Yüz protezlerinin kullanım süresinde etkili olan klinik faktörler: iki olgu sunumu

PDF Dosyası: 

arastirmax_1593_pp_182-185.pdf

Giriş
Yüz defektleri, lokalizasyonları nedeniyle bireylerin çoğu zaman günlük hayatlarına eskisi gibi devam
etmelerini imkansız hale getiren estetik problemlere
neden olur (1). Yüz defektlerinin oluşum nedenleri
arasında konjenital nedenler, kanserojen lezyonların
rezeksiyonu veya travmalar sayılabilir (1-3). Bu defektlerin onarımında öncelikli tercih plastik cerrahi
metodlarıdır. Ancak geniş yüz defektlerinde çoğu zaman bu yöntemler yetersiz kalmakta ve protetik uygulamalar kaçınılmaz hale gelmektedir.
Yüz protezi uygulamalarında karşımıza çıkan önemli problemlerden birisi protezlerin servis sürelerinin
kısalığıdır. Çünkü yüz protezlerinin yapımı zordur
ve maliyetleri yüksektir. Yapılan protezlerin kısa süre
sonra yeniden yapılma zorunluluğu, hem hekim hem
de hasta için önemli bir sorun oluşturur (1).
Yüz protezleri yapımında silikon elastomerler sıklıkla kullanılmaktadır. Bu malzeme ilk kez 1960 yı-
lında diş hekimliğinde kullanılmaya başlanmıştır
(2). Materyalin kolay işlenebilir olması, dayanıklılığı,
klinik olarak inertliği, renklendirilebilir olması gibi
üstün özellikleri yüz protez yapımında tercih sebebi
olmasına neden olmuştur. Ancak yüz protezlerinde
kullanılan silikonların zaman içinde bazı özelliklerini
kaybettikleri belirlenmiştir (2-6).
Bu çalışmada kliniğimizde uygulanan yüz protezini değiştirmek için müracaat eden iki vaka nedeniyle silikon yüz protezlerinin kullanım sürelerini
etkileyen faktörlerin neler olduğu ortaya konmaya
çalışılmıştır.
Olguların Sunumu
Olgu 1
Bir yıl önce kliniğimizde silikon (VST 50 F, Silicone
Elastomer; Factor 2, Lakeside, Ariz, USA) burun protezi yapılan 47 yaşında bayan hasta, protez renginin
bozulduğu ve herkesin dikkatini çekmeye başladığı,
doku yapıştırıcısının eskisi gibi yapıştırmadığı şikaye-
* GATF Haydarpaşa Eğitim Hastanesi Diş Hastalıkları Servisi
** İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi
Ayrı basım isteği: Arzu Atay, GATF Haydarpaşa Eğitim Hastanesi Diş
Hastalıkları Servisi, Tıbbiye Cad. Üsküdar-34668, İstanbul
E-mail: arzuatay@gmail.com
Makalenin geliş tarihi: 20.02.2008 • Kabul tarihi: 01.05.2008Cilt 51 • Sayı 3 Yüz protezlerinin değerlendirilmesi • 183
ti ve yeni protezin yapımı talebi ile kliniğimize baş-
vurdu. Yapılan klinik incelemede hastanın cilt rengi
ile protez rengi arasındaki uyumun bozulduğu, protez kenarlarında kalın bir yapıştırıcı tabakanın oldu-
ğu görüldü. Burun protezinin temasta olduğu dokularda gerek nazal akıntının varlığı ve gerekse protezin
yeterli temizlenmemesinden kaynaklanan sebeplerle
kontaminasyonların olduğu gözlendi (Şekil 1).
Teknik: Hastanın defekt bölgesinden geri dönüşümsüz hidrokolloid ölçü maddesi (Jeltrate Plus; Dentsply
Caulk, Milford, Del.) ile ölçü alındı. Defekt bölgesinin
ilk çalışma alçı modeli elde edildi. Alçı model üzerinde bir mum modelaj (Neowax; Dentsply Trubyte,
York, PA) yapıldı ve hasta üzerinde prova edildi.
Modelasyonun kontrolünün ardından mufla aşamasına geçildi. Muflalama işleminde modelasyonun
mufla kenarlarından eşit uzaklıkta olacak şekilde yeri
ayarlandı. Alçının polimerazisyonundan sonra alçı
yüzeyleri laklandı ve mufla kapatıldı. Bundan sonraki
aşamada klasik yöntemlerle mum eritildi ve üç farklı katmandan oluşan mufla açıldı. Bir kondensasyon
silikon olan VST 50 F (Silicone Elastomer; Factor 2,
Lakeside, Ariz, USA) hastanın ten rengine uygun silikon bazlı boyalar kullanılarak renklendirildi, renk
uyumu sağlandıktan sonra katalizörü 1/10 oranında
eklenerek bir vakumlu karıştırıcı (Whip-mix Corp,
Louisville, KY) yardımıyla hazırlandı. Plastik şırınga
kullanılarak (30 ml, Factor 2, Lakeside, Ariz, USA)
muflaya yerleştirildi ve mufla kapatılarak basınç altı-
na alındı. Oda ısısında vulkanizasyon için bekletildi.
Vulkanizasyon tamamlandıktan sonra silikon protezin ayrıntıları ve kenarları kontrol edildi, tesviye
işlemleri yapıldı ve hasta üzerine uygulandı. Hasta
aydınlatılmış onam formu ile bilgilendirildi ve yazı-
lı onayı alındıktan sonra protez uygulandı (Şekil 2).
Ayrıca protezin kullanımı sırasında dikkat edilmesi
gereken noktalar tekrar anlatıldı.
Olgu 2
Yirmi beş yaşında erkek hasta 13 ay önce kliniğimiz
tarafından yapılmış implant destekli silikon (VST 50
F, Silicone Elastomer; Factor 2, Lakeside, Ariz, USA)
kulak protezinin rengindeki değişiklik sebebi ile
yeni protez yaptırma talebi ile kliniğimize başvurdu.
Yapılan değerlendirmede protezin temiz olduğu, sadece hastanın cilt rengi ile protez renginin uyumunun bozulduğu tespit edildi (Şekil 3). Yukarıda anlatılan teknikle yeni protez yapıldı, aydınlatılmış onam
formu ile hasta bilgilendirildi ve onayının alınmasını
takiben protez uygulandı. Ayrıca hastaya protezini
kullanırken dikkat etmesi gereken hususlar anlatıldı
(Şekil 4).
Şekil 1. Olgu 1’in eski protezinin hasta üzerinde görünümü
Şekil 2. Olgu 1’in yeni protezinin hasta üzerinde görünümü184 • Eylül 2009 • Gülhane Tıp Derg Günay ve ark.
Tartışma
Yüz defektine sahip bireylerde gerek doku devamlı-
lığının bozulması ve gerekse genellikle ilgili organın
total rezeksiyonu nedeniyle hastaların estetik görü-
nümünde ciddi eksiklikler meydana gelmektedir. Bu
nedenle dokuların yerini alan yüz protezlerinin estetik görevleri ön plandadır (1).
Haug ve ark. yüz protezlerinin renklerinde meydana gelen bozulmalar nedeniyle 6 ay ile 1 yıl arasında
yenilenmesi gerektiğini bildirmişlerdir (5). Polyzois
yüz protezlerinde kullanılan silikonların zamanla fiziksel özelliklerini kaybettiklerini, bunun yanında estetik olarak renklerinde meydana gelen değişimlerin
protezin tekrar yapılmasını zorunlu hale getirdiğini
belirtmiştir (6).
Yüz protezlerinin yapımı hekim ve hasta açısından
uğraştırıcı, psikolojik olarak yorucu bir periyodu gerektirir ve maliyetleri yüksektir. Silikon malzemelerin
üstün özellikleri hastanın kaybolan estetiğinin yerine
konmasında hekime büyük avantajlar sağlar. Ayrıca
silikon protezlerine kazandırılan renk, doku, ben,
leke ve damar gibi efektlerin kalıcılığının uzun süreli
olması önemli bir avantajdır (3-5).
Silikon malzemelerin renklendirilmesinde genellikle yağ bazlı ve akıcı renklendiriciler kullanılmaktadır.
Bu akıcı kıvamdaki renklendiriciler zamanla ve güneş
ışığının da etkisiyle içlerinde bulunan sıvı kısmın buharlaşması ile özelliklerini kaybetmektedir (4). Her iki
vakanın protezlerinin değerlendirilmesi; protezin rengi, kenar uyumu, defekte bakan yüzlerinin temizliği
ve protezin dış yüzey özellikleri olmak üzere dört kritere göre yapıldı. Her iki olguda aynı silikon malzeme
ve renklendiriciler kullanılarak yapılan protezlerin ortalama 1 yıllık bir kullanımı takiben renk özelliklerini
önemli ölçüde kaybettikleri görüldü. Özellikle burun
protezinin renginde kulak protezine kıyasla daha fazla oranda sararmaların olduğu gözlendi. Burun protezinin yüzün orta ve ön bölgesinde bulunması çevresel
faktörlerden daha fazla etkilenmesine, bu durumun
da burun protezinde daha fazla olan renk değişikliğine neden olduğu değerlendirilmektedir.
Her ne kadar kulak ve burun protezlerinin kullanım
süresi 1 yıl ile sınırlı kalmışsa da, burun protezinin
kulak protezine göre daha kısa sürede yıprandığı gözlendi. Bu yıpranma oranının fazlalığında burun protezlerinin kenarlarının estetik sebeplerle mümkün olduğu kadar ince bitirilmesi gerekliliğinin rol oynadığı
değerlendirilmektedir. Kulak protezi ise saçla kamufle
edilebildiğinden kenar bitimlerinin çok ince yapılma
zorunluluğu yoktur.
Protezin tipi de hizmet süresini etkileyen faktörlerden birisidir. Burun protezlerinde nazal akıntı ile
temasta olan silikon yüzeyinin yeterli temizlik yapılmadığı taktirde kısa sürede kullanılamaz hale gelebildiği değerlendirildi. Kulak protezinde ise temizlik ile
ilgili bir problem belirlenmedi.
Silikonun dokusunda yapılan incelemede burun
protezinde yer yer kir adacıklarının varlığı ve burun
protezi yapımında silikona kazandırılan efektlerin
çoğunun ortadan kalktığı gözlendi. Kulak protezinde
ise ortamdan kaynaklanan toz ve leke adacıklarının
daha az olduğu belirlendi. Bu durumun yine burun
protezinin dış ortamların daha fazla etkisinde kalmasından kaynaklandığı değerlendirilmektedir.
Şekil 4. Olgu 2’nin yeni protezinin hasta üzerinde görünümü
Şekil 3. Olgu 2’nin eski protezinin hasta üzerinde görünümüCilt 51 • Sayı 3 Yüz protezlerinin değerlendirilmesi • 185
Sunulan olguların incelenmesi ile elde edilen sonuçlara göre silikon yüz protezlerinin kullanımında,
protezlerin güneş ışığına maruz bırakılmamalarının,
protezin servis süresinin uzamasında önemli oldu-
ğunu göstermektedir. Bunun yanında protezlerin temizliğinin itina ile yapılmasının gerekliliği ve doku
yapıştırıcısı kullanırken eski yapıştırıcı katmanın tamamen uzaklaştırılmasının protezin hizmet süresini
uzatacağı değerlendirilmektedir.