Obtüratör ile entegre göz epitezi: iki olgu sunumu

PDF Dosyası: 

arastirmax_2095_pp_205-208.pdf

Giriş
Yüz protezleri uygulamaları; travma, kanser cerrahisi ve doğumsal sebeplerle meydana gelen estetik
problemlerin çözümünde önemli yer tutar. Yüz protezleri bazen geçici amaçla kullanılmalarına rağmen,
özellikle tekrarlama ihtimali olan olgularda defekt
bölgesini takip amacıyla, geniş yüz defektlerinde, birden fazla operasyon uygulanması gereken hastalarda
ve cerrahi olarak istenilen başarının elde edilemediği
durumlarda uzun süreli kullanım zorunluluğunda iyi
bir alternatiftir.
Ortayüz defektleri ise burnun tamamı veya bir kısmını, yanak bölgesini ve bazen de dudağın bir kısmını
içeren defektler olarak tanımlanır. Ortayüz defeklerine orbital defektler de eşlik edebilir. Orbital defektler,
göz küresi, alt ve üst göz kapakları gibi göz küresini
çevreleyen yumuşak dokular ve ligamentleri içine
alan operasyonlar sonrası meydana gelmektedir. Bu
tür defektlerin kapatılmasında uygulanan protezlere
orbital protez adı verilirken, defektin ağız içi bir rezeksiyon kavitesi ile entegrasyonu varsa, bu da midfasiyal lateral defekt olarak tanımlanmaktadır (1,2).
Orbital protezlerde, hastanın göz küresinin boyutlarına uygun prefabrik porselen veya akrilik rezin
protezler hastanın mevcut gözünün renk ve şekline
uygun olarak seçilir (3).
Yüz protezlerinde tutuculuk amacıyla defekt bölgesindeki negatif hacimlerden, doku yapıştırıcılarından,
mıknatıslardan ve implantlardan faydalanılmaktadır.
Özellikle defekt çevresi dokuların implant yerleştirilmesine olanak vermemesi, hastanın radyoterapi görmesi ve genel sağlığı gibi durumlarda yüz protezinin
tutuculuğunda mıknatıslardan yararlanılmaktadır
(4-6).
Bu yazıda obtüratör uygulamasını takiben, obtüratörden mıknatıs vasıtasıyla destek alan bir yüz protezinin yapıldığı iki olgu sunulmuştur.
* GATF Haydarpaşa Eğitim Hastanesi Diş Hastalıkları Servisi
**İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Maksillofasiyal Protez Anabilim Dalı
Ayrı basım isteği: Arzu Atay, GATF Haydarpaşa Eğitim Hastanesi
Diş Hastalıkları Servisi, Tıbbiye Cad. Üsküdar-34668, İstanbul
E-mail: arzuatay@gmail.com
Makalenin geliş tarihi: 04.06.2007 • Kabul tarihi: 06.09.2007206 • Eylül 2008 • Gülhane Tıp Derg Atay ve ark.
Olguların Sunumu
Olgu 1
Sinüs tümörü tanısı ile başka bir merkezde opere
edilen 55 yaşındaki bayan hasta, sol üst sert damağı
ve sol orbita rezeke edilmiş halde GATA Haydarpaşa
Eğitim Hastanesi Diş Hastalıkları Servisine başvurdu
(Şekil 1). Hastanın operasyon sonrası radyoterapi görmediği öğrenildi. Klinik ve radyografik muayenede
implant destekli bir fasiyal protez yapımı için yeterli
destek doku olmadığı görüldü. Rezeksiyon alanının
hem oral hem de orbital bölgeyi kapsaması nedeniyle,
hastanın yapılacak obtüratörünü yemeklerden sonra
çıkartıp temizleyebilme imkanını sağlamak amacıyla birbirinden bağımsız iki farklı protezin yapılarak
magnet tutucu ile entegre edilmesi planlandı.
Sert damağın yerini tutacak üst çene obtüratörü
bilinen yöntemlerle ölçü alınarak tamamlandı ve orbitaya en yakın bölgeye magnetlerden birisi yerleş-
tirildi. Bunu takiben orbital bölgenin ölçüsü alındı.
Ölçü işleminden önce sağlam taraftan referans olabilecek ölçümler yapıldı. Defekt bölgesindeki aşırı girinti vazelinli spançla kapatıldı ve çevre dokular yine
vazelinle izole edildi. Hasta koltuğu dik pozisyona
getirilerek dokuların istirahat pozisyonunda olması
sağlandı. Hastaya sağlam taraftaki gözünü istirahat
halindeki gibi kapatması söylendi ve yüzün her iki
yarısının ölçüsü bilinen yöntemler ile alındı. Sert alçı
ile dökülerek model elde edildi. Elde edilen modelde göz küresi yerleştirilerek modelasyon tamamladı
ve hasta üzerinde prova edildi (Şekil 2,3,4). Olguda
kullanım rahatlığı açısından akrilik rezin oküler protez kullanıldı. Modelasyonun ardından muflalama
işlemine geçildi ve silikon malzemesine (Factor II,
Inc. Lakeside, AZ, USA) hastanın cilt rengine uygun
renk elde edilmesi amacıyla iç renklendirme yapıldı.
Muflada göz küresinin bulunduğu kısma protezin kenar yırtılmalarını engellemek amacıyla silikon malzemenin ortasında kalacak şekilde tül yerleştirildi (7).
Firma önerileri doğrultusunda vulkanizasyon tamamlandı. Mufladan çıkarılmasını takiben protezin kenar
düzeltme işlemleri ve polisajı yapıldı. Magnetin diğer
parçası ise fasiyal protezin bitirilmesinden sonra yerleştirildi. Hasta üzerinde fasiyal protezin arka yüzündeki orbital kısmından obtüratörün üst kısmındaki
diğer mıknatıs parçasına doğru soğuk akrilikten uzantı yapıldı ve mıknatısın diğer yarısına denk gelecek
şekilde magnet soğuk akriliğe adapte edildi. Polisaj
işlemini takiben yapılan provalarla hastanın protezlerini doğru şekilde nasıl takabileceği ve nasıl temizlemesi gerektiği gösterildi (8). Protez uygulanması
üzerinden geçen 3 ay boyunca yapılan kontrollerde,
hastanın protezini rahatlıkla takıp çıkartabildiği ve
temizliğini rahatlıkla yapabildiği gözlenirken, çevre
dokularda herhangi bir enfeksiyon belirtisine rastlanmadı (Şekil 5).
Olgu 2
Birinci olgu ile aynı nedenle meydana gelmiş ortayüz defektli hastaya bir önceki olguya benzer şekilde
bir protez uygulanmasına karar verildi (Şekil 6). Bu
hastada da implant uygulaması yeterli kemik hacminin olamaması sebebiyle göz ardı edildi. Bilinen yöntemlerle obtüratör protez ve yüz protezi yapılmasını
takiben 2 mıknatıs yüz protezinin akrilik kısmına ve
obtüratörun üst kısmına olmak üzere ve birbiriyle te-
Şekil 2,3,4. Protezlerin hastaya uygulanması ve protez yapımı ardından magnetlerin yerleştirilmiş hali
Şekil 1. Birinci olgunun protez öncesi görünümüCilt 50 • Sayı 3 Göz epitezi • 207
mas edecek şekilde yerleştirildi ve tüm prosedürler bir
önceki olgu ile uyumlu şekilde tamamlandı (Şekil 7).
Hastanın kontrollerinde protez kullanımına yönelik
herhangi bir problemle karşılaşılmadı. Her iki hastaya
da rutin hijyen eğitimi verilerek 3-6 aylık periyotlarla
kontrol tavsiye edildi.
Tartışma
Yüz protezi kullanan hastalar, psikolojik durumlarındaki hassasiyet sebebi ile dış görünümlerine yönelik oldukça fazla bir endişe taşımaktadırlar. Yapılacak
protezin formu ve rengi kadar tutuculuğu da büyük
önem taşımaktadır. Özellikle göz bölgesini içeren yüz
protezlerinde göz küresinin konumu, göz kapağının
konturu ve diğer gözle olan simetriye yönelik faktörler estetiğin sağlanmasını güçleştirecektir.
Yüz protezlerinde çevre destek dokuların durumu
seçilecek tutucu tipini tayin eder. Genellikle anatomik negatif hacimler, doku yapıştırıcıları ve ayrıca
mekanik olarak gözlük çerçevesinden faydalanmak
yüz protezlerinin tutuculuğunda yeterli iken, komplike olgularda mıknatıslar ve implantlardan da faydalanmak mümkündür. Genel sağlık durumları uygun
olmayan, kemik desteği yetersiz olan, radyoterapi
görmüş veya birden fazla cerrahi operasyon yapılması
gereken olgularda implant kullanımı uygun olmayacaktır. Bu durumlarda doku negatif hacimleri, doku
yapıştırıcıları ve bunlarla beraber mıknatıslardan
faydalanılmaktadır.
Lemon ve ark. yüz protezlerinde destek amacıyla ilk
kez mıknatıslardan yararlanmışlardır (2). Takahashi
ve ark. mıknatısları yüz protezlerinde implantlarla
beraber kullanmışlar ve protez stabilitesindeki katkı-
larını vurgulamışlardır (3).
Orbital bölgeyi içeren yüz protezlerinde en büyük
sorun oküler parçanın pozisyonlandırılmasıdır. Bu
amaçla hasta dik pozisyonda oturtulmalı, ileride bir
noktaya baktırılmalı ve anatomik oluşumlardan referans alınarak simetri sağlanmalıdır. Aynı şekilde hastanın kaşları ve göz kapakları simetrik olarak sağlam
tarafı mümkün oldukça taklit edebilmelidir.
Yüz protezlerinin hastanın yaşam kalitesini artırmaya yönelik olarak hastanın estetik gereksinimlerini karşılamalarının yanı sıra, fiziksel ve mekanik
Şekil 5. Birinci olgunun protez sonrası görünümü
Şekil 6. İkinci olgunun protez öncesi görünümü
Şekil 7. İkinci olgunun protez sonrası görünümü208 • Eylül 2008 • Gülhane Tıp Derg Atay ve ark.
özelliklerinin de yüksek olması gereklidir. Fiziksel ve
mekanik özelliklerin artırılmasını sağlamak amacıyla
silikon malzemesinin arasına tek kat tül yerleştirilmelidir (5-7). Ayrıca hastaya protezini nasıl takıp çıkartması gerektiği anlatılmalıdır (8).
Obtüratör beraberinde yüz protezi kullanan hastalar her iki protezin nasıl temizlenmesi gerektiği konusunda bilgilendirilmelidirler. Doku yapıştırıcılarının
nasıl uygulanması gerektiği ve bir sonraki uygulamada eskisinin nasıl uzaklaştırılacağı ve her iki protezin
bakım ve temizliğindeki farklılıklar hazır matbu bir
doküman halinde hastaya verilebilir (9). Hastaların
yanlış uygulamalarının proteze verebileceği geri dö-
nüşümü olmayan hasarlar, hem hasta hem de klinisyen için yapımı güç olan protezlerin tekrarlanması
gereğini doğuracaktır.