
5 1.36 1.464 0.468 0.641
6 1.22 2.021
Suda klor ölçüm
sayısı
5 1.59 1.727 1.995 0.048
6 1.01 1.616Altıncı sınıfların 5. sınıflara göre gerek daha uzun
staj süreleri, gerekse acil nöbetlerine başlamış olmaları daha fazla pratik uygulama yapma durumları-
nı açıklamaktadır. Beşinci sınıfların fazla yaptıkları
uygulamaların -özellikle su tahlili ile ilgili olan konuların- Tıpta Uzmanlık Sınavında (TUS) sık sorulmayan konulardan olmasının 6. sınıfların bu konulara neden ilgi göstermediklerini açıklayabileceği
değerlendirilmiştir.
Ayrıca 5. sınıfların ilgili yönerge gereği dördüncü
yıllarında aldıkları Halk Sağlığı stajında su tahlili ile
ilgili konularda verilen eğitimi halen hatırladıkları,
6. sınıfların ise kısmen unutmuş olabilecekleri ve 6.
sınıfların bir kısmının, son senelerinde almaları gereken Halk Sağlığı stajını henüz almadıkları dikkate
alındığında konunun açıklanabileceği düşünülmüş-
tür (10).
Beşinci sınıf öğrencilerin en çok pratik uygulama
yapabilme imkânı bulabildiği staj anesteziyoloji ve
reanimasyon olurken, 6. sınıf öğrencilerin ise birbirine yakın oranlarla anesteziyoloji ve reanimasyon,
cerrahi ve dâhiliye stajları olmuştur. Bunun sebebinin, 5. sınıf öğrencilerinin daha çok pratik uygulama
yapabilme imkânı bulacakları intörnlük stajlarını henüz almamaları olduğu düşünülmüştür.
Beşinci sınıf öğrencileri yeterli pratik uygulama yapamamış olmayı daha çok kendi ilgisizliklerine bağ-
larken, 6. sınıf öğrenciler ise imkân bulamadıklarını
ifade etmektedirler. İlginç bir şekilde araştırma kapsamındaki 134 öğrencinin hiçbiri beceri laboratuvarını
kullanmamıştır.
Öğrencilerin en çok yaptığı pratik uygulama hasta hazırlama ve takibi iken, bunu reçete yazma, kan
alma, damar yolu açma izlemiştir. Buna karşın en az
yapılan uygulamalar göz lavajı, kulak lavajı, tırnak
çekimi olmuştur.
Ülkemizde birinci basamak sağlık kurumlarında sık
görülen hastalıkların tinea pedis, üst solunum yolu
enfeksiyonları (ÜSYE), besin zehirlenmesi olduğu,
sık karşılaşılan acil durumların anafilaksi, akut astım
atağı, akut miyokard infarktüsü (AMI), akut batın olduğu tespit edilmiştir. Aynı kurumlarda sık başvurulan invaziv ve noninvaziv girişimlerin, intramüsküler
(İM) enjeksiyon, damar yolu açma, idrar sondası takma, yara pansumanı ve dikiş atma olduğu saptanmış-
tır (11-16).
Öğrenciler tarafından, yukarıda bahsedilen hastalık
ve acil durumların tedavilerine yönelik uygulamalardan bazıları ile sık başvurulan invaziv ve noninvaziv
girişimlerden bir kısmına ait pratik uygulama eğitimlerinin oldukça az sayıda yapılmış olması dikkat çekmektedir. Söz konusu pratik uygulama eğitimlerinin
bazılarında ortalama pratik eğitim yapma sayısının
birin altında olduğu saptanmıştır.
Öğrencilerin teorik olarak öğrendikleri konuları
beceriye dönüştürebilmeleri ve bu beceride ustalaş-
maları, ancak fazlaca pratik uygulama sonucu kazanılabilecek bir nitelik olup, tıp fakültesinden mezun
olan öğrencilerin bu niteliklere sahip oldukları kabul
edilmektedir. Günümüzde ülkemiz tıp fakültesi öğ-
rencilerinin okullarını bitirmelerini takiben birinci
basamak sağlık kuruluşlarında, sahip oldukları kabul
edilen bu niteliklerle hizmet vermeleri mecburi bir
süreçtir. Bu açıdan tıp fakültesinin son iki sınıfındaki
öğrencilerin pratik uygulama eksikliklerinin bulunması ciddiyetle değerlendirilmesi gereken bir durum
olarak algılanmalıdır (17).
Yapılan bir araştırmada, acil ve dâhiliye rotasyonu
alan 3. ve 4. yılındaki iki grup tıp fakültesi öğrencisinin bu rotasyon sürecinde yaptıkları pratik uygulamalar karşılaştırılmıştır. Öğrenciler hasta değerlendirme,
tanı koyma, tedavi kararı verme ve pratik uygulamalar açısından incelenmiştir. Konumuzla ilişkili olarak
hastalar üzerinde yaptıkları pratik uygulamalar arteriyel kan gazı alımı, damar yolu açılması, sütür koyma,
mesane sondası takma, apse drenajı, boğaz kültürü
alma, nazogastrik tüp uygulama şeklinde sıralanmaktadır. Araştırmamız 5. ve 6. sınıflarda gerçekleştirildi-
ği için tam bir karşılaştırma yapmak imkânı olamasa
da, dünyadaki bazı ülkelerin tıp fakültesi sisteminde
pratik uygulama eğitimlerini 3. sınıf düzeyine kadar
indirmiş olmaları dikkat çekicidir (18).
Ülkemizin çeşitli tıp fakültelerini kapsayan kesitsel
bir araştırmanın sonuçlarına göre tıp fakültesi son sı-
nıf öğrencileri, kendilerine sorulan temel tıp bilimleri ile ilgili soruların ancak %31’ine doğru yanıt vermişlerdir. Tıp eğitiminde pratik uygulamaların temel
tıp bilgilerinin üzerine bina edildiği düşünüldüğünde, tıp fakültelerindeki pratik uygulama eksikliğinin
temel tıp bilgileri konusuna hâkimiyet noktasında
yaşanan yetersizliğin doğal sonucu olduğu düşünülmektedir (19).
Tıp fakültesinin son yıllarında edinilen bilgilerin
pratisyen hekimlikte ne kadar hatırlandığının araştı-
rılmasına yönelik olarak planlanan bir çalışma kapsamında tıp fakültesi 5. sınıfta verilen bazı stajların bitirme sınavlarının soruları pratisyen hekimlere sorulmuş, 100 tam puan üzerinden yapılan değerlendirme
sonucunda hekimlerin ortalama 34.5 puan aldıkları
hesaplanmıştır. Elde edilen sonuçlar değerlendirildi-
ğinde tıp eğitiminde pratik uygulamaların ağırlık kazanması gerektiği, bunun hatırlamayı olumlu etkileyeceği düşünülmüştür (20).
İskoçya’da yapılan bir çalışmanın sonuçları incelendiğinde tıp fakültesi son sınıf öğrencilerinin, “ilaçtedavisi düzenleyebilme ve reçete yazabilme” konusunda %50 oranında yetersiz oldukları ve bunun
uygulama eksikliğinden kaynaklandığı saptanmıştır.
Oysa aynı tıp fakültesinin eğitim programı gereği mezun olabilmek için öğrencilerin konuyu yeterli seviyede bilmeleri beklenmektedir (4).
Ülkemizdeki üniversite hastanelerinin birinin acil
servisinde nöbet tutan intörn ve stajyer doktorlar arasında yapılan bir araştırmada acilde nöbet tutan doktorların %70’den fazlasının adli tıp bilgilerinin yetersiz olduğunu, %51.3’ünün ise hastaların acil olup
olmadıklarını ayırmada zorlandıklarını ifade ettikleri
tespit edilmiştir (5).
Araştırmamız kapsamında 5. ve 6. sınıf öğrencilerinden %25-30 civarında ulaşamadığımız öğrenci olması araştırmamızın kısıtlılıkları arasında sayılabilir.
Ayrıca konu ile ilgili bir başka araştırmanın, öğrencilerin pratik uygulama yapma imkânına sahip olduklarını düşündükleri halde neden bu uygulamaları
yeterli sayıda yapamadıkları konusunda planlanabileceği değerlendirilmektedir.
Sonuç olarak bu çalışmada GATF 5. ve 6. sınıf öğ-
rencilerinin yeterli pratik uygulama yapamadıklarını
düşündükleri, fakat eğitimlerinin geri kalan kısmında
bu eksikliklerini giderebileceklerine inandıkları sonucuna ulaşılmıştır.
Öğrencilerin pratik uygulamalara katılımı konusunda daha fazla teşvik edilmesi ve öğretim üyelerinin bu uygulamalarda öğrencilere daha fazla zaman
ayırması gerektiği, öğrencilerin pratik uygulamaları
yapabilmeleri için gerekli koşulların sağlanması gerektiği, beceri laboratuvarının kullanımının teşvik
edilmesinin yararlı olacağı düşünülmektedir