Hipertansiyon tanısı almış hastaların algıladıkları yaşam kalitesi düzeyinin ve etki eden faktörlerin değerlendirilmesi

PDF Dosyası: 

arastirmax_2089_pp_172-179.pdf

Giriş
Hipertansiyon, dünyada önlenebilir ölüm nedenleri içerisinde önde gelen risk faktörlerindendir. İki
bin yılı itibariyle 972 milyon insanda hipertansiyon
vardır ve bu sayı dünyadaki erişkin nüfusunun %
26.4’üne denk gelmektedir (1).
Türkiye’de yaklaşık 15-16 milyon hipertansiyon
hastasının olduğu öngörülmektedir (2). Ulusal çapta
yapılmış üç büyük çalışmaya göre genel hipertansiyon prevalansı %33.7 (TEKHARF çalışması), %31.8
(Türkiye Hipertansiyon Prevalans Çalışması (Patent
çalışması)) ve %41.7 (METSAR çalışması) olarak bulunmuştur (1,3,4). Cinsiyet ayırımı yapılmaksızın bakıldığında, obeziteden sonra en sık rastlanan risk faktörü olan hipertansiyona diyabetes mellitus (DM) ya
da koroner arter hastalığının da eşlik etmesi, benzer
düzeyde kalp damar hastalığı riskini artırmaktadır (2).
Ulusal Hastalık Yükü-Maliyet Etkililik Çalışması’na
göre hipertansif kalp hastalığının bütün ölümlerin
%3’ünü oluşturduğu ve ulusal düzeyde ölüme neden
olan hastalıklar içerisinde 6. sırada olduğu görülmektedir (5). Ülke genelinde yaygınlığı, yandaş hastalık
ve risk faktörleri ile birlikteliği göz önüne alındığında hipertansiyon ülkemiz için önemli bir halk sağlığı
sorunudur.
Yaşam kalitesi; kişinin yaşadığı kültür ve değer sistemleri çerçevesinde, amaçları, beklentileri, standartları ve ilgileri ile ilişkili olarak yaşamdaki pozisyonunu algılaması şeklinde tanımlanır. Mutlu olma ve ya-
şamdan hoşnut olmayı içeren, genel olarak “iyi olma
durumu” olarak da kullanılabilen, kişinin fiziksel sağ-
lığı, psikolojik durumu, inançları, sosyal ilişkileri ve
çevresiyle ilişkisinden etkilenen geniş bir kavramdır
(6).
“Sağlıkla ilişkili yaşam kalitesi (SYK)” ise bir birey
ve grubun bedensel ve ruhsal sağlık algısıdır ve bir
bütün olarak yaşam kalitesi ve onun belirleyicilerinin
gerek bedensel, gerekse ruhsal sağlığı etkilediği açıkça
gösterilmiş olan yönlerini içerir. Esas olarak kişinin
* GATF Halk Sağlığı Anabilim Dalı
** Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı
*** GATF İç Hastalıkları Bilim Dalı
Ayrı basım isteği: Dr. Mustafa Alparslan Babayiğit, GATF Halk Sağlığı
Anabilim Dalı, Etlik-06018, Ankara
E mail: musalpbaba@yahoo.com
Makalenin geliş tarihi: 04.03.2008 • Kabul tarihi: 19.09.2008
Bu çalışma, 11. Ulusal Halk Sağlığı Kongresinde (Pamukkale Üniversitesi, Denizli, 23-26
Ekim 2007) poster bildiri olarak sunulmuşturCilt 50 • Sayı 3 Hipertansiyonda yaşam kalite düzeyi • 173
sağlığı tarafından belirlenen, klinik girişimlerden etkilenebilen genel yaşam kalitesinin bir bileşenidir.
Kişinin, hastalığı ve uygulanan tedavilerin fonksiyonel etkilerini nasıl algıladığı ile ilişkilidir (6).
Hasta-hekim ilişkisine yaşam kalitesi ölçütlerinin
entegre edilmesiyle, daha bütüncül bir yaklaşım elde
edilmiş, hastanın beklentilerine daha da yaklaşılmış,
hasta ile hekim ortak bir zeminde buluşmuş olacaktır
(7). Yaşam kalitesi ölçütleri, kişinin günlük yaşamındaki hastalık sürecini ve tedavi alıp almadığını araştırmaya, hastanın bakış açısından hastalık ve tedavinin
etkinliğini belirlemeye ve hastalık boyunca hastanın
sosyal, duygusal ve fiziksel ihtiyaçlarını saptamaya
yardımcıdır (8). Pek çok araştırmada ilerleyen yaşlarda ve çeşitli kronik hastalıklarda daha çok artış gösteren bu ihtiyaçların yaşam kalitesi ölçütleri yardımıyla
ortaya konulduğu görülmektedir (9-15).
Pek çok epidemiyolojik araştırma hipertansiyon tedavisi ile sağlıkla ilişkili yaşam kalitesi arasındaki iliş-
kiyi incelerken (16,17), toplum tabanlı çalışmalarda
hipertansiyonu olanların yaşam kalitelerinin normal
toplum popülasyonuna göre daha düşük düzeylerde
olduğu ortaya konmuştur (18,19). Bunun yanında hipertansiyon ile birliktelik gösterebilen yandaş hastalık (Diyabetes mellitus, kalp yetmezliği, astım, inme,
v.b.) varlığının da sağlıkla ilişkili yaşam kalitesini
önemli derecede etkilediği de gösterilmiştir (20-26).
Sağlıkla ilişkili yaşam kalitesinin ölçüm araçları “genel amaçlı” ve “özel amaçlı” ölçekler olarak iki ana
kategoriye ayrılmaktadır. Genel amaçlı ölçütler, genel bir işlev kaybı ve genel olarak rahatsızlık spektrumunu içerir. Sıklıkla kullanılan SF-36, SF-12, Dünya
Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Ölçeği (WHOQOL) ve
Notthingham Sağlık Profili bu gruba örnek olarak verilebilir (6).
Kısa form 36 (SF-36) yaşam kalitesi ölçeği, Rand
Corporation tarafından 1992 yılında geliştirilmiş ve
kullanıma sunulmuştur (27). Ölçek adından da anla-
şılacağı gibi 36 madde içermekte, fiziksel ve mental
komponentlerden oluşmaktadır. Fiziksel komponent
genel sağlık (GS), fiziksel fonksiyon (FF), fiziksel fonksiyona bağlı rol kısıtlılığı (FR), vücut ağrısı (VA) alt skalalarından, mental komponent ise mental sağlık (MS),
emosyonel fonksiyona bağlı rol kısıtlılığı (ER), canlılık/
vitalite/enerji (CVt), sosyal fonksiyon (SF) alt skalalarından oluşmaktadır. Alt ölçekler sağlığı 0-100 arasında değerlendirir ve “0” kötü sağlık durumunu gösterir.
Ölçekte son dört hafta ve son bir hafta içinde sağlıktaki
değişim algısını içeren maddeler bulunmaktadır. SF-36
Türkçe versiyonunun güvenilirlik ve geçerlilik çalışmaları Koçyiğit ve ark. tarafından yapılmıştır (28).
Bu araştırmada hipertansiyon tanısı almış hastaların algıladıkları yaşam kalitesi düzeyinin ve buna etki
eden faktörlerin SF (kısa form)-36 genel yaşam kalitesi ölçeği vasıtasıyla belirlenmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem
Tanımlayıcı tipteki bu çalışma Mayıs 2006 ile
Nisan 2007 tarihleri arasında bir yıllık dönemde
GATF İç Hastalıkları BD Polikliniğine başvuran ve İç
Hastalıkları Servisinde yatan hipertansiyon tanısı almış hastalarda yapılmıştır. Polikliniğe başvuran hastalardan 232’si, klinikte yatan hastalardan 89’u olmak
üzere toplam 321 hasta çalışmaya katılmayı kabul etmişlerdir. Araştırmaya dahil olma kriteri olarak, daha
önce hipertansiyon tanısı almış olma ve hipertansiyonla ilişkili bir rahatsızlıktan dolayı hastaneye baş-
vurmuş olma kabul edilmiştir.
Araştırmanın bağımlı değişkeni, katılımcıların SF-
36 genel yaşam kalitesi ölçeğinden aldıkları puanlar
olarak belirlenmiş, bağımsız değişkenler olarak ise
katılımcıların bazı sosyodemografik özellikleri, hastalığa ilişkin klinik özellikler ve yandaş hastalık varlığı
alınmıştır.
Araştırmaya önceden hipertansiyon tanısı almış
olan ve bu nedenle hastaneye başvuran kişiler dahil
edilmiştir. Hastalara yapılacak araştırma hakkında
bilgi verildikten ve verecekleri bilgilerin gizliliğine
özen gösterileceği, araştırma dışı herhangi bir amaçla
kullanılmayacağı belirtildikten sonra, katılmayı kabul
edenler araştırmaya dahil edilmiştir.
Veri toplama aracı olarak iki bölümden oluşan bir
soru formu kullanılmıştır. Birinci bölümde katılımcı-
ların bazı sosyodemografik özellikleri, hastalığa iliş-
kin klinik özellikleri ve yandaş hastalık varlığı sorgulanmıştır. İkinci bölümde araştırma grubunun algıladıkları yaşam kalitesini ölçmek amacıyla SF-36 genel
yaşam kalitesi ölçeği kullanılmıştır (28).
GATA İç Hastalıkları BD Polikliniğine başvuran hastalarda yapılan ön denemenin ardından veri toplama
formuna son şekli verilmiştir. Her sabah poliklinik
hasta bekleme yeri ziyaret edilmiş, çalışmaya katılmayı kabul edenlerle muayene odasında yüz yüze gö-
rüşülmüştür. Günlük yapılan klinik ziyaretleri ile de
yatan hastalarla görüşülmüştür. Soru formları gözlem
altında katılımcılar tarafından doldurulmuş, çeşitli
nedenlerle formu doldurmakta zorluk çeken katılımcılara yardımcı olunmuştur.
Katılımcıların SF-36 ölçeğinden aldıkları “toplam”,
“her bir alt komponent” ve “her bir skala” ile ilgili
puanlar çeşitli sosyodemografik özelliklerine, hastalı-
ğının klinik özelliklerine ve yandaş hastalık varlığına
göre değerlendirilmiştir.
Vücut kitle indeksleri (kg/m2
) 18.4 ve altı (Zayıf),
18.5-24.9 (Normal), 25-29.9 (Kilolu), 30-39.9 (Obez), 174 • Eylül 2008 • Gülhane Tıp Derg Göçgeldi ve ark.
40 ve üzeri (Morbid obez) olarak gruplandırılmıştır
(29).
Verilerin frekans dağılımları, tanımlayıcı ve çapraz tablolar SPSS (“Statistical Package for the Social
Sciences”) 15.0 istatistik paket programı kullanı-
larak yapılmıştır. Verilerin normallik analizleri
Kolmogorov-Smirnov uyum iyiliği testi ile değerlendirilmiştir. İkili grup karşılaştırmalarında normal
dağılıma uygun olan veriler için t-testi, uygun olmayanlar için Mann-Whitney U testi kullanılmıştır.
İkiden fazla grup karşılaştırmaları, normal dağılıma
uygun veriler için tek yönlü varyans analizi (One-way
ANOVA), uygun olmayanlar için Kruskal Wallis testi
ile yapılmıştır. Verilerin alt grup karşılaştırmaları için
Bonferroni düzeltmesi uygulanmıştır.
Bulgular
Katılımcıların yaş ortalaması 51.4±14.9 yıl olup,
%50.8’i kadın, %66.5’i evli, %48.9’u ortaokul ve altı
öğrenim düzeyine sahiptir. Katılımcılara ait bazı sosyodemografik veriler Tablo I’de sunulmuştur.
Katılımcıların %75.6’sı son bir yıl içerisinde iki
ve daha fazla kez doktor kontrolünden geçmiştir.
Katılımcıların %48.3’ü tek çeşit, %41.9’u iki çeşit antihipertansif ilaç kullandığını, %94.0’ı ilaç dozunun
yeterli geldiğini, %78.0’ı ilaçla birlikte tansiyonun
normal seyrettiğini söylemektedir. Hipertansif hastaların %36.2’si herhangi bir zamanda kullandığı
ilaca karşı yan etki geliştiğini, %29.2’si yan etkiden
dolayı tekrar doktora başvurduğunu ifade etmiştir.
Katılımcıların %49.2’si halen sigara kullanmadığını
beyan etmiştir (Tablo II).
Katılımcıların SF-36 ölçek puanları ortalaması
56.2±21.3 iken, fiziksel komponent puanları ortalaması 54.9±21.1, mental komponent puanları ortalaması 57.7±23.8 olarak bulunmuştur (Tablo III).
SF-36 yaşam kalitesi ölçeği klinikte yatanlarda
(48.8±21.3), kadınlarda (48.5±18.9), boşanmış-dullarda (40.9±18.5), köyde doğanlarda (45.4±18.4), ilaç
yan etkisi yaşayanlarda (47.3±18.8), ilaç yan etkisinden dolayı doktora başvuranlarda (46.5±19.2), yandaş
hastalığı olanlarda (diyabetes mellitus, kalp yetmezli-
ği, akut miyokard enfarktüsü, periferik arter hastalığı,
v.b.) (43.9±18.6), 60 yaş üzerindekilerde (46.3±19.1),
vücut kitle indeksi 18.5-24.9 aralığı dışında olanlarda
(51.7±18.9), aylık hane toplam geliri 1000 YTL’nin
altında olanlarda (48.3±19.4), 8 yıl ve altında öğrenim düzeyine sahip olanlarda (46.8±18.0) ve yalnız
yaşayanlarda (42.4±19.6) ölçek puanı istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha düşük olarak bulunmuştur
(p<0.05) (Tablo IV,V).
SF 36 yaşam kalitesi ölçeğinin bütün alt gruplarında
yaşın ilerlemesiyle birlikte yaşam kalitesi puanlarının
düştüğü, bu düşüşün FF, FR, VA, C/VT, SF, DR ve MS
Tablo I. Katılımcıların bazı sosyodemografik özellikleri (n=321)
Sayı %
Yaş 20-29
30-39
40-49
50-59
60 ve üzeri
47
22
65
78
109
14.6
6.9
20.2
24.3
34.0
Cinsiyet Erkek
Kadın
163
158
49.2
50.8
Medeni durum Evli
Bekar
Dul/boşanmış
214
49
58
66.7
15.3
18.1
Doğum yeri Köy/kasaba
İlçe merkezi
İl merkezi
118
104
99
36.8
32.4
30.8
Öğrenim durumu Ortaokul ve altı
Lise
Yüksekokul/fakülte
157
84
80
48.9
26.2
24.9
Aylık hane toplam
geliri (YTL)
<1000
≥1000
125
196
38.9
61.1
Hanede yaşayan
kişi sayısı
1
2-4
5 ve üzeri
45
227
49
14.0
70.7
15.3
Vücut kitle indeksi Zayıf (18.4 ve altı)
Normal (18.5-24.9)
Kilolu (25-29.9)
Obez (30-39.9)
Morbid obez (40 ve üzeri)
4
72
153
86
6
1.2
22.4
47.7
26.8
1.9
Tablo II. Katılımcılara ait bazı klinik özellikler (n=321)
Sayı %
Son 1 yıl içinde doktor kontrolü
sayısı
1
≥2
75
233
24.4
75.6
Kullanılan antihipertansif ilaç çeşidi 1
≥2
151
162
48.3
51.7
Kullanılan ilaç dozu konusundaki
düşüncesi
Yeterli
Yetersiz
297
19
94.0
6.0
İlaca rağmen kan basıncı düzeyi Normal
Normal değil
248
70
78.0
22.0
İlaca karşı yan etki Gelişen
Gelişmeyen
115
203
36.2
63.8
İlaç yan etkisinden dolayı doktora
başvuru
Yapan
Yapmayan
93
225
29.2
70.8
Sigara Kullanan
Kullanmayan
163
158
50.8
49.2Cilt 50 • Sayı 3 Hipertansiyonda yaşam kalite düzeyi • 175
alt ölçekleri için istatistiksel olarak anlamlı olduğu
görülmüştür (p<0.05) (Tablo IV,V).
Kadınlar bütün alt ölçeklerde erkeklere göre daha
düşük puanlar almış olup, aradaki farklılıklar GS hariç bütün alt ölçekler için istatistiksel olarak anlamlı
bulunmuştur (p<0.05) (Tablo IV,V).
Bütün alt ölçeklerde dul/boşanmış olanlar evli ve
bekarlara göre daha düşük puanlar almış olup, aradaki farklılıklar bütün alt ölçeklerde istatistiksel olarak
anlamlı bulunmuştur (p<0.05) (Tablo IV,V).
Köyde doğanların ilçe ve beldeye göre, öğrenim
durumu ortaokul ve altında olanların lise ve fakülteye göre GS hariç bütün alt ölçek puanlarında daha
düşük skorlar elde ettiği, aradaki farklılıkların istatistiksel olarak anlamlı olduğu görülmüştür (p<0.05)
(Tablo IV,V).
Aylık hane toplam geliri 1000 YTL ve altında olanlar ile evde yalnız başına yaşayanlar GS hariç bütün
alt ölçek puanlarında daha düşük puanlar elde etmiş
olup, aradaki farklılık istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0.05) (Tablo IV,V).
İç hastalıkları servisinde yatanlar poliklinik hastalarına göre, herhangi bir yandaş hastalığa (DM, HT,
kalp yetmezliği, AMI, v.b.) sahip olanlar olmayanlara göre bütün alt ölçeklerde daha düşük puanlar elde
etmiş olup, aradaki farklılıklar istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0.05) (Tablo IV,V).
Vücut kitle indeksine göre şişman olan hastalar GS
hariç bütün alt ölçeklerde daha düşük puanlar elde
etmiş, aradaki puan farklılıkları GS ve DR hariç bütün
alt ölçeklerde istatistiksel olarak anlamlı bulunmuş-
tur (p<0.05) (Tablo IV,V).
Antihipertansif ilaç yan etkisi yaşayanlar yaşamayanlara göre ve yan etkiden dolayı tekrar doktora baş-
vuranlar başvurmayanlara göre bütün alt ölçeklerde
daha düşük puanlar elde etmiş, farklılıklar istatistiksel
olarak anlamlı bulunmuştur (p<0.05) (Tablo IV,V).
Tartışma
Hipertansif hastalarla ilgili yapılmış sağlıkla ilgili ya-
şam kalitesi çalışmalarının çoğu ilaç ve tedavi etkinli-
ğini ortaya koyma amaçlı olmasına karşın (17,30-34),
literatürde yaşam kalitesi üzerinde sosyodemografik
ve diğer klinik faktörlere odaklanmış çalışmalar da
mevcuttur (18,35-37). Çalışmamız hastane tabanlı
planlanması bakımından toplumun genelini yansıtmamakla beraber hipertansiyon tanısı almış kişilerin
sağlıkla ilgili yaşam kalitelerini etkileyen sosyodemografik ve yandaş hastalık, ilaç yan etkisi gibi klinik
durumları ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Li ve ark.nın Çin’deki hastanelere başvuranlarda
yaptıkları çalışmada, hipertansiyon tanısı almış 4510
kişinin %33’ünün son bir yıl içerisinde doktor kontrolünden geçtiği görülmüştür (38). Çalışmamızda bu
oran %75.6 olarak bulunmuştur.
Toplum tabanlı bir kohort araştırmasında 519 hipertansif hastanın %64.2’sinin (333 kişi) tek çeşit,
%26.9’unun (140 kişi) iki çeşit antihipertansif kullandığı, hipertansiyon ve ilaç kullanımının klinik açıdan
yaşam kalitesinde anlamlı düşüşlere sebep olduğu ortaya konmuştur (39). Bizim çalışmamızda bu oranlar
sırasıyla %48.3 ve %41.9 olarak bulunmuştur.
Li ve ark. hipertansif hastaların medikal tedaviyi
sonlandırma nedenleri içerisinde %7’lik payın yan
etkiden kaynaklandığı sonucuna ulaşmışlardır (38).
Çalışmamızda da herhangi bir zamanda kullanılan
ilaca karşı yan etki gelişme durumu sorgulanmış,
yan etki gelişenlerde ve tekrardan doktora başvuranlarda yaşam kalitesi puanları daha düşük olarak
saptanmıştır.
Bardage ve ark.nın 5404 kişi üzerinde yaptığı toplum tabanlı bir çalışmada hipertansif hastalarda ya-
şam kalitesi düzeyleri araştırılmış; yaş arttıkça yaşam
kalitesi puanlarının düştüğü saptanmıştır. FF, RF, VA
ve GS alt ölçek puanlarının ileri yaş grubunda genç
yaş grubuna göre, SF ve DR puanlarının 75 yaş ve üzerindeki kişilerde daha genç yaştakilere göre istatistiksel olarak anlamlı derecede düşük olduğu görülmüş-
tür (18). Li ve ark.nın 9703 kişi üzerinde yaptıkları
çalışmada SF-36 ölçeğinin bütün alt ölçekleri için ileri
yaşlarda genç yaştakilere göre istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar saptanmıştır (40). Burström ve ark.
Tablo III. Hipertansif hastaların kısa form (SF)-36 alt ölçek puan
ortalamaları
SF-36 alt ölçekleri Kadın* Erkek* Toplam*
Fiziksel fonksiyon 55.3±28.7 71.2±26.3 63.1±28.7
Fiziksel rol 40.3±42.8 53.6±43.8 46.8±43.8
Vücut ağrısı 49.3±27.0 64.5±22.1 56.8±25.8
Genel sağlık 53.6±9.31 52.9±8.6 53.2±8.9
Fiziksel komponent puan
ortalaması
49.6±21.2 60.4±19.5 54.9±21.1
Canlılık 49.9±23.0 59.7±21.9 54.7±22.9
Sosyal fonksiyon 60.0±27.9 70.7±24.3 65.2±26.7
Duygusal rol 45.1±44.7 59.9±43.0 52.4±44.4
Mental sağlık 56.2±21.3 61.8±19.6 58.9±20.6
Mental komponent puan
ortalaması
52.6±24.2 62.9±22.3 57.7±23.8
Toplam ölçek puan
ortalaması
51.1±21 61.5±19.9 56.2±21.3
*: Değerler ortalama±standart sapma olarak verilmiştir176 • Eylül 2008 • Gülhane Tıp Derg Göçgeldi ve ark.
nın yaptığı çalışmada en genç erkek grup en yüksek
yaşam kalitesi skorlarına sahipken, en yaşlı kadın
grubun en düşük skorlara sahip olduğu bulunmuştur
(41). Aydemir ve ark.nın yaptığı çalışmada da sağlıkla
ilgili yaşam kalitesi puanları ileri yaşlarda daha dü-
şük olarak saptanmıştır (42). Çalışmamızda da yaş
arttıkça ölçek puanlarının anlamlı derecede düştüğü
gözlenmiştir.
Çalışmamızda hipertansif kadınların SF-36 yaşam
kalitesi ölçek puanlarının erkeklere göre GS hariç bü-
tün alt ölçeklerde istatistiksel olarak anlamlı derecede düşük olduğu görülmüştür. Diğer çalışmalarda da
hipertansif kadınlardaki yaşam kalitesi puanlarının
benzer şekilde düşük olduğu saptanmıştır (18,40-42).
Bu durum kadınların içsel durumlarına erkeklerden
daha duyarlı olmalarından kaynaklanıyor olabilir
(42).
Bardage ve ark.na göre bekarlar SF, DR ve MS alt öl-
çeklerinde, dul/boşanmış olanlar VA hariç bütün alt
ölçeklerde evlilere göre düşük skorlar elde etmiş olup,
aradaki farklılıklar istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (18). Çalışmamızda bütün alt ölçeklerde dul/
boşanmış olanlar evli ve bekarlara göre daha düşük puanlar almış olup, aradaki farklılıklar istatistiksel olarak
anlamlı bulunmuştur.
Li ve ark.na göre eğitim seviyesi arttıkça çoğu yaşam
kalitesi skorları da artış göstermektedir (40). Bardage
ve ark.na göre ise eğitim seviyesi arttıkça FF ve VA alt
ölçeklerinde artış olduğu gözlenmiştir (18). Bizim çalışmamızda da benzer olarak eğitim seviyesi arttıkça
yaşam kalitesi skorlarının arttığı, bu artışın istatistiksel
olarak anlamlı olduğu görülmüştür.
Bardage ve ark.nın çalışmasında yüksek sosyal statüye sahip olanlarda FF, VA ve GS skorlarında artışlar
Tablo IV. Hipertansif hastaların bazı sosyodemografik özelliklere göre kısa form (SF)-36 fiziksel komponent alt skala puan ortalamalarının
karşılaştırılması
Fiziksel
komponent*
Fiziksel komponent alt skalaları
FF* FR* GS* VA*
Yaş
a
<40 62.8±19.3 75.7±22.4 55.0±43.6 52.6±9.9 68.1±22.5
40-59 57.2±20.2 67.0±26.3 52.9±42.5 53.1±8.3 56.6±25.6
≥60 47.0±20.9 50.1±30.2 33.7±42.9 53.8±9.2 50.0±25.9
Cinsiyet
b
Erkek 60.4±19.5 71.2±26.3 53.6±43.8 52.9±8.6 64.5±22.1
Kadın 49.6±21.2 55.3±28.7 40.3±42.8 53.6±9.3 49.3±27.0
Medeni durum
a
Evli 57.1 ±20.5 65.7±27.1 51.2±43.8 53.4±9.0 58.3±25.3
Bekar 60.6±18.9 75.8±21.0 51.0±44.1 50.2±9.2 65.6±23.5
Dul/boşanmış 41.4±19.6 42.1±29.7 25.4±37.0 55.4±7.9 42.8±24.5
Doğum yeri
a
Köy/belde 49.5±21.1 55.8±29.1 37.3±43.2 54.1±9.2 50.6±24.9
İlçe 60.3±19.6 70.1±25.6 56.2±41.9 52.3±8.5 62.2±25.2
İl 56.1±21.3 64.6±29.5 48.7±44.5 53.0±9.0 58.5±26.4
Öğrenim durumu
a
Ortaokul ve altı 47.5±20.0 53.4±28.9 34.5±40.7 54.6±9.9 48.4±25.3
Lise 59.8±20.3 69.5±27.2 55.3±44.9 51.8±8.0 62.5±24.7
Fakülte 64.4±18.8 75.6±22.7 62.1±41.9 52.1±7.6 67.3±22.5
Aylık hane toplam
geliri
b
(YTL)
<1000 50.2±20.9 67.8±26.4 55.8±42.7 52.1±8.7 60.9±24.9
≥1000 59.0±20.4 58.4±30.0 36.0±43.2 54.8±9.40 51.1±25.8
Evde yaşayan kişi
sayısı
a
1 44.7±20.9 47.5±29.5 28.3±41.4 56.0±8.6 47.1±26.5
2-4 57.7±20.5 67.0±27.2 52.5±43.7 52.7±8.9 59.1±24.7
5 ve üzeri 51.7±20.9 59.7±29.8 37.7±40.5 53.1±9.4 54.8±28.4
Hasta grubu
b
Klinik 51.1±22.1 58.4±33.4 36.5±42.6 53.1±9.6 55.9±27.6
Poliklinik 56.4±20.5 65.0±26.4 50.8±43.6 53.7±8.7 57.1±25.1
Vücut kitle indeksi
b
Normal 61.0±21.9 71.8±27.7 56.3±45.0 52.0±9.6 63.9±26.3
Şişman 53.3±20.6 60.9±28.5 44.3±43.2 53.6±8.7 54.8±25.4
Yandaş hastalık
b
Var 45.3±20.5 49.2±29.4 31.9±40.6 52.8±9.0 47.3±25.5
Yok 62.2±18.6 75.0±22.7 57.2±42.6 54.0±9.1 63.9±23.6
İlaç yan etkisi
b
Yaşayan 49.1±20.3 55.7±28.2 36.5±42.9 54.6±8.9 49.0±25.4
Yaşamayan 58.3±21.0 67.1±28.3 52.8±43.6 52.6±9.0 61.4±25.2
Yan etkiden dolayı
doktora başvuru
b
Yapan 47.8±20.1 54.4±28.2 33.3±42.2 55.1±8.7 47.9±25.8
Yapmayan 57.9±20.9 66.6±28.3 52.5±43.5 52.5±9.0 60.6±25.1
*: Değerler ortalama±standart sapma olarak verilmiştir
a
Kruskal Wallis testi (Alt grup karşılaştırmaları Mann-Whitney U testi ile yapılmıştır), p<0.05
b
Mann-Whitney U testi, p<0.05
FF: Fiziksel fonksiyon, FR: Fiziksel fonksiyona bağlı rol kısıtlılığı, GS: Genel sağlık, VA: Vücut ağrısıCilt 50 • Sayı 3 Hipertansiyonda yaşam kalite düzeyi • 177
olduğu ve bu artışların istatistiksel olarak anlamlı olduğu görülmüştür (18). Diğer çalışmalarda da sosyoekonomik durum arttıkça sağlıkla ilişkili yaşam kalitesinin arttığı görülmektedir (40,41). Çalışmamızda
sosyoekonomik durumun belirleyicilerinden olan
aylık hane toplam geliri yüksek olanlarda GS hariç
bütün alt ölçeklerde yüksek skorlar elde edilmiştir.
Çalışma kapsamında sadece hipertansiyon tanısı almış olan hastalar incelendiğinden dolayı genel sağlık
düzeyleri arasında farklılık saptanamamış olabilir.
Aydemir ve ark.nın yaptığı çalışmaya göre hipertansiyon komorbidite durumunda sağlıkla ilişkili
yaşam kalitesini negatif yönde etkilemektedir (42).
Bardage ve ark.nın yaptığı çalışmada hipertansif olup
aynı zamanda diyabeti olanlarda DR ve MS haricindeki bütün alt ölçek skorlarında, anjina pektorisde SF
ve DR, enfarkt durumunda GS ve CA, inme öyküsü
olanlarda ise FF, GS, CA ve SF alt ölçek skorlarında
düşük değerler elde edilmiştir (18). Li ve ark.na göre
de hipertansiyon ve diyabet birlikteliğinde yaşam
kalitesi skorlarının istatistiksel olarak anlamlı derecede düştüğü gözlenmiştir (40). Thommasen ve ark.
nın yaptığı çalışmada sahip olunan kronik hastalığın
sağlıkla ilişkili yaşam kalitesinin en güçlü belirleyicilerinden biri olduğu ortaya çıkmıştır (43). Steward’ın
9385 yetişkin üzerinde yaptığı çalışmada kronik bir
hastalığa sahip olanlarda FR, SF, MS ve VA alt ölçeklerinde daha düşük değerler saptanmış, birden çok kronik hastalığa sahip olanlar fonksiyonel iyilik halinde
en kötü skorları elde etmişlerdir (44). Thumboo ve
Tablo V. Hipertansif hastaların bazı sosyodemografik özelliklerine göre kısa form (SF)-36 mental komponent alt puan ortalamalarının
karşılaştırılması
Mental
komponent*
Mental komponent alt skalaları
MS* ER* C/Vt* SF*
Yaş
a
<40 63.4±22.0 64.5±20.4 57.9±42.6 62.2±20.6 69.6±23.1
40-59 59.7±23.0 58.0±19.3 57.8±45.0 54.7±20.4 69.1±25.2
≥60 51.5±24.7 56.6±21.9 41.8±43.1 50.1±26.1 57.6±29.1
Cinsiyet
b,c
Erkek 62.9±22.3 61.8±19.6
c
59.9±43.0
b
59.7±21.9
b
70.7±24.3
b
Kadın 52.6±24.2 56.2±21.3
c
45.1±44.7
b
49.9±23.0
b
60.0±27.9
b
Medeni durum
a
Evli 59.7±23.5 59.7±20.4 56.9±44.1 55.4±22.8 67.4 ± 26.3
Bekar 63.1±21.1 66.5±19.9 51.7±44.1 63.5±20.0 70.6±22.0
Dul/boşanmış 45.6±23.8 50.0±19.4 35.0±42.0 44.9±23.0 52.3±28.5
Doğum yeri
a,d
Köy/belde 52.3±24.3 54.0± 0.9 45.0±45.1
a
50.3±23.5
a
59.8±26.8
a
İlçe 60.5±22.8 61.0±19.6 58.6±42.4
a
57.2±22.1 67.5±25.6
İl 61.5±23.1 62.9±20.2 55.2±44.7 57.7±22.5 69.6±26.9
Öğrenim durumu
a,d
Ortaokul ve altı 50.5±23.5 54.1±21.1
d
40.7±43.2
a
48.7±24.0
d
59.1±26.5
a
Lise 62.7±22.9 63.0±20.0 59.1±43.0 59.5±22.0 69.3±25.6
Fakülte 66.4±21.1 64.1±18.2 68.3±42.0 61.4±18.5 72.9±25.8
Aylık hane toplam
geliri
b,c
(YTL)
<1000 51.9±24.2 61.6±19.7
c
60.9±43.2
b
57.6±21.6
c
68.7±25.5
b
≥1000 62.1±22.9 55.2±21.5
c
40.5±43.6
b
51.3±24.6
c
60.8±27.6
b
Evde yaşayan kişi
sayısı
a
1 47.2±24.7 52.0±22.2 31.1±40.4 49.4±24.5 56.3±27.6
2-4 60.9±23.0 60.8±20.2 58.8±43.9 56.5±22.4 68.1±25.8
5 ve üzeri 52.6±23.3 56.5±19.6 42.1±42.9 51.5±23.4 60.4±27.9
Hasta grubu
b
Klinik 52.1±26.4 58.3±22.9 40.8±43.1 52.0±26.9 57.1±30.4
Poliklinik 59.9±22.4 59.2±19.7 56.8 ± 44.1* 55.8±21.2 68.4±24.5
Vücut kitle
indeksi
b,c
Normal 63.2±23.1 63.4±20.2
c
58.7 ± 43.4 59.5±23.4
b
71.7±25.4
b
Şişman 56.2±23.8 57.7±20.6
c
50.7 ± 44.6 53.4±22.7
b
63.5±26.8
b
Yandaş hastalık
b
Var 47.7±23.8 53.2±20.9 36.5 ± 42.4* 48.1±24.9 53.8±28.4
Yok 65.0±20.6 63.5±19.4 63.1 ± 41.9* 60.8±19.0 73.4±21.4
İlaç yan etkisi
b
Yaşayan 51.6±23.3 53.9±19.6 45.2±44.1 48.4±22.9 59.8±26.4
Yaşamayan 60.9±23.6 61.6±20.7 56.1±44.2 58.2±22.2 68.3±26.4
Yan etkiden dolayı
doktora başvuru
b
Yapan 51.1±24.1 53.9±19.8 44.0±45.8 47.3±23.8 60.1±26.4
Yapmayan 60.2±23.3 60.8±20.6 55.5±43.5 57.7±21.9 67.3±26.6
*: Değerler ortalama±standart sapma olarak verilmiştir
a
Kruskal Wallis Testi (Alt grup karşılaştırmaları Mann-Whitney U testi ile yapılmıştır), p<0,05
b
Mann-Whitney U testi, p<005
c
t-testi, p<0.05
d
One way ANOVA (ANOVA test sonucu sonrası Post Hoc olarak Bonferroni düzeltmeli t testi yapıldı), p<0.05
MS: Mental sağlık, ER: Emosyonel fonksiyona bağlı rol kısıtlılığı, CVt: Canlılık/vitalite/enerji, SF: Sosyal fonksiyon178 • Eylül 2008 • Gülhane Tıp Derg Göçgeldi ve ark.
ark. hipertansif hastalarda komorbidite durumunun
SF-36 puanlarını düşüren önemli bir etken olduğu
sonucuna varmışlardır (45). Arslantaş ve ark.nın çalışmasında hekim tanılı kronik bir hastalığın olması
durumu bireylerin –sosyal alan dahil- tüm alanlarda
yaşam kalitesini azalttığı sonucuna varılmıştır (46).
Wee ve ark.nın çalışmasında, hipertansiyonla birlikte
diyabet, kalp hastalığı, iskelet-kas hastalığı gibi kronik bir hastalığa sahip olanlar genel olarak SF-36’nın
çoğu alanlarında düşük puanlar elde etmiş, sağlıkla
ilişkili yaşam kalitesini olumsuz yönde etkilemiştir
(47). Bizim çalışmamızda da benzer şekilde herhangi
bir yandaş hastalığa (DM, HT, kalp yetmezliği, AMI,
v.b.) sahip olanlar olmayanlara göre bütün alt ölçeklerde daha düşük puanlar elde etmiş, aradaki farklılıklar istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur.
Banegas ve ark.nın toplum tabanlı çalışmasında
3567 kişi incelenmiş, obezite, hipertansiyon ve diyabeti olan veya kombinasyonlarına sahip kişilerin fiziksel ve mental ölçek alanları dahil sağlıkla ilişkili kötü
bir yaşam kalitesine sahip oldukları gözlenmiştir (48).
Aydemir ve ark. da hipertansiyonla komorbid obezite
durumunun fiziksel fonksiyon üzerinde negatif etkisi
olduğunu ortaya koymuşlardır (7). Çalışmamızda vü-
cut kitle indeksine göre şişman olan hastalar GS hariç
bütün alt ölçeklerde daha düşük puanlar elde etmiş,
aradaki puan farklılıkları GS ve DR hariç bütün alt
ölçeklerde istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur.
Araştırmamız hastane tabanlı olarak planlandığı ve
hastaların hastaneye ulaşabilecek sosyal güvence varlığı ve yeterli sağlık bilincine sahip olmalarından dolayı genel popülasyondaki hipertansif hastaları temsil
etmemektedir. Araştırmanın bir yıllık süre içinde polikliniğe ve kliniğe başvuran hipertansiyon tanısı almış olan hastalarda gerçekleştirilmesi hedeflenmiştir.
Ancak hastalarla tek tek görüşülmesi, her bir görüş-
menin ortalama 20-30 dakika sürmesi, bundan dolayı
da bazı hastaların çalışmaya katılmayı kabul etmemeleri nedeniyle olgu sayısı daha fazla artırılamamıştır.
Hipertansiyon hastalarında sağlıkla ilişkili algılanan
yaşam kalitesini etkileyen risk faktörleri; klinikte yatıyor olmak, kadın olmak, boşanmış-dul olmak, ilaç
yan etkisi yaşamak, yandaş bir hastalığa (DM, kalp
yetmezliği, AMI, periferik arter hastalığı, v.b.) sahip
olmak, 60 yaş üzerinde olmak, vücut kitle indeksi 25
ve üzerinde olmak, aylık hane toplam geliri düşük olmak (1000 YTL’nin altında), düşük öğrenim düzeyine
(8 yıl ve altında) sahip olmak ve yalnız yaşamak olarak sıralanabilir. Hipertansiyon hastalarının tedavisi
planlanırken hastaların taşıdıkları bu risk faktörleri
dikkate alınmalıdır.