Ailesel özellik gösteren ve tekrarı kolşisin ile baskılanan bir rekürren perikardit olgusu
1. Fowler NO. Recurrent pericarditis. Cardiol Clin 1990; 8:
621-626.
2. Raatika M, Pelkonen PM, Karjalainen J, Jokinen EV.
Recurrent pericarditis in children and adolescents. Report
of 15 cases. J Am Coll Cardiol 2003; 42: 759-764.
3. Genecin A. Chronic pericardial effusion in brothers, with
a note on cholesterol pericarditis. Am J Med 1959; 26:
496-502.
4. DeLine JM, Cable DG. Clustering of recurrent pericarditis with effusion and constriction in a family. Mayo Clin
Proc 2002; 77: 39-43.
5. Martinez-Lavin M, Buendia A, Delgado E, et al. A familial syndrome of pericarditis, arthritis, and camptodactyly.
N Engl J Med 1983; 309: 224-225.
6. Bulutlar G, Yazýcý H, Özdoðan H, Schreuder I. A familial
syndrome of pericarditis, arthritis, camptodactyly, and
coxa vara. Arthritis Rheum 1986; 29: 436-438.
7. Erdöl C, Erdöl H, Çelik S, Baykan M, Gökçe M.
Idiopathic chronic pericarditis associated with ocular
hypertension: probably an unknown combination. Int J
Cardiol 2003; 87: 293-295.
8. Adler Y, Finkelstein Y, Guindo J, et al. Colchicine treatment for recurrent pericarditis. A decade of experience.
Circulation 1998; 97: 2183-2185.
9. Rodriguez de la Sarna A, Guindo Soldevila J, Marti
Clarumunt V, Bayes de Luna A. Colchicine for recurrent
pericarditis (letter). Lancet 1987; 26: 1517.
10. Spodick DH. Colchicine therapy of recurrent pericarditis
(letter). Circulation 1991; 83: 1830-1831.
11. Millaire A, de Groote P, Decoulx E, Goullard L, Ducloux
G. Treatment of recurrent pericarditis with colchicine.
Eur Heart J 1994; 15: 120-4.
12. Fowler NO, Harbin AD III. Recurrent acute pericarditis:
follow-up study of 31 patients. J Am Coll Cardiol 1986; 7:
300-305.
13. Hatcher CR, Logue RB, Logan WD Jr, Symbas PN,
Mansour KA, Abbott OA. Pericardiectomy for recurrent
pericarditis. J Thorac Cardiovasc Surg 1971; 62: 371-378.
14. Maisch B, Seferovi PM, Arsen D, et al. Guidelines on the
diagnosis and management of pericardial diseases executive summary; The Task Force on the Diagnosis and
Management of Pericardial Diseases of the European
Society of Cardiology. Eur Heart J 2004; 25: 587-610.
15. Mok GC, Menahem S. Large pericardial effusions of
inflammatory origin in childhood. Cardiol Young 2003;
13: 131-136.
16. Ben-Chetrit E, Levy M. Familial Mediterranean fever.
Lancet 1998; 351: 659-664.
17. Turkish FMF Study Group. Familial Mediterranean fever
(FMF) in Turkey: results of a nationwide multicenter
study. Medicine 2005; 84: 1-11.
18. Tutar EH, Ýmamoðlu A, Kendirli T, Akar E, Atalay S,
Akar N. Isolated recurrent pericarditis in a patient with
familial Mediterranean fever. Eur J Pediatr 2001; 160:186 · Eylül 2007 · Gülhane TD Okutan ve ark.
264-265.
19. Tauber T, Zimand S, Kotzer E. Recurrent pericarditis in
familial Mediterranean fever. Harefuah 1995; 128: 611-
612.
20. Kees S, Langevitz P, Zemer D, Padeh S, Pras M, Linneh
A. Attacks of pericarditis as a manifestation of familial
Mediterranean fever (FMF). Quart J Med 1997; 90: 643-
647.
21. Dode C, Andre M, Bienvenu T, et al. The enlarging clinical, genetic, and population spectrum of tumor necrosis
factor receptor-associated periodic syndrome. Arthritis
Rheum 2002; 46: 2181-2188.
22. Artom G, Koren-Morag N, Spodick DH, et al.
Pretreatment with corticosteroids attenuates the efficacy
of colchicine in preventing recurrent pericarditis: a multicentre all-case analysis. Eur Heart J 2005; 26: 723-727.
23. Imazio M, Bobbio M, Cecchi E, et al. Colchicine in addition to conventional therapy for acute pericarditis: results
of the COlchicine for acute PEricarditis (COPE) trial.
Circulation 2005; 112: 2012-2016.
24. Imazio M, Demichelis B, Parrini I, et al. Management,
risk factors, and outcomes in recurrent pericarditis. Am J
Cardiol 2005; 96: 736-739.
25. Brucato A, Cimaz R, Balla A. Prevention of recurrences of
corticosteroid-dependent idiopathic pericarditis by
colchicine in an adolescent patient. Pediatr Cardiol 2000;
21: 395-396.
26. Yazigi A, Abou-Charaf LC. Colchicine for recurrent pericarditis in children. Acta Paediatr 1998; 87: 603-604.
27. Marcolongo R, Russo R, Laveder F, Noventa F, Agostini
C. Immunosuppressive therapy prevents recurrent pericarditis. J Am Coll Cardiol 1995; 26: 1276-1279.
28. Tona F, Bellotto F, Laveder F, Meneghin A, Sinagra G,
Marcolongo R. Efficacy of high-dose intravenous
immunoglobulins in two patients with idiopathic recurrent pericarditis refractory to previous immunosuppressive treatment. Ital Heart J 2003; 4: 64-68.
29. Peterlana P, Puccetti A, Simeoni S, Tinazzi E, Corrocher
R, Lunardi C. Efficacy of intravenous immunoglobulin in
chronic idiopathic pericarditis: report of four cases. Clin
Rheumatol 2005; 24: 18-21.
30. Maisch B, Ristic AD, Pankuweit S. Intrapericardial treatment of autoreactive pericardial effusion with triamcinolone; the way to avoid side effects of systemic corticosteroid therapy. Eur Heart J 2002; 23: 1503-1508.
31. Miller JI, Mansour KA, Hatcher CR. Pericardiectomy:
current indications, concepts, and results in a university
center. Ann Thorac Surg 1982; 34: 40-45.
Giriþ
Eriþkinlerde akut perikarditli hastalarda %15-32
oranýnda rekürrens-nüks bildirilmektedir (1). Çocuklarda ise rekürren perikardit (RP) son derece seyrek
olup, nadir olgu sunumlarýndan ibarettir (2). Ýlk ataðýn
etiyolojisi ve nükslerin nedeni sýklýkla bilinmez (idiyopatik). Olgularýn bir kýsmý kronik inflamatuvar hastalýklarla, bir kýsmý kardiyak operasyonlarla iliþkilendirilse
de, neden sýklýkla idiyopatik kalmaktadýr (2). Nadir olgu
bildirimlerinde ise ailesel özellik gösteren RP tanýmlanmýþtýr (3-7).
RP'de tedavi nonspesifik olup, nüksleri önlemede
optimal bir tedavi yoktur (8). Kolþisin 1987'den bu yana
nüksleri önlemek için kullanýlmakta olup, umut verici
sonuçlar mevcuttur (8-11).
Biz de burada kendisinde ve babasýnda RP tanýmlanan ve kolþisin ile nüksleri kontrol altýna alýnan bir
olguyu sunduk.
Olgu Sunumu
On dört yaþýnda kýz hasta sol göðüs ve sýrt aðrýsý,
çarpýntý, halsizlik ve ateþ yakýnmalarý ile baþvurdu. Fizik
muayenede nabýz: 110/dk, kan basýncý: 100/70 mmHg,
femoral nabazanlar palpabl, vücut ýsýsý: 37
o
C idi ve
belirgin üfürüm, organomegali, asit ve ödem yoktu.
Laboratuvar incelemede beyaz küre: 12.400/mm3
, CRP:
96 mg/dl, sedimentasyon 27 mm/saat, EKG normal,
ekokardiyografide kardiyak anatomi, sistolik ve diyastolik fonksiyonlar normal ve ön duvarda 7 mm efüzyon
saptandý. Olguya akut perikardit tanýsý ile üç hafta
süreyle nonsteroidal antiinflamatuvar (NSAÝ) ilaç
(indometazin) tedavisi verildi. Ýlk haftadan itibaren
yakýnmalar azalarak kayboldu. Semptomlar dört ay ve
* GATA Çocuk Kardiyolojisi BD
** GATA Çocuk Saðlýðý ve Hastalýklarý AD
***GATA Kalp ve Damar Cerrahisi AD
Ayrý basým isteði: Dr. Vedat Okutan, GATA Çocuk Kardiyolojisi BD,
Etlik-06018 Ankara
E-mail: vedatokutan@yahoo.com
Makalenin geliþ tarihi: 06.06.2006
Kabul tarihi: 22.01.2007
Gülhane Týp Dergisi 2007; 49: 183-186
OLGU SUNUMU
© Gülhane Askeri Týp Akademisi 2007
Özet
Akut perikardit geçiren eriþkinlerde rekürrens %15-30
oranýnda bildirilirken, rekürren perikardit çocuklarda nadir
olgu sunumlarýndan ibarettir. Olgularýn bir kýsmý kronik
inflamatuvar hastalýklarla, bir kýsmý kardiyak operasyonlarla iliþkilendirilmiþse de, neden sýklýkla idiyopatik kalmaktadýr. Sadece birkaç olgu bildiriminde ailesel özellik
gösteren rekürren perikardit tanýmlanmýþtýr. Nüksleri
önlemede kolþisin son 18 yýldýr kullanýlmakta olup, umut
verici sonuçlar mevcuttur. Babasýnda ve kendisinde rekürren perikardit tanýmlanan 14 yaþýndaki olguyu ailesel özellik göstermesi ve kolþisin tedavisi ile kontrol altýna alýnmasý
nedeniyle sunmayý uygun bulduk.
Anahtar kelimeler: Çocuk, kolþisin, rekürren perikardit
Summary
A case of familial recurrent pericarditis with its relapse
suppressed by colchicine
The recurrence rate of acute pericarditis is 15% to 30% in
adulthood, whereas it is rare in children with cases, most
of which are case reports. The cause is usually idiopathic
although some cases have been associated with chronic
inflammatory diseases and cardiac operations. Recurrent
pericarditis with familial involvement has been reported in
only a few cases. Colchicine has been in use in the prevention of recurrent pericarditis relapses for the last 18
years. A 14-year-old girl with recurrent pericarditis who
has had familial (parental) involvement and been managed
(under control) with colchicine treatment is presented in
this paper.
Key words: Child, colchicine, recurrent pericarditis184 · Eylül 2007 · Gülhane TD Okutan ve ark.
bundan beþ ay sonra tekrar etti; NSAÝ ilaç ile ataklar
kontrol edildi. Üçüncü nüks baþlangýçtan on ay sonra
olup, hasta þiddetli göðüs aðrýsý, dispne ve hipotansiyon
ile geldi. Ekokardiyografide ön ve arka duvarda 28 mm
efüzyon, sað ventrikülde ve sað atriyumda basý bulgularý
saptanan hastaya tamponad nedeniyle perikardiyosentez
yapýlarak oral prednizolon baþlandý. Perikard sývýsýndan
viral ve bakteriyel kültür-izolasyon çalýþmalarý, tüberküloz kültür, PCR, AARB kültür çalýþmalarý yapýldý.
Sývýnýn görünümü serosanginöz, glikoz: 92 mg/dl, protein/albumin: 5.0/3.3 gr/dl, LDH: 1526 U/L, Gram ile
boyalý preparatta bakteri görülmedi, 4-5 PMNL izlendi.
Sedimentasyon: 85 mm/saat, CRP: 96 mg/dL, fibrinojen: 471 mg/dL bulundu. Otoimmün etiyolojiye yönelik olarak ANA, anti-dsDNA, anti-RNP, p-ANCA,
anti-Sm, antikardiyolipin antikorlar çalýþýldý. Soy
geçmiþinde anne-babanýn hala-dayý çocuklarý olduklarý,
babasýnda dört yýl önce iki kez dökümante edilmiþ
perikardit ataðý, annenin kuzenlerinde ailevi Akdeniz
ateþi bulunmasý nedeni ile pirin gen mutasyo-nu
çalýþýldý. TNFRS1A mutasyonu ise çalýþýlamadý. Tüm
bu çalýþmalarýn sonucu negatif bulundu. Dört haftalýk
prednizolon tedavisi sonrasý klinik semptomlar ve
efüzyon tamamen ortadan kalktý. Ancak ilaç kesimini
müteakip iki hafta sonra nüks görüldü. Bu atakta NSAÝ
ilaç ile birlikte kolþisin 1 mg/gün baþlandý. Üç hafta
NSAÝ ilaç kullandýktan sonra tedaviye sadece kolþisin ile
devam edildi. Bu tedavi üzerinde iken hafif bir atak
daha meydana geldi ve bu atak da NSAÝ ilaç ile kontrol
edildi. Hasta halen kolþisine devam etmekte olup, son
altý aydýr nüks ve müdahale etmeyi gerektirir ilaç yan
etkisi görülmemiþtir.
Tartýþma
Eriþkinlerde akut perikardit, olgularýn %15-32'sinde
tekrar ederken (1), çocuklarda RP'e çok seyrek rastlanmaktadýr (2). Perikardit bir kýsým hastada düzelirken,
bir kýsmýnda niçin tekrarladýðý bilinmemekte, aktif
dönem 5-15 yýl sürebilmektedir. Ataklar arasý remisyon
dönemleri birkaç hafta ile birkaç ay arasýnda deðiþmektedir (11-13). RP ilaç kullanýlmadan semptomsuz
aralarýn olduðu aralýklý tip ve antiinflamatuvar tedavinin
kesilmesinden hemen sonra relaps gösteren devamlý tip
olmak üzere iki þekilde görülür. Masiv perikardiyal
efüzyon, tamponad, konstriksiyon nadirdir (14,15).
Perikarditin etiyolojisinde enfeksiyon, akut miyokard
infarktüsü, üremi, neoplazi, travma, radyasyon, otoimmünite sýklýkla bulunmakla birlikte, olgularýn büyük bir
kýsmýnda sebep belirsizdir (4). Az sayýda olgu bildiriminde genetik geçiþ bildirilmiþtir (4-7). Raattika ve ark.
çocukluk çaðýnda 15 RP'li olgudan bir olgunun büyükbabasýnda RP ataklarý görüldüðünü bildirmiþlerdir (2).
DeLine ve ark. Alman kökenli bir ailenin beþ ferdinde
deðiþik zamanlarda perikardit tanýmlamýþlar, bu olgularda bilinen tüm etiyolojik nedenler ayýrt edildikten sonra
izole ailesel perikardit yorumuna varmýþlar, genetik
geçiþin olasýlýkla inkomplet penetranslý otozomal dominant olduðunu düþünmüþlerdir (4). Genecin 1959'da
iki genç eriþkin kardeþte kolesterol perikardit (3),
1983'de Martinez Levin ve ark. Meksikalý bir ailede
perikardit, artrit ve kamptodaktili (5), 1986'da Bulutlar
ve ark. bir Türk ailenin beþ bireyinde bunlara ek olarak
koksa vara anomalisi (6), 2003'de Erdöl ve ark. oküler
hipertansiyonla birlikte kronik perikardit tanýmlamýþlardýr (7).
Perikardiyal hastalýkla birliktelik gösteren pek çok
sendrom ve sistemik hastalýk bildirilmiþ olmakla birlikte, DeLine (4) ile Raattika ve ark.nýn (2) bildirimleri
dýþýnda izole perikardit olgusu bulunmamaktadýr.
Olgumuz, babasýnda da RP ataklarýna rastlanmasý
nedeniyle, ailesel geçiþ gösteren az sayýda izole
perikardit olgusundan birisi olma özelliði taþýmaktadýr.
Raattika ve ark. RP'li 15 pediatrik olguyu inceledikleri çalýþmalarýnda olgularýn %47'sinde etiyolojide bir
süre önce geçirilmiþ kardiyak operasyon olduðunu saptamýþlardýr (2). Altý yaþýndan sonra ameliyat edilenlerde
(özellikle atriyal septal defekt ameliyatý) RP riski %5'e
çýkmaktadýr.
RP'in herediter rekürren inflamatuvar hastalýklarýn
bir görünümü olabileceði görüþü birçok sunumda mevcuttur. Herediter inflamatuvar bozukluklar ateþin yaný
sýra, karýn, toraks, kas-iskelet sistemi ve deriyi tutabilen,
tekrarlayan inflamasyon ataklarý ile karakterizedir.
Bunlardan ailesel Akdeniz ateþi ("familial
Mediterrenean fever", FMF) ve "tumor necrosis factor
associated periodic syndrome" (TRAPS) RP ayýrýcý
tanýsýnda özellikle akýlda tutulmalý ve mutasyon analizi
çalýþýlmalýdýr. FMF'de perikard tutulumu nadir (%0.5-
1), ancak iyi bilinen bir görünümdür (16). Türkiye'de
yapýlan çok merkezli çalýþmada 2838 olguda perikardit
sýklýðý daha sýk bildirilmiþtir (%1.4) (17). Hastalýðýn
peritonit, artrit gibi sýk rastlanan klinik bulgularý belirgin olmakla birlikte, sadece RP ataklarý ile seyreden
olgular bildirilmiþtir (18-20). Dode ve ark. rekürren
inflamatuvar sendromlu 394 hastayý inceledikleri çalýþ-
mada 28 (%7.1) TNFRS1A mutasyonu saptamýþlar ve
bu olgularýn ikisi sadece RP olarak ortaya çýkmýþtýr (21).
Olgumuzda da babada RP ataklarýnýn olmasý ve
annenin yeðenlerinde FMF bulunmasý nedeniyle FMF
açýsýndan gerekli mutasyon analizleri yapýldý, ancak
negatif bulundu. TRAPS açýsýndan ise genetik inceleme
yapýlamadý.Cilt 49 · Sayý 3 · Gülhane TD Kolþisin ve rekürren perikardit · 185
RP tedavisinde NSAÝ ilaçlar ilk seçenek olmakla birlikte, yanýt her zaman yeterli olmamaktadýr. Kortikosteroidler ataðý hýzla baskýlamakla birlikte, steroid
baðýmlýlýðý riski ve bu hastalarda relaps sýklýðýnýn steroid
kullanýlmayan olgulara göre daha sýk oluþu önemli çekincelerdir (1,12,14,22-24). Hem bu yan etkiler
nedeniyle, hem de RP'de hastalýðýn þiddeti sonraki ataklarda giderek azaldýðýndan, bu hastalarda kortikosteroid
kullanýmý tamponad gibi þiddetli semptomatik olgularla
sýnýrlý tutulmalýdýr.
Kolþisinin tek baþýna verilmesi veya NSAÝ ilaç tedavisine eklenmesi hem ilk ataðýn kontrolü, hem de nükslerin önlenmesi bakýmýndan yararlýdýr (14,23,24).
Kolþisinin antiinflamatuvar etkisi lökositlerde seçici
birikimine baðlýdýr (25). Beyaz kürelerde plazmadan 16
kat daha fazla bulunmaktadýr. Tubuline baðlanarak
mitozu bloke etmekte, inflamasyonlu bölgeye lökosit
diapedezini önlemekte, kollagenin transsellüler hareketini deðiþtirmekte, anfibroblastik aktivite göstermektedir. Ýlk kez 1987 yýlýnda Serna ve ark. akut perikarditin
nükslerinin önlenmesi amacý ile üç olguda kolþisin kullanmýþlar ve baþarý elde etmiþlerdir (9). Guindo ve
Adler'in 51 olguyu kapsayan çalýþmalarýnda toplam 1004
aylýk kolþisin tedavisi boyunca nüks %13.7'dir (8).
Olgularýn %60.7'si 2333 aylýk izlemde semptomsuz
kalmýþtýr. Imazio ve ark.nýn 120 adet eriþkin akut
perikarditli hastada yaptýklarý çalýþmada, baþlangýçta
antiinflamatuvar ilaç ile birlikte kolþisin verilenlerde
nüks %10.7, sadece antiinflamatuvar ilaç kullananlarda
%32.3 bulunmuþ, kortikosteroid kullanýmýnýn rekürrens açýsýndan baðýmsýz bir risk faktörü olduðu saptanmýþtýr (23).
Eriþkinlerde kolþisinin RP ataklarýný önlemedeki
baþarýsý %50-80 olarak bildirilmektedir (8-11). Kolþisin
kesildikten sonra ortaya çýkan nüksler genellikle hafif
olup, kolay kontrol edilebilir. Önerilen süre en az bir
yýl, doz ise 1 mg/gün'dür. Ýlaç kesimi kademeli olarak
yapýlmalýdýr (8).
Kolþisinin çocuklarda RP tedavisinde kullanýmýna
dair az sayýda yayýn vardýr (25,26). Az sayýda olgu ile
yapýlan bu çalýþmalarda nükslerin önlendiði bildirilmektedir.
Olgumuzda da tamponad bulgularý geliþen bir atakta
kortikosteroid kullanýlmýþ, bundan kýsa süre sonra
relaps görülmüþ, NSAÝ ilaç ile birlikte kullanýlan
kolþisin ile atak kontrol edilmiþ, altý aylýk kolþisin
tedavisi boyunca yeni bir nüks olmamýþtýr.
Dirençli ve çok sýk tekrar eden olgularda siklofosfamid, azatiyopürin (27), intravenöz immünglobulin
(28-29), intraperikardiyal triamsilon asetonid (30)
eriþkin çalýþmalarýnda kullanýlmýþtýr. Cerrahi tedavi
bütün bunlara raðmen devam eden, aðýr semptomatik
olgularda endikedir (31).
Türkiye’nin ilk İşletme Fakültesi olan İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi bir ilke daha imza atmaya hazırlanıyor. Arastirmax.com "1. Liselerarası İşletme ve Ekonomi Proje Yarışması"nın sponsorlarından biri olmaktan gurur duymakta.

