Obsesif kompulsif bozukluk hastalarında polisomnografi bulguları

PDF Dosyası: 

arastirmax_1603_pp_94-96.pdf

Giriş
Yaşam boyu görülme sıklığı %3 olan obsesif kompulsif bozuklukta (OKB) uyku yakınmaları sık görü-
len bir bulgu değildir. Hastalığın şiddeti ve uyku ile
ilişkili aktiviteleri içeren obsesyon ve kompulsiyonlarla ilişkili olarak sadece uykuda bozulma görülür.
Çalışmalar OKB’nin özellikle striyatum ve serotonerjik sistemde bir bozukluk sonucu ortaya çıktığını
desteklemektedir (1). Serotonerjik sistemin de uykunun düzenlenmesinde rol oynadığı bilinmektedir.
Ancak serotonerjik sistemin hastalıkta nasıl bir rol
oynadığı kesinleşmemiştir.
Uyku çalışmaları psikiyatri uygulamalarına giren ve
biyolojik temelli yaklaşımlardan birisi olup, psikiyatrik bozukluklarda uyku örüntüsünün sağlıklılarınkinden farklı olduğu gösterilmiştir. Ancak depresyonda
saptanan uyku yapısının aksine, anksiyete bozukluklarında etkisi olduğu düşünülen aminerjik sistemdeki
değişiklere özgül uyku verileri saptanmamıştır.
OKB hastalarında yapılan çalışmalar sınırlı sayı-
dadır ve çalışmalarda farklı sonuçlar elde edilmiştir.
Insel ve ark., 14 erişkin OKB hastasında yaptığı polisomnografi çalışmasında normallere göre toplam
uyku zamanında azalma, sık uyanıklıklar, 4. dönemde azalma ve REM latensinde kısalma olduğunu göstermişlerdir (2). Rapoport ve ark. dokuz OKB’li çocuk hastada Insel ve ark.nın aksine delta uykusunda
artma bildirmişlerdir (3). Hohagen ve ark. ise düşük
uyku etkinliği ve sık uyanıklıklar dışında uyku değiş-
kenlerinde normallere göre farklılık saptamamışlardır
(4). Robinson ve ark. da OKB hastalarında uyku değiş-
kenleri yönünden farklılık olmadığını göstermişlerdir
(5). On iki OKB hastasının uyku çalışmasında uyku
devamlılığının orta derecede bozulduğu, ancak gerek
REM, gerekse yavaş dalga uyku değişkenlerinin değiş-
mediği gösterilmiştir (6).
Yeterli uyku çalışması yapılmayan OKB hastalarında, görüldüğü gibi değişken sonuçlar elde edilmiştir. Bu nedenle bu çalışmada tedavi görmeyen
* Diyarbakır Asker Hastanesi Psikiyatri Servisi
** GATF Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı
*** Anıttepe Jandarma Dispanseri Psikiyatri Servisi, Ankara
**** Uyku Günlüğü Uyku Araştırma Merkezi, Ankara
Ayrı basım isteği: Dr. Sinan Yetkin, Diyarbakır Asker Hastanesi Psikiyatri
Servisi, 21300 Diyarbakır
E-mail: snnyetkin@gmail.com
Makalenin geliş tarihi: 05.03.2009 • Kabul tarihi: 27.05.2009Cilt 51 • Sayı 2 Obsesif kompulsif bozuklukta uyku yapısı • 95
OKB olgularının uyku değişkenlerinin araştırılması
amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem
Çalışmada, GATF Ruh Sağlığı ve Hastalıkları
Anabilim Dalında 2002 ile 2004 tarihleri arasında
uyku çalışması yapılan ve yatış öncesi en az iki hafta
süreyle tedavi almayan erkek erişkin OKB olgularının
kayıtları geriye dönük olarak incelendi. Çalışmada
6 erkek OKB olgusunun (ortanca yaş: 21.5 yıl, yaş
aralığı: 20-26 yıl) kayıtları uygun bulunmuş, yaş ve
cinsiyet olarak eşleştirilmiş 6 sağlıklı normal kontrol
grubu (ortanca yaş: 22 yıl, yaş aralığı: 22-24 yıl) ile
karşılaştırılmıştır. Kontrol grubu, uyku laboratuvarı arşivindeki sağlıklı olgu kayıtlarından seçilmiştir.
Hastalar klinik ve uyku laboratuvarı sorumlusu iki ayrı
psikiyatrist tarafından değerlendirilerek, OKB tanısı
konulan olgularda DSM-III-R için yarı yapılandırılmış
klinik görüşme formu (“Structured Clinical Interview
for DSM-III-R”; SCID) uygulanmıştır (7). Son iki hafta
içinde psikotrop ya da alkol/madde almış olanlar ve
sistemik hastalık öyküsü bulunanlar, EEG anormalli-
ği, primer uyku bozukluğu (narkolepsi, huzursuz bacak sendromu, obstrüktif uyku apnesi, parasomni ve
diğer dissomnialar gibi) olan hasta kayıtları çalışmaya
alınmamıştır. Dosyalarında fizik, nörolojik muayene,
laboratuvar tetkikleri sonucu organik patoloji bulunan olgular incelemeye alınmamıştır.
Hastalığın şiddetini değerlendirmek amacıyla YaleBrown obsesif kompulsif bozukluk ölçeği kullanılmış-
tır (8).
Polisomnografik inceleme, GATF Ruh Sağlığı ve
Hastalıkları Anabilim Dalı Uyku Araştırma Merkezinde
yapılmıştır. Uyku kayıtlarında GRASS Model 78 tipi
analog ve Somnostar Alpha polisomnograf kullanılmıştır. Tüm olgular birbirini izleyen iki gece çalışılmış, birinci gece adaptasyon gecesi olarak kabul edilerek, ikinci gece verileri değerlendirmeye alınmıştır.
Polisomnografi kayıtlarında elektroensefalogram
(EEG), elekrookülogram (EOG), submental elektromiyelogram (EMG), elektrokardiyogram (EKG) çalı-
şılmıştır. Birinci gece kayıtlarında ayırıcı tanı amacı
ile solunum için burun termistörü ve periyodik bacak
hareketleri için ön tibiyal kaslara bacak elektrodları
ile EMG kaydı yapılmıştır. Kayıtlar yarım dakikalık
epoklar ile uluslararası ölçütlere göre skorlanmıştır
(9).
Denek sayısının az olması ve incelenen değişkenlerin standart sapmasının büyük olması nedeniyle
verilerin istatistiksel analizi nonparametrik Mann
Whitney U testi kullanılarak yapılmıştır. Anlamlılık
düzeyi p<0.05 olan değerler istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir.
Bulgular
OKB’lu olgularda ortalama hastalık süresi 6.16 yıldır (2-10 yıl). DSM-III-R için yarı yapılandırılmış klinik görüşme formu (SCID) uygulanması sonucunda;
6 olgunun 4’ünde majör depresyonun (%66.6), bir
olguda tik bozukluğunun (%16.6) eşlik eden psikiyatrik bozukluk olduğu saptanmıştır. Yale-Brown obsesif
kompulsif bozukluk ölçeğinde ortalama 28.3±9.1 ile
ile orta düzeyde OKB olarak değerlendirilmiştir (Tablo
I). Olgularda bulaşma veya şüphe obsesyonları en sık
görülen bulgu olmuştur.
Tablo I. Çalışmaya alınan olguların klinik ve demografik
özellikleri
Obsesif kompulsif
bozukluk grubu (n:6)
Sağlıklı kontrol grubu
(n:6)
Yaş 23.1±2.7 22±1.4
Cinsiyet Erkek Erkek
Hastalık süresi 6.16 (2-10) yıl -
Yale-Brown obsesif
kompulsif bozukluk
ölçeği skoru
28.3±9.1 -
Uyku değişkenleri yönünden değerlendirildiğinde;
uyku periyod zamanında azalma dışında kontrol grubuna göre anlamlı farklılık saptanmamıştır. Olguların
%66.6’sının SCID değerlendirmesiyle majör depresyon saptanan olgular olması nedeni ile, REM latensi
ortalamasının kısaldığı, ancak istatistiksel olarak anlamlı farklılık oluşturmadığı görülmüştür (Tablo II).
Tartışma
OKB’da yapılmış diğer çalışmalarla uyumlu olarak,
bu çalışmada da uyku yapısının bozulmadığı görülmektedir. Özellikle REM uykusu ve yavaş dalga uyku
değişkenlerinde de normallerden farklılık bulunmamıştır. Bu çalışmada REM latensinde kısalma olmakla beraber, istatistiksel olarak anlamlı değildir. Insel
ve ark.nın yaptığı çalışmada REM latensinde kısalma
anlamlı bulunmuştur (2). Ancak diğer çalışmalarda
bu desteklenmemiştir (3-6). Bu çalışmada deneklerin dördünde eşlik eden ikincil majör depresyonun
varlığı, REM latensinde kısalmaya yol açmış olabilir.
Voderholzer ve ark. da yaptıkları çalışmada 62 OKB
hastasının uyku çalışması ile 12 denekte uyguladıkları triptofan deplesyon testi sonrası uyku çalışmasında REM latensinde kısalma olmadığını gözlemlemiş-
lerdir (6). Hastalığın şiddeti fazla olsa bile, OKB’nin
depresyondan farklı bir nörobiyolojik mekanizmaya
sahip olduğu ileri sürülmüştür (6).
OKB hastalarında yapılan sınırlı uyku çalışmasında,
hastaların uyku devamlılığında bozulma olduğu gös-96 • Haziran 2009 • Gülhane Tıp Derg Yetkin ve ark.
Kaynaklar
1. Pine DS, McClure EB. Anxiety Disorders: Clinical
Features. In: Sadock BJ, Sadock VA (eds). Kaplan and
Sadock’s Comprehensive Textbook of Psychiatry. 8th
ed. Vol 1. Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins,
2005: 1768-1780.
2. Insel TR, Gillin JC, Moore A, Mendelson WB,
Loewenstein RJ, Murphy DL. The sleep of patients with
obsessive-compulsive disorder. Arch Gen Psychiatry
1982; 39: 1372-1377.
3. Rapoport J, Elkins R, Langer DH, et al. Childhood
obsessive-compulsive disorder. Am J Psychiatry 1981;
138: 1545-1554.
4. Hohagen F, Lis S, Krieger S, et al. Sleep EEG of patients
with obsessive-compulsive disorder. Eur Arch Psychiatry
Clin Neurosci 1994; 243: 273-278.
5. Robinson D, Walsleben J, Pollack S, Lerner G. Nocturnal
polysomnography in obsessive-compulsive disorder.
Psychiatry Res 1998; 80: 257-263.
6. Voderholzer U, Riemann D, Huwig-Poppe C, et al. Sleep
in obsessive compulsive disorder. Eur Arch Psychiatry
Clin Neurosci 2007; 257: 173–182.
7. Sorias S, Saygılı R, Elbi H ve ark. DSM-III-R Yapılandırılmış
Klinik Görüşme Formu. Türkçe Versiyonu Yatan Hasta
Formu. Bornova. Ege Üniversitesi Basımevi, 1988.
8. Karamustafalıoğlu OK, Üçışık AM, Ulusoy M, Erkmen
H. Yale-Brown Obsessif Kompulsif Bozukluk Ölçeği
geçerlilik ve güvenirlik çalışması. 29. Ulusal Psikiyatri
Kongresi, 29 Eylül-4 Ekim 1993, Bursa. Program ve
Bildiri Özetleri Kitabı, 86.
9. Rechtschaffen A, Kales A. A manual of standardized
terminology techniques and scoring system for sleep
stages of human subjects. National Institutes of Health
Publication, No.204, 1968.
10. Huwig-Poppe C, Voderholzer U, Backhaus J, et al. The
tryptophan depletion test. Impact on sleep in healthy
subjects and patients with obsessive-compulsive
disorder. Adv Exp Med Biol 1999; 467: 35-42.
terilmesine rağmen, bu çalışmada uyku periyod zamanı dışında uyku devamlılığının bozulmadığı görülmüştür. Voderholzer ve ark. 62 olguda uyku etkinliği
ile toplam uyku süresinde azalmayı ve uyanıklık yüzdesinde artmayı anlamlı bulmalarına rağmen, uyku
devamlılığında orta düzeyde bir bozulma olduğunu
bildirmişlerdir (6). Çalışmamızda ise bu değişkenlerde
azalma olmakla birlikte, anlamlı değildi. Çalışmada
hastalık şiddeti Yale-Brown obsesif kompulsif bozukluk ölçeğinde ortalama 28.3±9.1 ile orta düzeyde OKB
olup, diğer çalışmalardaki hasta gruplarına benzerdir.
Hastalığın şiddeti ile uyku değişkenleri arasında diğer
çalışmalarla uyumlu olarak bir korelasyon da saptanmamıştır. Triptofan deplesyon testinin yapıldığı uyku
çalışmalarında ise OKB semptomlarında bir değişiklik
olmamasına rağmen, uyku devamlılığının belirgin
bozulduğu gözlenmiştir (6,10).
Uyku çalışmaları psikiyatri uygulamalarına giren ve
biyolojik temelli yaklaşımlardan birisidir. Psikiyatrik
bozukluklarda uyku örüntüsünün sağlıklılarınkinden
farklı olduğu uyku çalışmaları ile gösterilmiştir. Ancak
depresyonda saptanan uyku yapısının aksine, bu çalışmada görüldüğü gibi OKB’da etkisi olduğu düşünü-
len serotonin gibi aminerjik sistemdeki değişikliklere
paralel özgül uyku verileri görülmemiştir.
Küçük bir grupta yapılan bu çalışma OKB’nin uyku
yapısı hakkında bilgi vermekle beraber, eşlik eden psikiyatrik patolojilerin olmadığı geniş homojen olgu
gruplarında elde edilen uyku verileri daha anlamlı
sonuçlar verebilir.