Ankara'da iki kız öğrenci yurdunda kalan öğrencilerin beslenme alışkanlıkları

PDF Dosyası: 

arastirmax_2159_pp_102-109.pdf

Giriþ
Üniversite döneminde bir meslek sahibi olma ve
geleceðe yön verme idealleri ile yeni bir okula ve yeni
bir çevreye uyum saðlama çabalarý, birçok öðrencide
sosyal, psikolojik ve saðlýk sorunlarýnýn ortaya çýkmasý-
na yol açmaktadýr (1,2).
Üniversite eðitiminin ilk yýllarý adölesan dönemi ile
çakýþmaktadýr. Adölesan döneminde özellikle fiziksel
büyüme ve geliþmenin belirgin þekilde hýzlanmasý,
yaþam þekli ve beslenme alýþkanlýklarýnýn deðiþmesi,
devamlý diyet yapma, kronik hastalýklarýn varlýðý, sigara
kullanýmý ve spor yapma gibi özel durumlar enerji ve
besin ögeleri gereksinimlerini etkilemektedir (3). Bu
* GATF Halk Saðlýðý AD
**Gazi Üniversitesi Mesleki Eðitim Fakültesi Gýda ve Beslenme
Eðitimi AD, Ankara
Ayrý basým isteði: Dr. Mahir Güleç, GATF Halk Saðlýðý AD, Etlik-
06018, Ankara
E-mail: mgulec@gata.edu.tr
Makalenin geliþ tarihi: 03.01.2008
Kabul tarihi: 09.05.2008
Gülhane Týp Dergisi 2008; 50: 102-109
ARAÞTIRMA
© Gülhane Askeri Týp Akademisi 2008
Özet
Üniversite öðrencilerinin beslenme alýþkanlýklarý, ileriki
yaþlarda görülebilecek birçok kronik hastalýk ile yakýndan
iliþkilidir. Bu araþtýrma, farklý statüdeki iki yurtta kalan kýz
üniversite öðrencilerinin beslenme alýþkanlýklarýný saptamak
amacýyla yürütülmüþtür. GATA ve Mehmet Akif Yurdu'nda
kalan ve basit rastgele örnekleme yöntemi kullanýlarak
seçilen toplam 300 kýz öðrenciye anket formu uygulanarak
veriler toplanmýþtýr. GATA ve Mehmet Akif Kýz Öðrenci
Yurdu'nda kalan öðrencilerde Beden Kitle Ýndeksi deðerleri
sýrasýyla 20.3±1.7 ve 20.8±2.3 kg/m2
'dir. GATA Yurdu’nda
kalan öðrencilerin %0.7'si, Mehmet Akif Kýz Öðrenci
Yurdu’nda kalan öðrencilerin ise %5.3'ünün þiþman olduðu
saptanmýþtýr. Öðrencilerin %86.3'ü alkol ve %78'i sigara kullanmadýðýný belirtmiþlerdir. Bu çalýþmada, öðrenciler arasýnda günün en önemli öðünü olan kahvaltýyý atlama ve "fast
food" tüketimi yaygýn bulunurken, öðrencilerin %27.3'ünün
hiç spor yapmadýðý belirlenmiþtir. Tüm üniversite öðrencilerine saðlýklý beslenme koþullarý sunulmalý, öðrencilere
düþük ücretle yeterli ve dengeli menülerden oluþan öðünler
verilmeli, sürekli aralýklarla beslenme eðitimi programlarý
uygulanmalý ve gençlerin spor yapmalarý için uygun alanlar
oluþturulmalýdýr.
Anahtar kelimeler: Beslenme, beslenme alýþkanlýðý, üniversite öðrencileri, yurt
Summary
Nutritional habits of students living in two female dormitories in Ankara
Nutritional habits of university students are closely related
to many chronic diseases that may develop at further ages.
This study was conducted to determine nutritional habits of
female university students living at two dormitories from
two different categories. Data were collected by performing
a questionnaire to 300 female students who were selected
by simple randomized sampling among students living at
GATA and Mehmet Akif dormitories. Students living at GATA
and Mehmet Akif dormitories had body mass index values of
20.3±1.7 and 20.8±2.3 kg/m2
, respectively. Obesity prevalence was 0.7% and 5.3% in students living at GATA and
Mehmet Akif dormitories, respectively. Of the students,
86.3% and 78.0% stated no alcohol use and no smoking,
respectively. Skipping breakfast, which is the most important meal of the day and consuming fast food were common
among students, and 27.3% of the students were not ever
making sports. Healthy nutritional conditions should be presented to all university students, adequate and balanced
meals should be offered at lower costs, periodic training on
nutrition should be provided, and proper areas should be
arranged for making sports.
Key words: Nutrition, nutritional habits, university students, dormitoryCilt 50 · Sayý 2 · Gülhane TD Beslenme alýþkanlýklarý · 103
dönemde beslenme, bireyin saðlýklý olarak yaþamýný
devam ettirebilmesi, okul baþarýsý ve ileriki yaþlarda
oluþabilecek obezite, kalp damar hastalýðý, diyabet,
kanser gibi kronik hastalýklarýn önlenmesi açýsýndan
büyük önem taþýr (4,5).
Vücut gereksinimlerini karþýlayacak enerji ve besin
öðelerinin önerilen miktarlarda alýnmasý, baþka bir deyiþle yeterli ve dengeli beslenme, özellikle gençlik
döneminde çok önemlidir. Bu dönemde gençlerin
yetersiz ve dengesiz beslenmesi, malnütrisyon, obezite,
kalp damar hastalýklarý, anemi, vitamin ve mineral
yetersizlikleri, büyüme ve geliþme geriliklerine neden
olabilir (6-8). Gençlerin vücut geliþimi ve estetik
görünüme önem vermeleri, özellikle genç kýzlar arasýnda zayýf olma, güzel olma ile eþ anlamlý olarak algý-
landýðý için bilinçsiz beslenme ve yapýlan yanlýþ diyetler,
anoreksia ve blumia gibi yeme davranýþý bozukluklarýna
zemin hazýrlamaktadýr (9-11).
Yüksek öðrenim öðrencilerinin önemli bir bölümü
ailelerinden uzakta öðrenim yapmakta ve bu durum,
beslenme, barýnma, okul masraflarý ve saðlýk sorunlarýnda güçlük yaratmaktadýr. Özellikle yurtta kalan
öðrenciler için beslenme baþlý baþýna bir sorundur (12).
Ülkemizde üniversite gençlerinin beslenme alýþkanlýklarýyla ilgili yapýlan araþtýrmalarda bu dönemde beslenme ile ilgili çok ciddi sorunlarýn yaþandýðý, öðrencilerin
genellikle öðünlere dikkat etmedikleri, baþta kahvaltý
olmak üzere öðünleri geçiþtirdikleri, simit ve çay gibi
besinleri çok tükettikleri, gençler arasýnda karýn doyurmanýn beslenmeyle eþ deðer kabul edildiði bildirilmiþtir
(13-16). Bu araþtýrma, Türk Silahlý Kuvvetleri'ne ait ve
sivil devlet yurdunda kalan kýz üniversite öðrencilerinin
beslenme alýþkanlýklarýný saptamak amacýyla planlanmýþ
ve yürütülmüþtür.
Gereç ve Yöntem
Ýki farklý statüdeki yurtta kalan kýz üniversite öðrencilerinin beslenme alýþkanlýklarýný saptamak amacýyla
yürütülen tanýmlayýcý tipteki bu çalýþmaya GATA Yurdu
ve Mehmet Akif Yurdu'nda kalan ve araþtýrma için onayý
alýnan kýz öðrenciler alýnmýþtýr.
Araþtýrmanýn evrenini GATA Yurdu'nda kalan 469
öðrenci ve Mehmet Akif Yurdu'nda kalan 1200 öðrenci
oluþturmaktadýr. Tüm evrene ulaþmanýn ekonomik
olmamasý nedeniyle evreni bilinen çalýþma gruplarýný
temsil edecek örneklem büyüklüðü formülü kullanýlarak her iki grup için en az 150 öðrenci basit rastgele örnekleme yöntemi kullanýlarak araþtýrmaya dahil
edilmiþtir. Veriler anket formu kullanýlarak, Nisan-
2006 ile Mayýs 2006 tarihleri arasýnda, öðrencilerle yüz
yüze görüþülerek toplanmýþtýr. Anket formu öðrencilerin genel beslenme alýþkanlýklarýndan oluþurken, her
öðrencinin vücut aðýrlýðý ve boy uzunluðu ölçülerek
Beden Kitle Ýndeksi (BKÝ) hesaplanmýþtýr. Öðrencilerin
vücut aðýrlýðý elle taþýnabilen 0.5 kg'a duyarlý banyo terazisi ile ölçülmüþ, boy uzunluðu ölçümü ise, öðrenciler
ayaklar bitiþik, duvara dayalý ve baþ Frankfort düzlemde
iken esnemeyen bir mezür yardýmý ile ayakkabýsýz
olarak yapýlmýþtýr (17). Daha sonra BKÝ [Aðýrlýk (kg)/
Boy uzunluðu (m)2
] hesaplanmýþ, BKÝ deðerleri 18.5
kg/m2
'nin altýnda olan öðrenciler zayýf, 18.5-24.9 kg/m2
arasý olanlar normal ve 24.9 kg/m2
'nin üstünde olan
öðrenciler þiþman olarak sýnýflandýrýlmýþtýr (18). Elde
edilen veriler, SPSS 11.0 kullanýlarak ki kare ve t testi ile
istatistiksel olarak deðerlendirilmiþ, istatistik önem
düzeyi 0.05 olarak kabul edilmiþtir.
Bulgular
Yurtlarda kalan üniversite öðrencilerinin beslenme
alýþkanlýklarýný saptamak için yürütülen bu çalýþmada,
kýz öðrencilerin BKÝ ortalamalarý sýrasýyla GATA
Yurdu'nda kalan öðrencilerde 20.3±1.7 kg/m2
, Mehmet
Akif Kýz Öðrenci Yurdu'nda kalan öðrencilerde de
20.8±2.3 kg/m2
olarak hesaplanmýþtýr (Tablo I).
GATA Yurdu ve Mehmet Akif Kýz Öðrenci
Yurdu'nda kalan kýz öðrencilerde sýrasýyla zayýflýk sýklýðý, %14.0 ve %15.3, þiþmanlýk sýklýðý da %1.0 ve %5.3
olarak bulunmuþtur (Tablo II).
Öðrencilerin alkollü içki ve sigara kullanma durumlarý Tablo III'de gösterilmiþtir. GATA Yurdu'nda kalan
öðrencilerin %11.3'ü, Mehmet Akif Yurdu'nda kalan
öðrencilerin %16.0'sý alkollü içki kullanýrken, sigara
içme sýklýðý %19.0 olarak saptanmýþtýr. Günde 1-5 adet
sigara içen öðrencilerin oraný %61.4 olup, günde 16-20
adet sigara içtiðini bildiren öðrenci oraný %3.5'dir.
GATA Yurdu'nda kalan öðrencilerin %10'u, Mehmet
Akif Kýz Öðrenci Yurdu'nda kalan öðrencilerin ise
%20.7'si kahvaltý yapmamaktadýr, en çok geçiþtirilen ana
öðün öðle yemeðidir (%26.3). GATA Yurdu'nda kalan
öðrencilerin, diðer öðünlere göre sabah kahvaltýsý ve
öðle yemeðini daha düzenli olarak tükettikleri ve bu
farklýlýðýn istatistiksel olarak anlamlý olduðu saptanmýþtýr (p<0.01) (Tablo IV).
Tablo I. Öðrencilerin yaþ, vücut aðýrlýðý, boy uzunluðu ve BKÝ
deðerleri (n=300)
___________________________________________________
GATA Yurdu Mehmet Akif Yurdu p deðeri
( ±S ) ( ±S )
___________________________________________________
Yaþ (yýl) 19.9±0.9 (18-21) 21.1±1.6 (18-25) 0.00
Aðýrlýk (kg) 55.6±5.1 (45-73) 56.6±7.7 (42-82) 0.171
Boy (cm) 165.4±5.0 (156-183) 164.7±6.7 (150-187) 0.263
BKÝ (kg/m2
) 20.3±1.7 (16.4-25.3) 20.8±2.3 (16.4-27.3) 0.021
___________________________________________________
- - - -104 · Haziran 2008 · Gülhane TD Güleç ve ark.
Öðrencilerin kahvaltý tüketimlerine iliþkin bilgiler
Tablo V'de verilmiþtir. Yurtta kalan öðrencilerin %70.3'ü
yurt yemekhanesinde kahvaltý yaptýklarýný bildirirken,
kahvaltýda en çok tüketilen besinler peynir-ekmek
(%37.3), poðaça-simit (%32.0), zeytin-ekmek (%12.0),
tost (%9.3), bal/reçel-ekmek (%7.7) ve yumurta-ekmek
(%1.7), en çok içilen içecekler ise çay (%66.0), hazýr
meyve suyu (%16.3), süt (%13.7) ve neskafe (%4.0)
olarak belirtilmiþtir.
Öðrencilerin ana ve ara öðünlerde en çok tükettikTablo II. Öðrencilerin beden kitle indeksi deðerlerinin sýnýflandýrýlmasý (n=300)
___________________________________________________________________________________________________________
GATA Yurdu Mehmet Akif Yurdu Toplam
Beden Kitle Ýndeksi n % n % n %
___________________________________________________________________________________________________________
18.5 kg/m2
altý (Zayýf) 21 14.0 23 15.3 44 14.7
18.5-24.9 kg/m2
(Normal) 128 85.3 119 79.3 247 82.3
25 kg/m2
ve üstü (Þiþman) 1 0.7 8 5.3 9 3.0
χ2=5.89, p=0.053
___________________________________________________________________________________________________________
Tablo III. Öðrencilerin alkollü içki ve sigara kullanma durumlarý (n=300)
___________________________________________________________________________________________________________
GATA Yurdu Mehmet Akif Yurdu Toplam
n % n % n %
___________________________________________________________________________________________________________
Alkollü içki kullanma durumu
Kullanmýyor 133 88.7 126 84.0 259 86.3
Kullanýyor 17 11.3 24 16.0 41 13.7
___________________________________________________________________________________________________________
Sigara kullanma durumu
Kullanmýyor 123 82.0 111 74.0 234 78.0
Kullanýyor 18 12.0 39 26.0 57 19.0
Býrakmýþ 9 6.0 - - 9 3.0
___________________________________________________________________________________________________________
Günlük içilen sigara adeti
1-5 5 27.8 30 76.9 35 61.4
6-10 6 33.3 7 17.9 13 22.9
11-15 6 33.3 1 2.6 7 12.3
16-20 1 5.6 1 2.6 2 3.5
___________________________________________________________________________________________________________
Tablo IV. Öðrencilerin düzenli olarak öðün tüketme durumlarý (n=300)
___________________________________________________________________________________________________________
GATA Yurdu Mehmet Akif Yurdu Toplam
n % n % n %
___________________________________________________________________________________________________________
Sabah kahvaltýsý
Tüketirim 135 90.0 119 79.3 254 89.7
Tüketmem 15 10.0 31 20.7 46 15.3
χ2=6.57, p=0.01
___________________________________________________________________________________________________________
Öðle yemeði
Tüketirim 128 85.3 93 62.0 221 73.7
Tüketmem 22 14.7 57 38.0 79 26.3
χ2=21.05, p=0.001
___________________________________________________________________________________________________________
Akþam yemeði
Tüketirim 118 78.7 121 80.7 239 79.7
Tüketmem 32 21.3 29 19.3 61 20.3
χ2=0.19, p=0.067
___________________________________________________________________________________________________________
Ara öðünler
Tüketirim 99 66.0 84 56.0 183 61.0
Tüketmem 51 34.0 66 44.0 117 39.0
χ2=3.15, p=0.07
___________________________________________________________________________________________________________
Günlük öðün sayýsý
3 öðünden az 17 11.3 55 36.7 72 24.0
3 öðün 55 36.7 48 32.0 103 34.3
3 öðünden fazla 78 52.0 47 31.3 125 41.7
χ2=28.2, p=0.001
___________________________________________________________________________________________________________Cilt 50 · Sayý 2 · Gülhane TD Beslenme alýþkanlýklarý · 105
leri besinlerin daðýlýmý Tablo VI'da verilmiþtir. Öðrenciler ana öðünlerde sýrasýyla en çok tükettikleri besinleri
sebze ve meyveler (%25.3), yumurta, et ve et ürünleri
(%20.0), süt ve ürünleri (%19.7), tahýllar (%12.3),
kurubaklagiller (%11.7) ve tatlýlar (%11.0) olarak belirtirken, ara öðünlerde çikolata (%48.0), hamur iþleri
(%15.0), puding gibi tatlýlar (13.7) tüketildiði belirlenmiþtir. Ana öðünlerde GATA Yurdu'nda kalan öðrencilerin sebze ve meyve ile yumurta, et ve et ürünleri
haricinde, diðer besinleri tercih etme sýklýklarý Mehmet
Akif Kýz Öðrenci Yurdu'nda kalan öðrencilere göre daha
fazladýr (p<0.05).
Tablo VII'de yurtta kalan öðrencilerin "fast food"
tüketimi ve haftalýk spor yapma süreleri gösterilmiþtir.
Öðrencilerin %39.7'si sýk sýk, %40.3'ü bazen "fast food"
tükettiklerini bildirmiþlerdir. Bu çalýþmada, GATA
Yurdu'nda kalan öðrencilerin %22.7'sinin, Mehmet Akif
Yurdu'nda kalan öðrencilerin de %32'sinin hiç spor yapmadýðý saptanýrken, iki yurt arasýndaki farklýlýk anlamlý
bulunmuþtur (p<0.05).
Tablo V. Öðrencilerin kahvaltý tüketimine iliþkin bilgiler (n=300)
___________________________________________________________________________________________________________
GATA Yurdu Mehmet Akif Yurdu Toplam
n % n % n %
___________________________________________________________________________________________________________
Kahvaltý yapýlan yer
Yurt yemekhanesi 103 68.7 108 72.0 211 70.3
Okul kantini 45 30.0 18 12.0 63 21.0
Yolda ayak üstü 2 1.4 24 16.0 26 8.6
χ2=30.31, p=0.001
___________________________________________________________________________________________________________
Kahvaltýda en çok tüketilen besin
Peynir-ekmek 73 48.7 39 26.0 112 37.3
Poðaça-simit 44 29.3 52 34.7 96 32.0
Zeytin-ekmek 17 11.3 19 12.7 36 12.0
Tost 2 1.3 26 17.3 28 9.3
Bal/reçel-ekmek 13 8.7 10 6.7 23 7.7
Yumurta-ekmek 1 0.7 4 2.7 5 1.7
χ2=33.9, p=0.001
___________________________________________________________________________________________________________
Kahvaltýda en çok içilen içecek
Çay 108 72.0 90 60.0 198 66.0
Hazýr meyve suyu 20 13.3 29 19.3 49 16.3
Süt 19 12.7 22 14.7 41 13.7
Neskafe 3 2.0 9 6.0 12 4.0
χ2=6.51, p=0.09
___________________________________________________________________________________________________________
Tablo VI. Öðrencilerin ana ve ara öðünlerde en çok tükettikleri besinler (n=300)
___________________________________________________________________________________________________________
GATA Yurdu Mehmet Akif Yurdu Toplam
n % n % n %
___________________________________________________________________________________________________________
Ana öðünlerde en çok tüketilen besinler
Sebze ve meyveler 26 17.3 50 33.3 76 25.3
Yumurta, et ve et ürünleri 24 16.0 36 24.0 60 20.0
Süt ve ürünleri 37 24.7 22 14.7 59 19.7
Tahýllar 21 14.0 16 10.7 37 12.3
Kurubaklagiller 20 13.3 15 10.0 35 11.7
Tatlýlar 22 14.7 11 7.4 33 11.0
χ2=18.85, p=0.002
___________________________________________________________________________________________________________
Ara öðünlerde en çok tüketilen besinler
Çikolata 77 51.3 67 44.7 144 48.0
Hamur iþleri, bisküvi, vb 23 15.3 22 14.7 45 15.0
Puding, dondurma vb tatlýlar 21 14.0 20 13.3 41 13.7
Kuruyemiþler 11 7.3 9 6.0 20 6.7
Cipsler 6 4.0 13 8.7 19 6.3
Kolalý içecekler, oralet, vb 6 4.0 11 7.3 17 5.7
Þeker ve þekerlemeler 6 4.0 8 5.3 14 4.7
χ2=5.28, p=0.51
___________________________________________________________________________________________________________106 · Haziran 2008 · Gülhane TD Güleç ve ark.
Tartýþma
Bu çalýþmada, farklý statüdeki iki ayrý yurtta kalan
öðrencilerin beslenme alýþkanlýklarý deðerlendirilmiþtir.
Öðrencilerin BKÝ deðerleri GATA ve Mehmet Akif Kýz
Öðrenci Yurdu'nda kalan öðrencilerde sýrasýyla
20.3±1.7 ve 20.8±2.3 kg/m2
'dir. Öðrencilerin vücut
aðýrlýklarý genelde normal sýnýrlarda iken, zayýflýk sýklýðýnýn ortalama %15 olmasý öðrencilerin yetersiz
beslendiklerinin bir göstergesi olabilir. Marmara ve Iþýk
Üniversitelerinde yapýlan bir çalýþmada da, kýz öðrencilerin ortalama BKÝ 19.7±1.73 kg/m2
olarak saptanýrken,
%36.0'sýnýn zayýf, %3.0'ünün þiþman olduðu bildirilmiþtir (19). Yetersiz ve dengesiz beslenme, saðlýðý ve
okul baþarýsýný olumsuz yönde etkilemektedir, bu
nedenle üniversite öðrencilerinin beslenmesine önem
vermek gerekir. Ayrýca günümüzde kýz öðrencilerde zayýflýðýn tercih edilmesi, zayýf olma arzusunun yaygýn ve
moda olmasýndan kaynaklanabileceði düþünülmüþtür.
Sigara, saðlýðý olumsuz yönde etkileyen bir alýþkanlýktýr. Çukurova Üniversitesi öðrencileri üzerinde
yapýlan bir çalýþmada sigara ve alkol kullaným durumu
kýzlarda da %39.0 ve %36.6 olarak saptanýrken (20),
Ankara Üniversitesi öðrencileri üzerinde yapýlan benzer bir çalýþmada da, öðrencilerin %27.9'unun günde
17-20 adet sigara içtikleri ve %11.6'sýnýn alkol kullandýðý
bildirilmiþtir (15). Bu çalýþmada da alkol kullaným
durumlarý benzer bulunurken, yurtta kalan öðrencilerin
bir günde içtikleri sigara sayýsýnýn daha az olduðu saptanmýþtýr.
Üniversite öðrencileri arasýnda öðün atlama çok
yaygýn bir alýþkanlýktýr (13). Bu çalýþmada, yurtta kalan
öðrencilerin genellikle öðün atladýklarý saptanmýþtýr.
Akþam yemeði dýþýndaki tüm öðünler, GATA Yurdu'nda
kalan öðrenciler tarafýndan daha düzenli olarak
tüketilmektedir. Gençlik döneminde enerji ve besin
öðelerinin önerilen düzeyde alýnmasý için ana ve ara
öðün tüketimine dikkat edilmesi gerekmektedir. Yeterli
ve dengeli beslenmede öðün sayýsý önemlidir. Kahvaltý
baþta olmak üzere öðün atlama çocuk ve gençlerde okul
baþarýsýný olumsuz yönde etkilerken, yetersiz ve dengesiz beslenmeye zemin hazýrlamaktadýr (21,22).
Tümerdem ve ark. Ýstanbul'da üç üniversitenin
deðiþik fakültelerinde okuyan öðrenciler üzerinde yaptýklarý bir çalýþmada, sabah kahvaltýsý ve öðle yemeklerinin düzenli olmadýðýný ve ayakta aceleyle karýn
doyurulduðunu, akþam yemeklerinin ise, diðer öðünlere göre daha dikkatli hazýrlandýðýný bildirmiþlerdir
(23). Saðlam ve Yürükçü, Ankara Üniversitesi Eðitim
Bilimleri Fakültesi Yüksekokul öðrencileri üzerinde
yaptýklarý bir çalýþmada, öðrencilerin %59.5'inin günde
üç öðün, %20.9'unun iki ve %19.6'sýnýn da dört ve üzeri
öðün tükettiklerini belirtmiþlerdir (15). Isparta ilinde
yaþ ortalamalarý 21.3 yýl olan 144 öðrenci üzerinde
yapýlan bir çalýþmada, öðrencilerin %16.7'sinin hiç kahvaltý yapmadýklarý, düzenli olarak kahvaltý, akþam ve ara
öðün tüketenlerin sýklýklarýnýn sýrasýyla %32.6, %75.0 ve
%23.6 olduðu bildirilirken, öðrencilerin öðle ve akþam
yemeklerinde sýrasýyla %52.8 ve %74.3 ev yemeði, ara
öðünlerde ise %75.7 "fast food" tarzý besinleri tercih
ettikleri bildirilmiþtir (24). Çukurova Üniversitesi
Adana Saðlýk Yüksek Okulu'ndaki öðrencilerin düzenli
kahvaltý, öðle ve akþam yemeði tüketim sýklýklarý sýrasýyla %72.5, %88.4 ve %98.5'dur (25). Bu çalýþmada da,
öðrencilerin sabah kahvaltý yapma sýklýðý diðer çalýþ-
malara göre yüksek bulunurken, düzenli öðle ve akþam
yemeði tüketme sýklýklarýnýn daha düþük olduðu saptanmýþtýr.
Öðrencilerin kahvaltý tüketimine iliþkin veriler
deðerlendirildiðinde, büyük kýsmýnýn yurt yemekhanesinde kahvaltý yaptýðý, kahvaltýda peynir-ekmek, poðaçasimit gibi besinleri ve içecek olarak da çayý tercih ettikleri saptanmýþtýr. Ankara'da yapýlan bir baþka çalýþmada
Tablo VII. Öðrencilerin "fast food" tüketimi ve haftalýk spor yapma süreleri (n=300)
___________________________________________________________________________________________________________
GATA Yurdu Mehmet Akif Yurdu Toplam
n % n % n %
___________________________________________________________________________________________________________
"Fast food" tüketimi
Her gün 1 0.7 7 4.7 8 2.7
Sýk sýk 60 40.0 59 59.3 119 39.7
Bazen 62 41.3 59 39.3 121 40.3
Nadir 27 18.0 25 16.7 52 17.3
χ2=4.66, p=0.198
Spor yapma süresi (saat/hafta)
Hiç yapmam 34 22.7 48 32.0 82 27.3
1-3 saat 66 44.0 77 51.3 143 47.7
4-6 saat 37 24.7 18 12.0 55 18.3
6'dan fazla 13 8.6 7 4.7 20 6.7
χ2=11.6, p=0.009
___________________________________________________________________________________________________________Cilt 50 · Sayý 2 · Gülhane TD Beslenme alýþkanlýklarý · 107
da, üniversite öðrencilerinin sabah kahvaltýsýnda en çok
tercih ettikleri besinlerin peynir-zeytin (%67.4), simit
(%53.7), içeceðin ise çay (%85.6) olduðu bildirilmiþtir
(13). Çalýþma sonuçlarý, önceki çalýþmalarla desteklenmektedir.
Gençlerin en çok tükettikleri içecekler, kola ve çaydýr. Beþer, üniversite öðrencileri üzerinde yaptýðý bir
çalýþmada, kýz öðrencilerin günde ortalama 5.9 çay bardaðý çay tükettiklerini bulmuþtur (26). Budak ve ark.,
Erciyes Üniversitesi'nde eðitim gören 511 üniversite
öðrencisi üzerinde yaptýklarý bir çalýþmada, öðrencilerin
%97.4'ünün siyah çay, %92.6'sýnýn ayran, %80.8'inin süt,
%80.5'inin kahve, %61.3'ünün meyve suyu tükettiklerini, günlük siyah çay tüketiminin 432±310 mL
olduðunu saptamýþlardýr (27). Çay tüketiminin yüksek
olmasýnýn nedenleri, çay içme alýþkanlýðýnýn fazla
oluþundan, çayýn kolay bulunabilir ve ucuz olmasýndan
kaynaklanabilir. Çay, geleneksel bir içeceðimizdir, ancak
yemeklerle beraber tüketimi demir eksikliði anemisine
neden olduðu için, yemeklerden en az yarým saat sonra,
açýk içilmesi önerilebilir. Bu çalýþmada kahvaltýda ve
diðer ana öðünlerde süt tüketimi düþük bulunurken,
gençlerin ara öðünlerde hiç süt ve ürünlerini tüketmedikleri de saptanmýþtýr. Hasipek ve ark. üniversite
gençleri üzerinde yaptýklarý bir çalýþmada sütün nadir
tüketildiðini bildirmiþlerdir (28). Çay yerine, kalsiyumdan zengin olan süt, ayran gibi içeceklerin
tüketilmesinin ileri yaþlarda osteoporoz oluþumunu
önleyeceði unutulmamalý, gençler süt tüketiminin
artýrýlmasý konusunda bilgilendirilmelidir.
Öðrencilerin ana öðünlerde en çok sebze ve meyve,
yumurta, et ve et ürünleri, ara öðünlerde ise çikolata,
hamur iþleri, puding, dondurma gibi tatlýlarý tükettikleri
bulunmuþtur. Yaþlarý 14-24 arasý olan gençler üzerinde
yapýlan bir çalýþmada, gençlerin %25'inin öðle yemeklerinde simit, lahmacun, döner-ekmek, pasta, gofret,
çikolata, içecek olarak da ayran tükettikleri saptanmýþtýr
(29). Sebze ve meyve tüketimi özellikle kanser ve kalp
damar hastalýklarýnýn önlenmesi açýsýndan önem taþýyan
besin grubudur. Bu çalýþmada ise, öðrencilerin ana
öðünlerde en çok (%25.3) sebze ve meyve tercih ettikleri saptanmýþ olup, bu sonuç sevindiricidir. Yücecan ve
ark. ise, adölesanlarýn öðün aralarýnda hamur iþleri, kek,
pasta, çikolata, yaðlý tohumlar, taze meyve, patates cips,
tost, çay, kola, ayran, gazoz, neskafe, meyve suyu ve süt
tükettiklerini bildirmiþlerdir (30).
Yurtta kalan öðrenciler arasýnda "fast food" tüketimi
çok yaygýndýr. Ankara'da, 16-18 yaþ arasý toplam 600
öðrenci üzerinde yapýlan bir çalýþmada, gençlerin büyük
kýsmýnýn beslenme gereksinimlerini ayaküstü beslenerek karþýladýklarý ve hamburger, döner, patates kýzartmasý, çikolata ve kolalý içecekleri daha çok tercih ettikleri bildirilmiþtir (31). Çocuk ve gençler arasýnda bir
aktivite olarak kabul edilen ve popülaritesi hýzla artan
bir alýþkanlýk haline gelen "fast food" tarzý beslenmede
menülerde besin öðeleri ya yetersiz, ya da aþýrý miktarda
bulunmaktadýr. Bu durum obezite, diyabet, kalp damar
hastalýklarý ve kanser gibi kronik hastalýklarýn oluþmasý-
na zemin hazýrlamaktadýr (32). Gençlere "fast food"
tarzý beslenmeyi tamamen yasaklamak mümkün olamayacaðý için, "fast food" tüketimi en aza indirmeye
çalýþýlmalý ve mümkünse kola yerine ayran, taze meyve
suyu gibi içecekler, hamburgerin yanýnda yeþil salata
tüketme gibi tercihlerle "fast food" tüketimi saðlýklý
þekle dönüþtürülmelidir. Her iki yurtta da kalan öðrencilerin beslenme bilgilerini ailelerinden (%68.0) aldýklarý saptanmýþtýr. Üniversite öðrencilerine beslenme
eðitimi verilmesi, gençlerin doðru beslenme alýþkanlýklarý kazanmalarýna, yanlýþ alýþkanlýklarýný terk etmelerine ve kaliteli bir yaþam sürmelerine yardýmcý olacaktýr.
GATA Yurdu'nda kalan öðrencilerin %77.3'ü, Mehmet
Akif Yurdu'nda kalan öðrencilerin de %68.0'i spor yaptýklarýný bildirmiþlerdir. Askeri yurtta kalan öðrenciler
arasýnda spor yapma alýþkanlýðý daha fazladýr (p<0.05).
Birer ve Ersoy üniversiteli kýz öðrenciler üzerinde yaptýklarý bir çalýþmada, öðrencilerin %24.8'inin spor yaptýðýný, %42.3'ünün zamaný olmadýðý, %24.5'inin ilgi
duymadýðý, %11.4'ünün yorucu olduðu için spor yapmadýðýný saptamýþlardýr (33). Dünya Bankasý ve
WHO'nun iþbirliði ile 107 ölüm nedeni için mortalite,
prevalans ve insidans tahminlerinin yapýldýðý bir çalýþ-
mada, fiziksel aktivite azlýðýnýn en önemli risk etmenlerinden birisi olduðu rapor edilmiþtir (34). Yaþamýn her
döneminde saðlýklý beslenme alýþkanlýklarý ile beraber
düzenli fiziksel aktivite, saðlýðýn temelini oluþturur.
Obezite, diyabet, hipertansiyon, koroner kalp hastalýðý
ve osteoporoz gibi birçok kronik hastalýðýn önlenmesi
ve tedavisinde fiziksel aktivite çok etkilidir (35,36). Bu
nedenle üniversite öðrencilerine spor yapma alýþkanlýðý
kazandýrýlmalý, spor yapabilmeleri için olanaklar saðlanmalý ve spor yaþam þekline dönüþtürülmelidir.
Sonuç olarak, genellikle yurtta kalan öðrencilerin
yanlýþ beslenme alýþkanlýklarýna sahip olduðu saptanmýþtýr. Sabah ve öðle öðünlerini geçiþtirmek, Mehmet
Akif Yurdu'nda kalan öðrencilerde, GATA Yurdu'nda
kalan öðrencilere göre daha fazladýr. Mehmet Akif
Yurdu'nda kalan öðrencilerin büyük kýsmý günde 3
öðünden az besin tükettiklerini bildirirken, GATA
Yurdu'nda kalan öðrencilerin genellikle 3 öðünden fazla
besin tükettikleri belirlenmiþtir. Öðrenciler arasýnda
"fast food" tüketimi ve ara öðünlerde çikolata, hamur
iþleri, bisküvi vb tüketimi çok fazladýr. Yurtlar, üniver-108 · Haziran 2008 · Gülhane TD Güleç ve ark.
site öðrencilerine doðru beslenme ve spor yapma
alýþkanlýðý kazandýrabilmek için uygun kurumlardýr. Bu
nedenle, yurtlarda öðrencilere düþük ücretle yeterli ve
dengeli menülerin sunulmasý, belli aralýklarla düzenli
beslenme eðitimi verilmesi ve spor alanlarýnýn oluþturulmasý önerilmektedir.