Esansiyel hipertansiyonda öfke düzeyi ve öfke ifade tarzı

Makalenin İngilizce İsmi: 
Anger level and anger expression in essential hypertension
Makale İçerik Bilgileri
Makale Dili: 
Türkçe
Anahtar Kelimeler: 
Esansiyel hipertansiyon
öfke düzeyi
öfke tarzı
Türkçe Özet: 

Öfke ve öfkenin ifadesi ile hipertansiyon arasında ilişki olduğunu gösteren
kanıtlar çelişkilidir. Öfke, kısa süreli ve orta yoğunlukta ortaya çıktığında yararlı iken, sürekli ya da şiddetli olduğunda yıkıcı olabilen bir duygudur. Bu çalışmada esansiyel hipertansiyon hastalarının öfke düzeyi ve tarzının sağlıklı
kontrol grubu ile karşılaştırılması amaçlanmıştır. Esansiyel hipertansiyonlu
70 erkek ve eşleştirilmiş 70 sağlıklı birey çalışmaya alındı. Bütün katılımcı-
lara Sürekli Öfke ve Öfke İfade Tarzı Ölçeği ve Sosyodemografik Veri Formu
uygulandı. Esansiyel hipertansiyon hastalarının sürekli öfke puan ortalaması (21.9±5.2), kontrol grubunun ortalamasından (19.6±6.2) daha yüksek
bulundu (p<0.05). Her iki grubun öfke-içe, öfke-dışa ve öfke-kontrol puan
ortalamaları arasında istatistiksel farklılık saptanmadı (p>0.05). Çalışmanın
bulguları esansiyel hipertansiyon hastalarında sürekli öfke düzeyinin yüksek
olduğunu göstermiştir. Hipertansif hastaların öfkelerini tanıma ve baş etme
konusunda beceri kazandırılması tedaviye katkıda bulunabilir. Öfke düzeyindeki yüksekliğin esansiyel hipertansiyon oluşumunda etkisinin araştırılması
için uzunlamasına çalışmalara gereksinim vardır

Key Words: 
Essential hypertension
anger level
anger expression
İngilizce Özet: 

Data about the relationship between anger and anger expression and hypertension are controversial. Anger is useful when it appears for a short time
and in mild severity, whereas it may be destructive when it is continuous
or severe. In this study it was aimed to compare the anger level and anger
expression of patients with essential hypertension with those of a healthy
control group. Seventy male patients with essential hypertension and 70
healthy matched controls were included in the study. All participants were
asked to complete the Trait Anger Expression Inventory and Sociodemographic Data Form. The mean trait anger score of patients with essential
hypertension (21.9±5.2) was significantly higher than that of the control
group (19.6±6.2) (p<0.05). There were no statistically significant differences between the two groups with respect to the mean anger-inside, anger-outside and anger-control scores (p>0.05). The findings of the present
study indicate that trait anger levels of patients with essential hypertension
are higher. Increasing skills of hypertensive patients about controlling and
coping with their anger may contribute to the management of hypertension.
Further longitudinal studies are needed to investigate the effect of anger
level on the development of essential hypertension.

Yazar Bilgileri
2. Yazar
Yazar Adı: 
Barbaros Özdemir
Yazar Anabilim Dalı: 
Psikiyatri
3. Yazar
Yazar Adı: 
Tuncer Çaycı
Yazar Anabilim Dalı: 
Biyokimya
4. Yazar
Yazar Adı: 
Mustafa Aparcı
Yazar Anabilim Dalı: 
Kardiyoloji
5. Yazar
Yazar Adı: 
Kamil Nahit Özmenler
Yazar Anabilim Dalı: 
Psikiyatri
6. Yazar
Yazar Adı: 
Fuat Özgen
Yazar Anabilim Dalı: 
Psikiyatri
7. Yazar
Yazar Adı: 
Aytekin Özşahin
Yazar Anabilim Dalı: 
Psikiyatri
Makale Künye Bilgisi
Makalenin Yayımlandığı Dergi: 
Gülhane Tıp Dergisi
Makale Yayın Yılı: 
2009
Cilt/Sayı: 
51
Sayı: 
3
Sayfa Aralığı: 
158-161
PDF Dosyası: 
application/pdf iconarastirmax_1586_pp_158-161.pdf
Makalenin Yayınlandığı Web Sitesindeki Linki: 
Makaleyi Dergi Web Sitesinden İndirin
Referanslar: 

Kaynaklar
1. Crawford MH, Di Marco JP. Crawford Kardiyoloji.
1nci baskı, Cilt 2, Bölüm 3: Hipertansif Kalp Hastalığı,
Ankara: Form Matbaa, 2003: 11-16.
2. Özmen M. Hipertansiyon, kişilik yapısı ve stres. Hipokrat
Dergisi 2002; 11: 339-342.
3. Suarez EC, Saab PG, Llabre MM, Kuhn CM, Zimmerman
E. Ethnicity, gender, and age effects on adrenoceptors
and physiological responses to emotional stress.
Psychophysiology 2004; 41: 450-460.
4. Yu BH, Dimsdale JE, Mills PJ. Psychological states and
lymphocyte beta-adrenergic receptor responsiveness.
Neuropsychopharmacology 1999; 21: 147-152.
Tablo II. Çalışma ve kontrol gruplarının Sürekli Öfke ve Öfke Tarz Ölçeği puan ortalamalarının karşılaştırılması
Sürekli Öfke ve Öfke Tarz Ölçeği Hipertansiyon grubu (n=70) * Kontrol grubu (n=70)* t değeri p değeri
Sürekli öfke 21.9 ± 5.2 19.6±6.2 2.325 0.022
Öfke-içe 15.7±4.3 16.9±4.3 1.671 0.097
Öfke-dışa 14.9±3.9 15.8±4.1 1.369 0.173
Öfke-kontrol 22.9±4.9 21.5±4.4 1.739 0.084
*: Değerler ortalama±standart sapma olarak verilmiştirCilt 51 • Sayı 3 Esansiyel hipertansiyonda öfke • 161
5. Larkin KT, Zayfert C. Anger expression and essential
hypertension: behavioral response to confrontation. J
Psychosom Research 2004; 56: 113–118.
6. Everson SA, Goldberg DE, Kaplan GA, Julkunen J,
Salonen JT. Anger expression and incident hypertension.
Psychosom Med 1998; 60: 730-735.
7. Schum JL, Jorgensen RS, Verhaeghen P, Sauro M,
Thibodeau R. Trait anger, anger expression, and
ambulatory blood pressure: a meta-analytic review. J
Behav Med 2003; 26: 395-415.
8. Johnson EH. The role of the experience and expression
of anger and anxiety in elevated blood pressure among
black and white adolescents. J Natl Med Assoc 1989; 81:
573-584.
9. Suls J, Wan CK, Costa PT. Relationship of trait anger to
resting blood pressure: a meta-analysis. Health Psychol
1995; 14: 444-456.
10. Coelho AM, Coelho R, Barros H, Rocha-Goncalves
F, Reis-Lima MA. Essential arterial hypertension:
psychopathology, compliance, and quality of life. Rev
Port Cardiol 1997; 16: 873-883.
11. Van der Ploeg HM, van Buuren ET, van Brummelen
P. The role of anger in hypertension. Psychother
Psychosom 1985; 43: 186-193.
12. Ohira T, Iso H, Tanigawa T, et al. The relation of anger
expression with blood pressure levels and hypertension
in rural and urban Japanese communities. J Hypertens
2002; 20: 21-27.
13. Perini C, Muller FB, Buhler FR. Suppressed aggression
accelerates early development of essential hypertension.
J Hypertens 1991; 9: 499-503.
14. Spielberger CD, Jacobs G, Russel F. Assessment of anger:
the state trait anger scale. Butcher JN, Spielberger
CD (eds). Advances in Personality Assessment. Vol 2.
Hillsdale: LEA, 1983: 159-187.
15. Özer AK. Sürekli öfke (SL-Öfke) ve öfke ifade tarzı (ÖfkeTarz) ölçeklerinin ön çalışması. Türk Psikoloji Dergisi
1994; 9: 26-35.
16. Türkçapar H, Güriz O, Özel A, Işık B, Dönbak OS.
Antisosyal kişilik bozukluğu olan hastalarda öfke ve
depresyonun ilişkisi. Türk Psikiyatri Dergisi 2004; 15:
119-124.
17. Coelho AM, Coelho R, Barros H, Rocha-Goncalves
F, Reis-Lima MA. Essential arterial hypertension:
psychopathology, compliance, and quality of life. Rev
Port Cardiol 1997; 16: 873-883.
18. Friedman R, Schwartz JE, Schnall PL, et al. Psychological
variables in hypertension: relationship to casual or
ambulatory blood pressure in men. Psychosom Med
2001; 63: 19-31.
19. Sallis JF, Johnson CC, Trevorrow TR, Kaplan RM, Hovell
MF. The relationship between cynical hostility and
blood pressure reactivity. J Psychosom Res 1987; 31:
111-116.
20. Porter LS, Stone AA, Schwartz JE. Anger expression and
ambulatory blood pressure: a comparison of state and
trait measures. Psychosom Med 1999; 61: 454–463.
21. Krantz DS, Manuck SB. Acute psychophysiological
reactions and risk of cardiovascular disease. Psychol
Bull 1984; 96: 435–464.
22. Virtanen R, Jula A, Salminen JK, et al. Anxiety and
hostility are associated with reduced baroreflex
sensitivity and increased beat-to-beat blood pressure
variability. Psychosom Med 2003; 65: 751–756.
23. Steele MS, McGarvey ST. Anger expression, age,
and blood pressure in modernizing Samoan adults.
Psychosom Med 1997; 59: 632-637.

Giriş
Esansiyel (primer, idiyopatik) hipertansiyon renovasküler hastalık, böbrek yetmezliği, feokromositoma
ve aldosteronizm gibi sekonder nedenlerin bulunmadığı yüksek kan basıncı olarak tanımlanır ve tüm hipertansiyon nedenlerinin %95’inden sorumludur (1).
Esansiyel hipertansiyonda yaş, cinsiyet, yüksek miktarda tuz ve alkol tüketimi, yüksek kalorili beslenme,
düşük aktivite düzeyi, yorgunluk, kişilik özellikleri,
stres gibi emosyonel etmenler risk faktörü olarak de-
ğerlendirilmektedir (1,2).
Stres ve gerginliğin, sağlıklı insanlarda beta adrenerjik reseptörlerin sayısı ve duyarlılığını azaltması
ile ilişkili olduğu, ortaya çıkan bu değişiklikler sonrasında noradrenerjik sistemin aktive olup kardiyovasküler sistemle ilgili hastalıkların fizyopatolojisinde
rol oynayabileceği belirtilmiştir (3). Yapılan çalışmalarda anksiyete gibi, öfkenin de beta adrenerjik reseptör sayı ve duyarlılığında azalmaya ve dolayısıyla
sempatik aktivasyona yol açtığı, sürekli öfke düzeyinin hipertansiyon, iskemik kalp hastalığı ve atriyal ve
ventriküler aritmiler ile ilişkili olduğu tespit edilmiş-
tir (4-7).
Esansiyel hipertansiyonu olan hastalarda öfke üzerine yapılmış çalışmalar bulunmasına karşın, sonuçlar
arasında çelişkiler vardır (8-11). Çalışmalarda durumsal ve sürekli öfkenin yanında öfke ifade tarzları da incelenmiştir. Bazı çalışmalarda öfke dışa vurumu, bazı-
larında öfke içe atımı kan basıncı değişikliği ile ilişkili
bulunmuştur (6,12,13). Bununla birlikte, öfkenin kan
basıncı üzerine olası etkisini gösteren mekanizmalar
tam anlamıyla açıklığa kavuşturulamamıştır. Yapılan
çalışmalar incelendiğinde bu karışıklığa; gruplar arasında yaş, eğitim, cinsiyet açısından homojenite sağ-
lanamaması, ilaç kullanımı ve diğer bedensel hastalıklar gibi etkenlerin neden olduğu söylenebilir.
Bu çalışmada hasta ve kontrol grubu arasında yaş,
cinsiyet ve eğitim düzeyi gibi değişkenler birebir eş-
leştirilerek, esansiyel hipertansiyon tanısı konulan
* GATF Psikiyatri AD
** GATF Biyokimya ve Klinik Biyokimya AD
***GATF Haydarpaşa Eğitim ve Araştırma Hastanesi Kardiyoloji Servisi
Ayrı basım isteği: Dr. Cemil Çelik, GATF Psikiyatri AD, Etlik-06018, Ankara
E-mail: drcemilcelik@yahoo.com
Makalenin geliş tarihi: 01.07.2009 • Kabul tarihi: 03.09.2009Cilt 51 • Sayı 3 Esansiyel hipertansiyonda öfke • 159
genç erişkin erkeklerde sürekli öfke ve öfke ifade tarzlarının sağlıklı bireylerden farklı olup olmadığı hakkındaki çelişkilerin giderilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem
Örneklem: Çalışmaya esansiyel hipertansiyon tanısı
konulan yetmiş erkek hasta alındı. Esansiyel hipertansiyon tanısı anamnez, fizik muayene, tam kan, tam
idrar, rutin biyokimya, telegrafi, elektrokardiyografi,
ekokardiyografi ve fundoskopi incelemeleri ve hastaneye yatırılarak yapılan üç günlük sabah-akşam, oturur pozisyondaki kan basıncı ölçümlerinin sonucunda iki uzman doktor tarafından konuldu. Diyastolik
kan basıncı 90 mmHg ve üstü ya da sistolik kan basıncı 140 mmHg ve üstü olanlar hipertansif olarak kabul
edildi. Daha önce esansiyel hipertansiyon tanısı ve
tedavisi alan hastalar ve daha önce psikiyatrik tanı
ve tedavi öyküsü bulunan hastalar çalışmadan dışlandı. Bedensel veya psikiyatrik yakınması olmayan ve
daha önce psikiyatrik tedavi görmemiş olan hastanede görevli yetmiş erkek personel kontrol grubu olarak
alındı. Kişilik örüntüsü ve öfke durumu yaşla birlikte
değişebildiği için deneklerin tamamının 20-35 yaşları
arasında olması ve psikometrik testleri kolayca doldurabilmeleri için öğrenim düzeylerinin en az sekiz
yıl olması şartı arandı. Ayrıca, kontrol grubunu oluş-
turan sağlıklı bireylerin hipertansif hastalarla yaş ve
öğrenim düzeyi açısından birebir eşleşmesine dikkat
edildi. Kurumsal etik onayı ve deneklerin bilgilendirilmiş yazılı onamları alındı.
Kullanılan ölçekler: Çalışmaya katılan deneklere
Sosyodemografik Veri Formu ve Sürekli Öfke-Öfke
Tarz Ölçeği uygulandı. Uygulama iyi aydınlatılmış ve
sessiz bir odada tek bir oturumda ve hastaların kan
basınçları normal iken yapıldı.
Sürekli Öfke-Öfke Tarz Ölçeği (SÖÖTÖ): Ölçek, öfke
duygusu ve ifadesini ölçmektedir. Otuz dört maddeden oluşmuş öz bildirim ölçeğidir. Sürekli öfke,
öfke-içe, öfke-dışa ve öfke-kontrol alt ölçeklerinden
oluşmaktadır. Verilen tümcelerin kişiyi ne kadar tanımladığı sorusuna “1” hiç tanımlamıyor, “2” biraz
tanımlıyor, “3” oldukça tanımlıyor ve “4” tümüyle
tanımlıyor şeklinde yanıtlar verilmektedir. Ergen ve
yetişkinlere uygulanabilmektedir. Zaman kısıtlaması
yoktur. Sürekli öfke alt ölçeğinden alınan yüksek puanlar öfke düzeyinin yüksek olduğunu, öfke-kontrol
alt ölçeğindeki yüksek puanlar öfke kontrol düzeyinin
yüksekliğini, öfke-dışa alt ölçeğindeki yüksek puanlar
öfkenin kolayca ifade edilir olduğunu ve öfke-içe alt
ölçeğindeki yüksek puanlar öfkenin bastırılmış oldu-
ğunu göstermektedir. Spielberger ve ark. tarafından
geliştirilmiş (14), ülkemizde geçerlilik ve güvenilirlik
çalışması yapılmış (15) ve bazı çalışmalarda (16) da
kullanılmıştır.
Bağımsız iki grubun yaşları ile SÖÖTÖ verilerinin
karşılaştırılmasında “student t testi”; sosyodemografik verilerin karşılaştırılmasında X2
testi uygulandı. Testlerde anlamlılık düzeyi olarak p=0.05 ve altı
alındı.
Bulgular
Tablo I’de görüldüğü gibi, esansiyel hipertansiyonu
olan hastalarla sağlıklı bireylerin karşılaştırılmasında
yaş (t=0.000, p=1.000) ve öğrenim düzeyleri (df=2,
p=0.980) arasında birebir eşleşme saptandı. Her iki
grup arasında medeni durum, ekonomik durum, ya-
şadığı yer ve aile tipi açısından benzerlik bulundu
(p>0.05).
Tablo I. Çalışma ve kontrol gruplarında sosyodemografik
özellikler
Sosyodemografik
özellikler
Hipertansiyon
grubu (n=70)
Kontrol
grubu (n=70)
İstatistik
Yaş (yıl)* 23.4±0.4
(20-33)
23.4±0.4
(20-33)
t=0.000
p=1.000
Öğrenim düzeyi**
İlköğretim
Lise
Üniversite
19 (27.1)
28 (40.0)
23 (32.9)
19 (27.1)
27 (38.6)
24 (34.3)
X
2
=.039
p=0.980
Medeni durumu**
Bekar
Evli
57 (81.4)
13 (18.6)
60 (85.7)
10 (14.3)
X
2
=.468
p=0.494
Ekonomik durumu
(Gelir; TL)**
0-500
500-1000
1000 ve üstü
35 (50.0)
19 (27.1)
16 (22.9)
41 (58.6)
27 (28.6)
9 (12.9)
X
2
=.2.459
p=0.292
Yaşadığı yer**
Köy
Belde
Kent
8 (11.4)
11 (15.7)
51 (72.9)
11 (15.7)
8 (11.4)
51 (72.9)
X
2
=.947
p=0.623
Aile tipi**
Çekirdek
Geniş
57 (81.4)
13 (18.6)
56 (80.0)
14 (20.0)
X
2
=.046
p=0.830
*: Değerler ortalama±standart sapma (Minimum-maksimum) olarak verilmiştir
**: Değerler n (%) olarak verilmiştir
Hipertansif hastaların sürekli öfke puan ortalaması (21.9±5.2), kontrol grubunun ortalamasından
(19.6±6.2) yüksek olarak bulundu (p<0.05). Her iki
grubun öfke-içe, öfke-dışa ve öfke-kontrol puan ortalamaları arasında istatistiksel farklılık saptanmadı
(p>0.05) (Tablo II).160 • Eylül 2009 • Gülhane Tıp Derg Çelik ve ark.
Tartışma
Bu çalışma, esansiyel hipertansiyonu olan hastalarla
yaş ve öğrenim düzeyi açısından birebir eşleşen, diğer
sosyodemografik veriler açısından ise benzer özellikler gösteren sağlıklı bireylerin öfke ve öfke ifade tarzlarının karşılaştırıldığı kesitsel bir çalışmadır. Çalışma
dar bir yaş aralığında ve sadece erkek deneklerle yapılarak, öfke ve öfke ifade tarzının yaş ve cinsiyetten
etkilenme olasılığı engellenmeye çalışılmıştır.
Çalışmamızda hipertansif hastaların sürekli öfke
puan ortalaması sağlıklı bireylerden yüksek bulunmuştur. Bu sonuç, bazı çalışmalar ile uyumlu (9,10,17),
bazıları ile uyumsuzdur (18-20). Elde ettiğimiz sonuç-
lar ile uyuşmayan çalışmalar incelendiğinde; Sallis ve
ark.nın hipertansiyonu olmayan bireylerde çalıştığı
ve farklı ölçekler kullandığı (19), Porter ve ark.nın
araştırmayı sağlıklı üniversite öğrencilerinde yaptığı
(20), Friedman ve ark.nın ise yedi farklı merkezde,
30-60 yaş aralığında ve hafif hipertansif olgularda
çalıştığı anlaşılmaktadır (18). Sonuçlar arasındaki çelişkilerin yöntem, ölçek ve örneklem gruplarındaki
farklılıktan kaynaklandığı söylenebilir. Bazı çalışmalarda durumsal öfke düzeyleri de yüksek bulunmuş-
tur (11). Ancak, bizim çalışmamızda kullandığımız
SÖÖTÖ’nin Türkçe uyarlamasının durumsal öfke alt
tipi olmadığı için, durumsal öfke değerlendirilmemiş-
tir. Sürekli öfkenin sempatik ve hipotalamo-pitüiteradrenokortikal sistemi uyardığı, serum katekolamin
düzeyini ve barorefleks duyarlılığını artırdığı ve bunlara bağlı olarak da kan basıncını etkilediği düşünülmektedir (21,22).
Öfke ifade tarzlarının hipertansiyon gelişiminde rol
oynayabileceğine dair yapılan çalışmalarda öfkenin
bastırılmasının kan basıncını olumsuz, dışa atılmasının ise olumlu etkileyeceği gösterilmiştir (6,12,13).
Bu çalışmada hipertansif hastalarla sağlıklı bireyler
arasında öfke ifade tarzı açısından farklılık saptanmamıştır. Çalışma sonuçları, Steele ve ark. ile Ohira ve
ark.nın sonuçları ile uyumlu olup, hipertansif hastaların öfke ifade tarzlarının sağlıklı bireylerden farklı
olmadığını göstermektedir (12,23).
Bu çalışmanın en güçlü yanlarından birisi sadece
genç erişkin erkek hasta popülasyonunda yapılmış
olması ve öfke ile öfke ifadesinin yaş ve cinsiyetten
etkilenmemesidir. En önemli kısıtlılığı sadece genç
erişkin erkeklerin çalışmaya alınması nedeniyle sonuçların kadınlara ve diğer yaş gruplarına genelleştirilememesidir. Kesitsel çalışılmış olunması ve
durumsal öfke düzeyinin araştırılamaması da diğer
eksikliklerdendir.
Sonuç olarak genç erkek esansiyel hipertansiyonlu
bireyler sağlıklı bireylerle karşılaştırıldığında, sürekli
öfke düzeylerinin yüksek, öfke ifade tarzlarının ise
benzer olduğu bulunmuştur. Bu bulgular genç erkek
erişkin bireylerde esansiyel hipertansiyona yatkınlık
oluşturabilecek etkenlerden birisinin de öfke düzeyindeki yükseklik olabileceğini düşündürmektedir.
Hipertansif hastaların öfkelerini tanıma ve baş etme
konusunda beceri kazandırılması tedaviye katkıda
bulunabilir.
Gelecekte yapılacak çalışmalarda, her iki cinsiyetten
ve farklı yaş gruplarından deneklerin alınması ve öfke
durumunun altında yatan mekanizmalara odaklanılmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir. Öfke
düzeyindeki yüksekliğin esansiyel hipertansiyon olu-
şumunda etkisinin araştırılması için uzunlamasına
çalışmalara gereksinim vardır.

Türkiye’nin ilk İşletme Fakültesi olan İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi bir ilke daha imza atmaya hazırlanıyor. Arastirmax.com "1. Liselerarası İşletme ve Ekonomi Proje Yarışması"nın sponsorlarından biri olmaktan gurur duymakta.