Primer baş ağrılı hastalarda öykü, fizik inceleme ve laboratuvar bulguların değerlendirilmesi

Makalenin İngilizce İsmi: 
Evaluation of the history, physical examination and laboratory findings in patients with primary headache
Makale İçerik Bilgileri
Makale Dili: 
Türkçe
Anahtar Kelimeler: 
Baş ağrısı
beyin manyetik rezonans görüntüleme
bilgisayarlı beyin tomografisi
elektroensefalografi
vizüel uyarılmış potansiyeller
Türkçe Özet: 

Baş ağrısı olguları öncelikle öykü, fizik ve nörolojik inceleme bulguları doğrultusunda değerlendirilmeli, gerekli görülürse laboratuvar incelemeler yapılmalıdır. Biz de bu çalışmada primer baş ağrısı tanısıyla Çocuk Nörolojisi Polikliniğimizde takip edilmekte olan hastaların öykü, fizik inceleme ve laboratuvar bulgularını değerlendirerek, ayırıcı tanı açısından bu bulgular arasındaki ilişkileri ortaya koymayı amaçladık. Bu amaçla cinsiyet, başvuru yaşı, baş ağrısının özelliği, aile öyküsü, elektroensefalografi, vizüel uyarılmış potansiyeller ve bilgisayarlı beyin tomografisi veya beyin manyetik rezonans görüntülemede anormallik olup olmaması bilgilerini içeren bir takip formu hazırlanarak gerekli bilgiler hastaların dosyalarından elde edildi. Çalışmaya yaşları 4 ile 17 yıl arasında değişen toplam 192 hasta kabul edildi. Kız ve erkekler arasında beyin görüntüleme anormallikleri hariç diğer bulgular bakımından istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmadı (p>0.05). Erkeklerde beyin görüntüleme anormallikleri kızlara göre istatistiksel olarak anlamlı derecede daha fazla saptandı (p=0.02). Başvuru yaş gruplarına göre olgular arasında yarım baş ağrısı ve aile öyküsü hariç diğer bulgular bakımından anlamlı bir farklılık saptanmadı (p>0.05). On bir yaşın üzerindeki hastalarda yarım baş ağrısı, 7-11 yaşları arasındaki hastalarda ise aile öyküsü anlamlı olarak daha fazla saptandı (p=0.01). Elektroensefalografi anormalliği ile vizüel uyarılmış potansiyeller ve beyin görüntüleme anormallikleri arasında anlamlı korelasyon saptandı (sırasıyla p=0.001 ve p=0.02). Sonuç olarak elektroensefalografi primer ve sekonder baş ağrısı ayırımının yapılması amacıyla kullanılabilecek, uygulaması kolay, ucuz ve zararsız bir yöntem olabilir.

Key Words: 
Headache
brain magnetic resonans imaging
brain computerized tomography
electroencephalography
visual evoked potentials
İngilizce Özet: 

Cases with headache should be initially evaluated with history and findings of physical and neurological examination, and
laboratory investigations should be performed, if considered
necessary. In this study we aimed to evaluate the history, laboratory findings and results of physical and neurological
examination of the patients followed-up with the diagnosis of
primary headache at our Pediatric Neurology Department,
and to establish the relationships among these findings with
respect to differential diagnosis. A follow-up form including
gender, age at admission, features of headache, family history and findings of electroencephalography, visual evoked potentials, brain computerized tomography or brain magnetic
resonance imaging was prepared, and these data were
obtained from the patients' files. A total of 192 patients with
a mean age of 4 to 17 years were enrolled in the study. There
were no statistically significant differences between the
males and females with regard to the comparison parameters
except for abnormalities in brain imaging (p>0.05). Abnormalities in brain imaging were significantly higher in males
than in females (p=0.02). There were no statistically significant differences among the groups constituted on the basis of
age at admission with regard to the findings except for half
headache and family history (p>0.05). Half headache was significantly higher after the age of 11, and family history was
significantly more positive in the age group of 7 to 11
(p=0.01). There was a significant correlation between abnormalities in electroencephalography, and abnormalities in
visual evoked potentials and brain imaging (p=0.001 and
p=0.02, respectively). In conclusion, electroencephalography
may be used as a useful, cheap and harmless method in differential diagnosis of primary and secondary headache.

Yazar Bilgileri
2. Yazar
Yazar Adı: 
Muhammed Erdal
Yazar Anabilim Dalı: 
Aile Hekimliği
3. Yazar
Yazar Adı: 
Levent Özdemir
Yazar Anabilim Dalı: 
Aile Hekimliği
4. Yazar
Yazar Adı: 
Bülent Ünay
5. Yazar
Yazar Adı: 
Kenan Sağlam
Yazar Anabilim Dalı: 
Aile Hekimliği
6. Yazar
Yazar Adı: 
Rıdvan Akın
Makale Künye Bilgisi
Makalenin Yayımlandığı Dergi: 
Gülhane Tıp Dergisi
Makale Yayın Yılı: 
2008
Cilt/Sayı: 
50
Sayı: 
1
Sayfa Aralığı: 
13-18
PDF Dosyası: 
application/pdf iconarastirmax_2172_pp_13-18.pdf
Makalenin Yayınlandığı Web Sitesindeki Linki: 
Makaleyi Dergi Web Sitesinden İndirin
Referanslar: 

1. Brenner M, Oakley C, Lewis DW. Unusual headache
syndromes in children. Curr Pain Headache Rep 2007;
11: 383-389.
2. Hershey AD, Winner PK. Pediatric migraine: recognition
and treatment. J Am Osteopath Assoc 2005; 105 (Suppl
1): 2-8.
3. Berg K, Erhver M, Erneholm M, Gundevall C, Wennberg
I, Wettergren L. Self-reported health status and use of
medical care by 3500 adolescents in Western Sweden.
Acta Paediatr Scand 1991; 80: 837-843.
4. Bille BS. Migraine in school children. A study of the incidence and short term prognosis, and a clinical, psychological and encephalographic comparison between children
with migraine and matched controls. Acta Paediatr Scand
1962; 51 (Suppl 136): 1-151.
5. Quality Standards. Subcommittee of the American
Academy of Neurology. Practice parameter: the utility of
neuroimaging in the evaluation of headache in patients
with normal neurologic examinations (summary statement). Neurology 1994; 44: 1353-1354.
6. Jan MM. Updated overview of pediatric headache and
migraine. Saudi Med J 2007; 28: 1324-1329.
7. Mortimer J, Kay J, Jaron A. Epidemiology of headache
and childhood migraine in an urban general practice using
ad hoc, Valquist and IHS criteria. Dev Med Child Neurol
1992; 34: 1095-1101.
8. Abend NS, Younkin D. Medical causes of headache in
children. Curr Pain Headache Rep 2007; 11: 401-407.
9. Lewis DW. Headaches in infants and children. In:
Swaiman KF, Ashwal S, Ferriero DM (eds). Pediatric
Neurology. Philadelphia: Mosby, 2006: 1183-1201.
10. Linder SL. Post-traumatic headache. Curr Pain Headache Rep 2007; 11: 396-400.
11. Larsson BS. Somatic complaints and their relationship to
depressive symptoms in Swedish adolescents. J Child
Psychol Psychiatry 1991; 32: 821-832.
12. Miltenburg D, Louw DF, Sutherland GR. Epidemiology
of childhood brain tumors. Can J Neurol Sci 1996; 23:
118-122.
13. Powers SW, Gilman DK, Hershey AD. Headache and
psychological functioning in children and adolescents.
Headache 2006; 46: 1404-1415.
14. Mack KJ. An approach to children with chronic daily
headache. Dev Med Child Neurol 2006; 48: 997-1000.
15. Maizels M, Burchette R. Somatic symptoms in headache
patients: the influence of headache diagnosis, frequency,
and comorbidity. Headache 2004; 44: 983-993.
16. Merikangas KR, Merikangas JR, Angst J. Headache syndromes and psychiatric disorders: association and familial
transmission. J Psychiatr Res 1993; 27: 197- 210.18 · Mart 2008 · Gülhane TD Vurucu ve ark.
17. Merikangas KR, Risch NJ, Merikangas JR, Weissman
MM, Kidd KK. Migraine and depression: association and
familial transmission. J Psychiatr Res 1988; 22: 119-129.
18. Merikangas KR, Stevens DE. Comorbidity of migraine
and psychiatric disorders. Neurol Clin 1997; 15: 115-123.
19. Ziegler DK, Paolo AM. Headache symptoms and psychological profile of headache-prone individuals. A comparison of clinic patients and controls. Arch Neurol 1995; 52:
602-606.
20. Brna PM, Dooley JM. Headaches in the pediatric population. Semin Pediatr Neurol 2006; 13: 222-230.
21. Lewis DW, Ashwal S, Dahl G, et al. Practice parameter:
evaluation of children and adolescents with recurrent
headaches: Report of the Quality Standards Subcommittee of the American Academy of Neurology and the
Practice Committee of the Child Neurology Society.
Neurology 2002; 59: 490-498.
22. Howard L, Wessely S, Leese M, et al. Are investigations
anxiolytic or anxiogenic? A randomised controlled trial of
neuroimaging to provide reassurance in chronic daily
headache. J Neurol Neurosurg Psychiatry 2005; 76: 1558-
1664.
23. Cvengros JA, Harper D, Shevell M. Pediatric headache:
an examination of process variables in treatment. J Child
Neurol 2007; 22: 1172-1181.
24. Headache Classification Subcommittee of the International Headache Society. International classification of
headache disorders (ICHD-II). Cephalalgia 2004; 24
(Suppl 1): 23-136.
25. Gladstein J, Holden EW, Peralta L, Raven M. Diagnoses
and symptom patterns in children presenting to a pediatric headache clinic. Headache 1993; 33: 497-500.
26. McGrath PA. Chronic daily headache in children and
adolescents. Curr Pain Headache Rep 2001; 5: 557-566.
27. Strine TW, Okoro CA, McGuire LC, Balluz LS. The
associations among childhood headaches, emotional and
behavioral difficulties, and health care use. Pediatrics
2006; 117: 1728-1735.
28. Kavuk I, Yavuz A, Cetindere U, Agelink MW, Diener
HC. Epidemiology of chronic daily headache. Eur J Med
Res 2003; 8: 236-240.
29. Wang SJ, Fuh JL, Lu SR, Juang KD. Chronic daily
headache in adolescents: prevalence, impact, and medication overuse. Neurology 2006; 66: 193-197.
30. Passchier J, Orlebeke JF. Headaches and stress in schoolchildren: an epidemiological study. Cephalalgia 1985; 5:
167-176.
31. Sillanpäa M, Antilla P. Increasing prevalence of headache
in 7-year-old school children. Headache 1996; 36: 466-
470.
32. Abu-Arefeh I, Russell G. Prevalence of headache and
migraine in schoolchildren. BMJ 1994; 309: 765-769.
33. Aromaa M, Sillanpaa ML, Rautava P. Childhood
headache at school entry: a controlled clinical study.
Neurology 1998; 50: 1729-1736.
34. Hershey AD. Genetics of migraine headache in children.
Curr Pain Headache Rep 2007; 11: 390-395.
35. Linder S. Understanding the comprehensive pediatric
headache examination. Pediatr Ann 2005; 34: 442-447.
36. Burton LJ, Quinn B, Pratt-Cheney JL, Pourani M.
Headache etiology in a pediatric emergency department.
Pediatr Emerg Care 1997; 13: 1-4.
37. Lobera Gutierrez de Pando E, Lopex Navarro JA, Youssef
Fasheh W, Vernet Bori A, Luaces Cubells C. Headache in
a short-stay unit. A retrospective study of 140 cases. An
Esp Pediatr 1999; 50: 562-565.
38. Lewis DW, Qureshi F. Acute headache in children and
adolescents presenting to the emergency department.
Headache 2000; 40: 200-203.
39. Wilne SH, Ferris RC, Nathwani A, Kennedy CR. The
presenting features of brain tumors: a review of 200 cases.
Arch Dis Child 2006; 91: 502-506.
40. Akin R, Unay B, Sarici SU, Ulaþ U, Gökçay E. Evaluation
of visual evoked potentials in children with headache.
Turk J Pediatr 2005; 47: 150-152.
41. Zgorzalewicz M. Visual evoked potentials in children and
school adolescents with migraine and tension-type
headache. Clinical and neurophysiological correlations.
Neurol Neurochir Pol 2005; 39 (4 Suppl 1): 26-35.
42. Dooley JM, Camfield PR, O'Neill M, Vohra A. The value
of CT scans for children with headaches. Can J Neurol
Sci 1990; 17: 309-310.
43. Maytal J, Bienkowski RS, Patel M, Eviator L. The value of
brain imaging in children with headache. Pediatrics 1995;
96: 413-416.
44. Medina LS, Pinter JD, Zurakowski D, Davis RG, Kuban
K, Barnes PD. Children with headache: clinical predictors
of surgical space-occupying lesions and the role of neuroimaging. Radiology 1997; 202: 819-824.
45. Schwedt TJ, Guo Y, Rothner AD. 'Benign' imaging
abnormalities in children and adolescents with headache.
Headache 2006; 46: 387-398.
46. Sillanpäa M. Prevalence of migraine and other headache
in Finnish children starting school. Headache 1976; 15:
288-290.

Giriþ
Baþ aðrýsý (BA) çocuklarda en sýk karþýlaþýlan klinik
þikayetlerden birisidir (1,2). Ayný zamanda çocuk ve
adölesanlarýn þikayet ettiði en sýk aðrý tipidir (3-5).
Primer ve sekonder olmak üzere iki kategoride deðerlendirilmektedir. Migren ve gerilim tipi BA'larý altta
yatan patolojik bir durumun saptanamadýðý primer tip
BA'nýn örneklerindendir (1,6,7). Beyin tümörleri, artmýþ intrakraniyal basýnç, ilaç intoksikasyonlarý, paranazal sinüs hastalýklarý, kafa travmalarý ve influenza gibi
akut ateþli hastalýklar sekonder BA'nýn önemli nedenlerindendir (8-10). Prevalans tahminleri yaþ, tanýmlama
ve veri toplama metodlarýna göre deðiþmekle birlikte,
okul çaðý çocuklarýnýn %90'ýndan fazlasý akut BA'ndan,
%10-25'i de kronik BA'ndan þikayet etmektedirler
(6,11-13). BA'na sahip olan çocuklarda uyku bozukluklarý, diðer bölgelerde aðrý, baþ dönmesi, bulantý,
anksiyete bozukluklarý, depresyon ve okul devamsýzlýðý
sýklýkla görülebilmektedir (5,14-19). Bu nedenle çocuðun okul performansýný bozacak veya yaþam kalitesini olumsuz yönde etkileyecek sýklýktaki BA'nda mutlaka ayýrýcý taný ve tedavi yapýlmalýdýr. BA öncelikle öykü
ve fizik inceleme bulgularý doðrultusunda deðerlendirilmeli, gerekli görülürse laboratuvar incelemeler
yapýlmalýdýr. Öykü ve fizik incelemede herhangi pozitif
bir bulgu yoksa, rutin olarak tanýsal çalýþmalara gerek
olmadýðý bildirilmektedir (20,21). Ancak pek çok hekim
BA olan çocuklarýn deðerlendirilmesinde beyin görüntüleme tetkiklerinin kullanýlmasý için kendilerini
zorunlu hissetmektedirler. Bu nedenle beyin görüntülemesinin en önemli faydasý hasta veya ailenin
güveninin kazanýlmasýna yardýmcý olmasýdýr (22). Primer BA olan çocuklarda tedavi yaklaþýmý eðitim ve
kendine güvenin tekrar kazandýrýlmasýna odaklanmalý
ve bireye özgü olmalýdýr (8,23). Farmakolojik tedavi
hem akut semptomatik, hem de profilaktik amaçla
yapýlabilir. BA çocuðun performansýný bozacak veya
yaþam kalitesini olumsuz yönde etkileyecek sýklýkta
oluyorsa, profilaktik tedavi faydalý olabilir (20).
Biz de bu çalýþmada primer BA tanýsýyla polikliniðimizde takip edilmekte olan hastalarýn öykü, fizik
inceleme ve laboratuvar bulgularýný deðerlendirerek
taný ve tedavinin yönlendirilebilmesi amacýyla bu bulgular arasýndaki iliþkileri ortaya koymayý amaçladýk.
Gereç ve Yöntem
Bu çalýþma Þubat 2004 ile Þubat 2006 tarihleri arasýnda GATF Çocuk Nörolojisi Bilim Dalý polikliniðine BA
þikayeti ile baþvuran çocuk hastalar üzerinde yapýlan
tanýmlayýcý nitelikte bir çalýþmadýr. Çalýþmaya en az 3
aydýr BA'na maruz kalan, sistemik ve nörolojik
muayeneleri normal olan çocuk hastalar kabul edildi.
BA dýþýnda herhangi bir kronik hastalýðý olan, herhangi
bir nedenle devamlý ilaç kullanmakta olan ve kayýtlarý
veri toplamak için yeterli olmayan hastalar çalýþmaya
kabul edilmedi.
Cinsiyet, baþvuru yaþý, BA özelliði (yarým BA (YBA),
zonklayýcý BA (ZBA), uyku ile geçme durumu (UÝG),
karýn aðrýsý, bulantý, kusma (KBK) veya aura gibi
þikayetlerden herhangi birisinin eþlik edip etmemesi),
aile öyküsü, elektroensefalografi (EEG), vizüel uyarýlmýþ potansiyeller (VUP) ve bilgisayarlý beyin tomografisi (BBT) veya beyin manyetik rezonans görüntülemede (MRG) anormallik olup olmamasý bilgilerini
içeren bir BA takip formu hazýrlanarak gerekli bilgiler
hastalarýn dosyalarýndan elde edildi. BA nedeniyle
baþvuru yaþý bakýmýndan hastalar okul öncesi (<7),
okul çaðý (7-11) ve ergenlik dönemi (>11) olmak üzere
3 grup þeklinde deðerlendirildi.
Ýstatistiksel analizler için “SPSS for Windows 15.0”
paket programý kullanýldý. Veriler yüzde olarak ifade
edildi. Gruplar arasý karþýlaþtýrmalar Chi-square test ile
yapýldý. Veriler arasýndaki korelasyon Spearman Rho
korelasyon testi ile araþtýrýldý. Sonuçlar ortalama±standart sapma olarak verildi. p<0.05 istatistiksel olarak
anlamlý kabul edildi.
Bulgular
Çalýþmaya yaþlarý 4 ile 17 yýl arasýnda deðiþen toplam
192 hasta kabul edildi. BA nedeniyle doktora baþvurma
yaþ ortalamasý 10.26±2.77 yýl olarak saptandý. Olgulara
ait demografik bulgular Tablo I'de gösterilmiþtir.
Tablo I. Olgulara ait demografik özellikler
_________________________________________________________
Özellik Bulgu Sayý %
_________________________________________________________
Cinsiyet Erkek 81/192 42.2
Kýz 111/192 57.8
Aile öyküsü Var 107/178 60.1
Yok 71/178 39.9
Baþvuru yaþý <7 yaþ 18/192 9.3
7-11 yaþ 98/192 51
>11 yaþ 76/192 39.6
Baþ aðrýsýnýn özelliði Yarým baþ aðrýsý 63/177 35.6
Zonklayýcý baþ aðrýsý 74/177 41.8
Karýn aðrýsý 96/177 54.2
Uyku ile geçme 116/177 65.5
Aura 50/177 28.2
Elektroensefalografi Var 40/185 21.6
anormalliði Yok 145/185 78.4
Vizüel uyarýlmýþ Var 10/94 10.6
potansiyeller anormalliði Yok 84/94 89.4
Beyin tomografisi/MRG Var 14/181 7.7
anormalliði* Yok 167/181 92.3
_________________________________________________________
*: MRG= Manyetik rezonans görüntülemeCilt 50 · Sayý 1 · Gülhane TD Primer baþ aðrýlý hastalar · 15
Kýz ve erkek hastalar elde edilen demografik bulgular
bakýmýndan karþýlaþtýrýldý (Tablo II). Kýz ve erkekler
arasýnda aile öyküsü, okul öncesi, okul çaðý ve ergenlik
çaðý baþvuru yaþlarý, YBA, ZBA, KBK, UÝG, aura, EEG
ve VUP anormalliði bakýmýndan istatistiksel olarak
anlamlý bir farklýlýk saptanmadý (p>0.05). Ancak erkeklerde beyin görüntüleme anormallikleri kýzlara göre
istatistiksel olarak anlamlý derecede daha fazla idi
(p=0.02). Beyin görüntüleme tetkiklerinde saptanmýþ
olan anormallikler (ventriküllerde geniþleme (hidrosefali olarak deðerlendirilmeyen) (3), nonspesifik hipodens alanlar (2), sinüslerde havalanma azlýðý (2), adenoid doku hipertirofisi (2), Thornwald kisti (1), ensefalomalazik deðiþiklikler (1), kalvaryal kemik yapýda asimetri (1) ve mega sisterna magna (2)) sekonder BA'na
yol açmayan benign durumlar olarak deðerlendirildi.
Baþvuru yaþ gruplarý elde edilen demografik bulgular
bakýmýndan karþýlaþtýrýldý (Tablo III). Baþvuru yaþýna
göre olgular arasýnda cinsiyet, ZBA, KBK, UÝG, aura,
EEG, VUP ve beyin görüntüleme tetkiklerinde anormallik bakýmýndan istatistiksel olarak anlamlý bir farklýlýk saptanmadý (p>0.05). Ancak YBA ve aile öyküsü
bakýmýndan gruplar arasýnda istatistiksel olarak anlamlý
düzeyde farklýlýk saptandý (sýrasýyla p=0.03 ve p=0.04).
YBA ve aile öyküsü bakýmýndan baþvuru yaþý 7'nin
altýnda olan hastalarla 7-11 arasýnda veya 11'in üzerinde
olan hastalar arasýnda anlamlý bir farklýlýk saptanamadý
(sýrasýyla p=0.97 ve p=0.14). Ancak yaþlarý 7-11 arasýnda deðiþen hastalarla 11 yaþýn üzerindeki hastalar arasýnda YBA ve aile öyküsü bakýmýndan istatistiksel olarak
anlamlý düzeyde farklýlýk saptandý (p=0.01). Yedi-11
yaþlarý arasýndaki hastalara göre 11 yaþýn üzerindeki
hastalarda YBA, 11 yaþýn üzerindeki hastalara göre 7-11
yaþlarý arasýndaki hastalarda aile öyküsü anlamlý olarak
daha fazla idi. EEG anormalliði ile VUP ve beyin
görüntüleme tetkiklerinde anormallik arasýnda anlamlý
korelasyon saptandý (sýrasýyla p=0.001 ve p=0.02). Ancak VUP anormalliði ile beyin görüntüleme tetkiklerinde anormallik arasýnda anlamlý bir korelasyon saptanmadý (p=0.56).
Tartýþma
Bir günde en az 4 saat süren, bir ayda en az 15 kez
tekrarlayan, ardýþýk 3 ay boyunca devam eden ve altta
yatan herhangi bir patoloji saptanamayan BA kronik
günlük BA olarak tanýmlanmaktadýr (14,24). Migren ise
çocukluk çaðýnýn en sýk akut veya tekrarlayan BA tipi
olup, ayda 1-2 kez ortaya çýkmaktadýr. (6). Çoðu zaman
bir hastada deðiþik tip BA ayný anda bulunabilmektedir
(25). BA 4 yaþýndan önce nadir görülmesine raðmen, 4
yaþýndan sonra sýklýðý yaþla birlikte giderek artmakta ve
yaklaþýk 13 yaþ civarýnda pik yapmaktadýr (26). BA
prevalansý 7 yaþýna kadar olan çocuklarda %37-51, 15
yaþýna kadar olan çocuklarda %57-82 olarak bildirilmiþtir (9,14,28,29). Ayrýca tekrarlayan BA sýklýðý 7
yaþýna kadar olan çocuklarda %2.5, 15 yaþýna kadar olan
çocuklarda %15 olarak bildirilmiþtir (4,9). Okul çaðý
çocuklarýnýn %90'ýndan fazlasý akut BA'ndan, %10-25'i
de kronik BA'ndan þikayet etmektedirler (6,11-13,27).
Brna ve Dooley Kanada'lý çocuklar üzerinde yapmýþ
olduklarý bir çalýþmada 12-13 yaþlarýndaki çocuklarýn
Tablo II. Cinsiyete göre demografik bulgularýn karþýlaþtýrýlmasý
__________________________________________________________
Bulgu Erkek Kýz p deðeri*
__________________________________________________________
Aile öyküsü 44 63 0.28
Baþvuru yaþý
<7 yaþ 10 8
7-11 yaþ 44 54 0.89
>11 yaþ 27 49
Yarým baþ aðrýsý 29 34 0.78
Zonklayýcý baþ aðrýsý 32 42 0.71
Karýn aðrýsý 42 54
0.74
Uyku ile geçme 53 63 0.63
Aura 23 27 0.81
Elektroensefalografi
anormalliði 17 23 0.96
Vizüel uyarýlmýþ
potansiyeller anormalliði 2 8 0.21
BT veya MRG anormalliði** 10 4 0.02
__________________________________________________________
*Chi-Square testi ile
**: BT= Beyin tomografisi, MRG= Manyetik rezonans görüntüleme
Tablo III. Baþvuru yaþýna göre demografik bulgularýn karþý-
laþtýrýlmasý
__________________________________________________________
Baþvuru yaþý <7 7-11 >11 p
yaþ yaþ yaþ deðeri*
__________________________________________________________
Cinsiyet Erkek 10 44 27 0.22
Kýz 8 54 49
Yarým baþ aðrýsý Var 5 25 37 0.03
Yok 13 64 33
Zonklayýcý baþ aðrýsý Var 6 33 35 0.21
Yok 12 55 35
Karýn aðrýsý Var 11 46 39 0.76
Yok 7 42 31
Uyku ile geçme Var 10 59 47 0.65
Yok 8 31 23
Aura Var 5 20 25 0.22
Yok 13 68 46
Aile öyküsü Var 10 62 35 0.04
Yok 8 28 35
Elektroensefalografi Var 2 24 14 0.40
anormalliði Yok 15 72 58
Vizüel uyarýlmýþ Var 1 6 3 0.93
potansiyeller anormalliði Yok 7 47 30
BT/MRG anormalliði** Var 0 10 4 0.26
Yok 16 86 65
__________________________________________________________
*Chi-Square testi ile
**: BT= Beyin tomografisi, MRG= Manyetik rezonans görüntüleme16 · Mart 2008 · Gülhane TD Vurucu ve ark.
%26.6'sýnýn, 14-15 yaþlarýndaki çocuklarýn %31.2'sinin
haftada en az bir kez BA'na maruz kaldýklarýný
bildirmiþlerdir (20). Migren BA'nýn sýklýðý çocukluklarda yaþa paralel olarak artmakta ve adölesanlarda kýz
erkek oraný eþitlenmektedir (9). Çocukluk yaþ grubundaki migren prevalansý 3-7 yaþlarý arasýnda %3, 7-11
yaþlarý arasýnda %4-11 ve adölesanlarda %8-23 olarak
bildirilmektedir (2,4,6,20,30-33). Migrenin ortalama
baþlangýç yaþý erkeklerde 7.2, kýzlarda 10.9 yýldýr (9).
Gerilim tipi BA 11 yaþýna kadar hem kýz, hem de erkeklerde yaþa paralel olarak artmaktadýr, ancak 11 yaþýndan
sonra sadece kýzlarda artmaktadýr (9). Prevalansý %10-
23 olarak bildirilmektedir.
Çocuklardaki BA'nýn %73 oranýnda eriþkin dönemde
de devam ettiði bildirilmiþtir (20). Ayrýca tekrarlayan
BA olan çocuklarýn deðerlendirilmesi esnasýnda aile hikayesine sýk rastlandýðý, dolayýsýyla kalýtsal bir temelinin
olabileceði bildirilmiþtir (34).
Bizim yapmýþ olduðumuz tanýmlayýcý nitelikteki bu
çalýþmada olgularýn %42.2'si erkek, %57.8'i kýz idi. BA
nedeniyle doktora baþvurma yaþ ortalamasý 10.26±2.77
yýl olarak saptandý. Olgularýn baþvuru yaþýna göre
%9.3'ü 7 yaþýn altýnda, %51'i 7-11 yaþlarý arasýnda ve
%39.6'sý 11 yaþýn üzerinde idi. Yedi yaþýn altýndaki hastalarýn %55.6'sý erkek, %44.4'ü kýz, 7-11 yaþlarý arasýndaki hastalarýn %45'i erkek %55'i kýz ve 11 yaþýn
üzerindeki hastalarýn %35.5'i erkek, %64.5'i kýzdý.
Hastalarýmýzýn kayýtlarýnda aðrý süresi ile ilgili bilgiler
tam olmadýðý için, primer BA bakýmýndan tam bir
sýnýflama yapýlmadý. Hastalarýn 177 tanesinde BA'nýn
özellikleri tanýmlanmýþ olup, bunlarýn da %35.6'sýnda
YBA, %41.8'inde ZBA, %54.2'sinde KBK, %65.5'inde
UÝG ve %28.2'sinde aura semptomlarýnýn olduðu saptandý. Ayrýca hastalarýmýzýn 178 tanesinin aile öyküsü
kayýtlarýna ulaþýlmýþ olup, bunlarýn da %60.1'inde aile
öyküsü pozitifliði saptandý. Aile öyküsü, YBA, ZBA,
KBK birlikteliði, aura semptomlarý ve UÝG gibi migren
BA’ný destekleyen bulgularýn yüksek oranlarda saptanmasý nedeniyle hastalarýmýzýn çoðunluðunun migren
BA'na sahip olabileceðini düþündürmüþtür. Erkek ve
kýzlar arasýnda baþvuru yaþý, YBA, ZBA, UÝG, KBK
veya aura gibi þikayetlerden herhangi birisinin eþlik edip
etmemesi ve aile öyküsü bakýmýndan anlamlý bir farklýlýk saptanmadý. Baþvuru yaþ gruplarýna göre ise cinsiyet, ZBA, UÝG, KBK veya aura gibi þikayetlerden herhangi birisinin eþlik edip etmemesi bakýmýndan anlamlý bir farklýlýk saptanmadý. Ancak 7-11 yaþlarý arasýndaki
hastalara göre 11 yaþýn üzerindeki hastalarda YBA
anlamlý olarak daha fazla saptandý. On bir yaþýn üzerindeki hastalara göre 7-11 yaþlarý arasýnda hastalarda
aile öyküsü anlamlý olarak daha fazla saptandý. Bizim
olgularýmýzdan elde ettiðimiz yaþ, cinsiyet ve BA özellikleri ile ilgili bulgular BA ile ilgili yapýlmýþ olan çalýþ-
malarýn sonuçlarý ile uyumlu olarak deðerlendirildi.
Çocuklardaki BA çoðunlukla primer BA (migren ve
gerilim tipi) olmakla birlikte, sekonder BA olasýlýðý
nedeniyle hem anne-baba, hem de doktorlar endiþe
etmektedirler. Dolayýsý ile çocuklarýn BA problemleri
ile uðraþan tüm doktorlar BA'nýn deðerlendirilmesi ve
tedavisi için sistematik bir yaklaþýma ihtiyaç duymaktadýrlar. BA öncelikle öykü ve fizik inceleme bulgularý
doðrultusunda deðerlendirilmeli, gerekli görülürse laboratuvar incelemeler yapýlmalýdýr. Öykü hastadan alýnmalý, gerekli görülürse anne-babanýn bilgilerine de
baþvurulmalýdýr. Öyküde amaç primer veya sekonder
baþ aðrýsý tanýsýný koyabilmektir. Öykü ile eðer sekonder
nedenler tamamen dýþlanabilir ise, primer BA olarak
taný konulabilir. Sorgulama sekonder nedenlerden özellikle artmýþ intrakraniyal basýnç, enfeksiyonlar ve progresif nörolojik hastalýklarý araþtýrmaya yönelik olmalýdýr. Brna ve Dooley yapmýþ olduklarý çalýþmada 500
çocuktan 150'sinde (%30) sadece öykü ile doðru taný
konulabildiðini bildirmiþlerdir (20).
Öyküde elde edilen bilgilerin doðrulanmasý veya
çürütülmesi amacýyla hem genel hem de kapsamlý bir
nörolojik inceleme yapýlmalýdýr. Fizik inceleme özellikle vasküler, enfeksiyöz, artmýþ intrakraniyal basýnç, travma, kas-iskelet sistemi ve temporo-mandibüler eklem
ile ilgili sekonder nedenleri araþtýrmaya yönelik olmalýdýr (35). Bu nedenle özellikle vital fonksiyonlar,
büyüme parametreleri, baþ çevresi, cilt ve göz gibi
dikkatli bir þekilde deðerlendirilmelidir. Ciddi sekonder
baþ aðrýlarýnýn hemen hemen tamamýnda fokal bir
nörolojik muayene bulgusu mevcuttur (36-38). Son yýllarda yapýlmýþ bir çalýþmada beyin tümörü olan çocuklarda taný anýnda pozitif nörolojik inceleme bulgularý
oraný %88 olarak saptanmýþtýr (39). Bizim hastalarýmý-
zýn öykü ve fizik inceleme bulgularý tamamen normaldi ve bu nedenle öncelikle primer ve kronik BA'na sahip
olduklarý düþünülerek çalýþmaya dahil edildiler.
Çocuklarýn BA'nda öykü veya fizik incelemede herhangi pozitif bir bulgu yoksa, rutin olarak tanýsal çalýþ-
malara gerek olmadýðý bildirilmektedir (20,21).
Örneðin öykü veya fizik incelemede ensefalit veya menenjiti düþündüren bulgular varsa, lomber ponksiyon
mutlaka gereklidir. EEG'nin BA'nýn etiyolojisi veya takibinde herhangi bir yerinin olmadýðý bildirilmiþtir
(21). Ancak buna raðmen az sayýda doktor hala muhtemel epilepsi olasýlýðýný düþünerek BA deðerlendirilmesinde EEG'yi kullanmaktadýrlar. Ayrýca migrenli
hastalarda P100 latansýnýn uzadýðýný gösteren ve bu nedenle tanýda deðerli bilgiler verebileceðini bildiren çalýþ-Cilt 50 · Sayý 1 · Gülhane TD Primer baþ aðrýlý hastalar · 17
malar da mevcuttur (40,41). Okul çaðý çocuklarýnýn
yaklaþýk %25'inde kronik BA görülmesine raðmen beyin
tümörü sýklýðý son derece düþüktür (3-5/100 000) (12).
Bu nedenle öykü ve nörolojik inceleme bulgularý normal bulunan ve tekrarlayan BA olan çocuklarýn deðerlendirilmesinde rutin beyin görüntülemesi önerilmemektedir (6). Ancak pek çok aile veya doktor BA
olan çocuklarýn deðerlendirilmesinde beyin görüntüleme tetkiklerinin kullanýlmasý için kendilerini
zorunlu hissetmektedirler. Bu nedenle beyin görüntülemesinin belki de en önemli faydasý hasta veya
ailenin güveninin kazanýlmasýna yardýmcý olmasýdýr
(22). Ýntrakraniyal patolojiyi düþündüren öykü veya
anormal bir nörolojik muayene bulgusu, nöbet, ani baþ-
langýçlý þiddetli BA ve BA tipinde deðiþiklik durumlarýnda mutlaka beyin MRG yapýlmalýdýr (5,20,21,42-
45). BBT, BA olan çocuklarýn deðerlendirilmesinde
radyasyona maruz kalýnmasý nedeniyle pek tercih
edilmemektedir. Rutin beyin görüntülemesi ayný
zamanda benign lezyonlarýn daha sýk ortaya çýkarýlmasý-
na yol açar ki, bu da ailelerin gereksiz olarak aþýrý endiþ-
eye kapýlmasýna neden olur. Son yýllarda yapýlmýþ bir
çalýþmada BA nedeniyle beyin görüntülemesi yapýlan
çocuklarda %20 oranýnda sinüzit, Chiari I malformasyonlarý, nonspesifik beyaz cevher anormallikleri, venöz
anjiyomlar, araknoid kist, pineal kist ve mega sisterna
magna gibi benign anormalliklerin saptandýðý
bildirilmiþtir (46).
Bizim çalýþmamýzda EEG çekilen 185 hastanýn
40'ýnda (%21.6), VUP yapýlan 94 hastanýn 10'unda
(%10.6) ve beyin görüntülemesi yapýlan 181 hastanýn
14'ünde (%7.7) anormal bulgular rapor edilmiþtir.
Beyin görüntüleme tetkiklerinde saptanmýþ olan ve sekonder BA ile iliþkili olduðu düþünülmeyen benign
anormallikler ventriküllerde geniþleme (hidrosefali
olarak deðerlendirilmeyen) (3), nonspesifik hipodens
alanlar (2), sinüzit bulgularý (2), adenoid doku hipertirofisi (2), Thornwald kisti (1), ensefalomalazik
deðiþiklikler (1), kalvaryal kemik yapýda asimetri (1) ve
mega sisterna magna (2) idi. Hastalarýmýzýn tamamý
primer BA olarak deðerlendirilmesine raðmen, elde
edilen EEG, VUP ve beyin görüntüleme anormallikleri
genel çocuk popülasyonunda normal þartlarda da saptanabilen ve herhangi bir klinik önemi olmayan bulgular olarak deðerlendirildi. EEG anormalliði ile VUP ve
beyin görüntüleme tetkiklerinde anormallik arasýnda
anlamlý korelasyon saptandý (sýrasýyla p=0.001 ve
p=0.02). Ancak VUP anormalliði ile beyin görüntüleme tetkiklerinde anormallik arasýnda anlamlý bir
korelasyon saptanmadý (p=0.56). Dolayýsýyla EEG
primer ve sekonder BA ayýrýmýnýn yapýlmasý amacýyla
kullanýlabilecek, uygulamasý kolay, ucuz ve zararsýz bir
yöntem olabilir. Özellikle EEG'de anormal bulgular
saptanan BA olgularýnda beyin görüntüleme çalýþmalarýnýn yapýlmasý, gereksiz beyin görüntüleme çalýþmalarýnýn önüne geçebilir ve maliyeti düþürebilir.

Türkiye’nin ilk İşletme Fakültesi olan İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi bir ilke daha imza atmaya hazırlanıyor. Arastirmax.com "1. Liselerarası İşletme ve Ekonomi Proje Yarışması"nın sponsorlarından biri olmaktan gurur duymakta.