Hemoliz ve lipeminin biyokimyasal testlere etkisi ve lipemik etkinin uzaklaştırılmasında kullanılan yöntemlerin karşılaştırılması

PDF Dosyası: 

arastirmax_2272_pp_5-10.pdf

Giriþ
Analitik süreçleri etkileyebilecek
faktörlerin önceden bilinmesi ve
mümkün olduðu kadar giderilmesi,
sonuçlarýn doðruluðunu saðlamak
açýsýndan son derece önemlidir; buna
göre analiz sonuçlarýnýn yorumlama
etkinliði için hastanýn klinik tablosunun belirlenmiþ olmasý ve test istemiyle birlikte laboratuvar uzmanýna
iletilmesi gereklidir (1-3).
Laboratuvar sonuçlarýnýn etkin
yorumlanmasýný saðlamak için, hastanýn klinik tablosunun doðru biçimde belirlenmiþ olmasý ön koþuldur.
Bu nedenle, sonuçlarý etkileyen faktörlerin önceden bilinmesi ve mümkünse giderilmesi sonuçlarýn doðruluðu açýsýndan çok önemlidir (1-3).
Klinik biyokimyada laboratuvar
hatalarý; analiz öncesi (preanalitik),
analiz aný (analitik) ve analiz sonrasý
(post analitik) olmak üzere baþlýca üç
ana grupta incelenir. Preanalitik ve
analitik hatalarý en az düzeyde tutmak
için laboratuvarlarýn olanaklarý dahilinde çeþitli uygulamalar yapýlmaktadýr (1-3).
Analitik dönem laboratuvar problemlerinin baþýnda hemoliz ve lipemi
yer alýr. Eritrositlerin parçalanarak
hemoglobin (Hb) içeriðinin hücre
dýþýna yayýlmasý durumu olarak ta-
*GATA Biyokimya ve Klinik Biyokimya AD
Ayrý basým isteði: Dr. Muhittin A.Serdar, GATA
Biyokimya ve Klinik Biyokimya AD, Etlik-06018,
Ankara
E-mail: maserdar@gata.edu.tr
Makalenin geliþ tarihi: 07.08.2006
Kabul tarihi: 12.12.2006
Gülhane Týp Dergisi 2007; 49: 5-10
ARAÞTIRMA
© Gülhane Askeri Týp Akademisi 2007
Özet
Bu çalýþmada, biyokimyasal test sonuç-
larýný etkileyen önemli nedenler arasýnda
bulunan hemoliz ve lipeminin laboratuvar
sonuçlarýnda neden olduðu deðiþimler ve
bunlarýn engellenmesi amaçlanmýþtýr.
Hemoglobin içeriðine göre beþ farklý,
lipid içeriðine göre ise 3 farklý serum
havuzu ve 10 farklý doðal lipemik hasta
serumunda biyokimyasal test ölçümleri
yapýlmýþtýr. Ayrýca lipeminin eliminasyonu için ultrasantifüjasyon, karbontetraklorür (CCl4
), LipoClear® ekstraksiyonu ve
serum örneðinin 1:4 dilüsyonu yöntemleri
karþýlaþtýrýldý. Hemolizin etkisi incelendiðinde, hemoglobin konsantrasyonu 750
mg/dl'den fazla olduðunda LDH, konjuge
bilirubin, AST ve potasyum deðerlerinin
arttýðý, amilaz ile ürik asid deðerlerinin
ise anlamlý düþtüðü saptanmýþtýr. Ýn vitro
lipemi çalýþmasýnda özellikle total protein etkilenirken, doðal lipemik serumlarda üre, bilirubinler, ALT, AST, GGT ve
LDH testlerinin etkilendiði gözlenmiþtir.
Lipemi etkisini azaltmak için uygulanan
eliminasyon tekniklerinin tümünün etkin
olduðu deðerlendirildi. Lipemi etkisinin
uzaklaþtýrýlmasýnda LipoClear® ve ultrasantrifüj teknikleri yüksek maliyetli olup,
çok iþlem ve özel ekipman gerektirmektedir. Basit ve ucuz olan seyreltme ve
CCI4
ile çöktürme yöntemlerinin ise daha
pratik ve her laboratuvar için uygun ve
ekonomik olduðu deðerlendirilmiþtir.
Anahtar kelimeler: Biyokimyasal testler,
hemoliz, interferans, lipemi
Summary
The effects of hemolysis and lipemia on
biochemical analyses and comparison
of the methods used in the elimination
of lipemic effect
In this study our objectives were the
evaluation of interferences on biochemical analyses caused by hemolysis and
lipemia, which are of important causes of
interference, and prevention of these interferences. Various biochemical analyses were carried out by using five serum
pools with different hemoglobin concentrations, three serum pools with different lipid concentrations and ten intrinsically natural lipemic sera from different
patients. Moreover, efficacies of ultracentrifugation, carbontetrachloride
(CCl4
), LipoClear® extraction and 1:4
dilution for the elimination of lipemia
were compared. Regarding the effect of
hemolysis, serum LDH, conjugated bilirubin, AST and potassium levels were found
to increase, and amylase and uric acid
levels were found to decrease at hemoglobin concentrations of >750 mg/dL. In
the study of in vitro lipemia, total protein was especially affected, and serum
urea nitrogen, bilirubins, AST, ALT, GGT
and LDH were affected in naturally
lipemic serums. All of the lipemia elimination methods were found to be adequately efficacious. Ultracentrifugation
and LipoClear® methods in elimination of
the lipemic effect are expensive and
require special equipment. Dilution and
CCl4
precipitation methods are more
practical, appropriate and economical
for every laboratory.
Key words: Biochemical analysis, hemolysis, interference, lipemia6 · Mart 2007 · Gülhane TD Türkmen ve ark.
nýmlanan 'hemoliz', in vivo (hemolitik anemiler, uygunsuz kan transfüzyonlarý, bakteri-hayvan [yýlan,
örümcek gibi] toksinleri, eritrofagositoz olaylarý vb.) veya in vitro (ozmotik parçalanma, kompleman ba-
ðýmlý hücre yýkýlmasý, fiziksel-mekanik veya kimyasal etkiler gibi) nedenlerle oluþabilir (1-3).
Lipemi ise kanda þilomikron dü-
zeyinin aþýrý yüksekliðine baðlý makroskopik bulanýklýk bulunmasý hali
olarak tanýmlanabilir. Þilomikron
etkisini azaltmak için kan örneklerinin bir gece açlýk sonrasý alýnmasý kýsmen etkinlik saðlayabilirken, yað metabolizma bozukluðu olan bireylerde
veya acil laboratuvar analizi yapýlmasý
gerekli olan hastalarýn kan örneklerindeki lipemi, laboratuvar sonuç-
larýný etkileyerek deðerlendirmelerde
yanýlmalara neden olabilir (3).
Bu çalýþmada, laboratuvarýmýzda
uygulanmakta olan bazý klinik biyokimya yöntemleri kullanýlarak, seçilen serum parametrelerine lipemi ve
hemolizin etkisi ve lipidlerin uzaklaþtýrýlmasýnýn sonuçlara olan etkisi
araþtýrýldý.
Gereç ve Yöntem
Çalýþma 2003-2004 yýllarý arasýnda
Gülhane Askeri Týp Akademisi Biyokimya ve Klinik Biyokimya AD laboratuvarlarýnda yapýlmýþtýr.
Lipidlerin etkilerinin incelenmesi: Ýn
vitro lipemi çalýþmasýnda 2'si normal,
5'i patolojik deðerler içeren toplam 7
serum havuzu oluþturuldu. Bu serum
havuzlarýna üç farklý düzeyde Lipovenöz (LV) (Fresenius AG, Hamburg, Germany) yað emülsiyonu eklendi. Bu amaçla, her bir serum havuzu iki bölüme ayrýldý. Yüzde 20'lik
LV solüsyonu katýlarak 20, 10 ve 5
g/LLV konsantrasyonunda havuzlar
elde edildi. Bu þekilde hazýrlanan
toplam 28 serum havuzunda AU 600
otoanalizörü (Olympus, Japan) ile
glukoz, üre, kreatinin, ürik asid,
kolesterol, trigliserid, total protein,
albümin, direkt ve indirekt bilirübin,
alanin aminotrasferaz (ALT), aspartat
aminotrasferaz (AST), gama glutamiltransferaz (GGT), amilaz, kreatin kinaz (CK), laktat dehidrogenaz
(LDH), alkalen fosfataz (ALP), sodyum (Na), potasyum (K) ve klor (Cl)
ölçümleri orijinal kitleri kullanýlarak,
ardýþýk ikiþer defa ölçüldü.
Bu ölçümlere ek olarak, her bir
serum havuzunun absorbansý, ýþýk
saçýlým indeksi (ISI) ve lipemi indeksi (LI) deðerleri elde edildi. Absorbans okumalarý için 4 ml %0.9'luk
sodyum klorür (NaCl) çözeltisi içine
ölçümü yapýlan serum havuzundan
50 µl eklenerek karýþtýrýldý ve spektrofotometre (Shimadzu Corporation; Kyoto, Japan) ile 340 nm'de suya
karþý absorbans ölçümü yapýldý. Iþýk
saçýlýmý indeksi (ISI) ölçümleri için
absorbans ölçümlerinde kullanýlan
karýþýmlar kullanýldý ve florometrede
(Perkin Elmer, UK) λex= 340 nm ve
λem= 700 nm'de suya karþý floresan
ölçümleri yapýldý. LI deðerleri, Olympus AU 600 analizörünün serum
indeks fonksiyonu kullanýlarak elde
edildi. Ýn vivo (doðal) lipemi çalýþ-
masýnda klinik laboratuvarýmýzda
rutin çalýþmalar sýrasýnda karþýlaþýlan
ve trigliserid konsantrasyonu 500
mg/dl üzerinde olan 10 serum örneði
kullanýldý. Lipemi interferansýný ortadan kaldýrmak amacýyla organik
çözücü (CCI4
), LipoClear® ise ekstraksiyon, ultrasantrifüjasyon ve dilüsyon yöntemleri kullanýldý. Organik çözücü ekstraksiyonunda lipemik
serum örnekleri, karbon tetraklorür
(CCl4
) ile ekstre edilerek lipidler
ortamdan uzaklaþtýrýldý. Bu amaçla
lipemik seruma CCl4
(%50)/(%50)
v/v eklendi ve bu karýþým vorteks
cihazýnda 1 dakika süreyle karýþtýrýldý,
5 dakika oda sýcaklýðýnda dinlendirildikten sonra 4.500 g hýzýnda oda
sýcaklýðýnda 30 dakika santrifüj edildi.
Santrifüj sonrasý elde edilen süpernatan ayrýlarak analiz için kullanýldý.
LipoClear®(Statspin,Westwood, MA)
ile ekstraksiyonda içinde 0.3 ml reaktif bulunan ependorf tüplerine, 1.5
ml in vivo lipemik ve in vitro olarak
lipemik hale getirilmiþ olan serum
örnekleri kondu. Vorteks cihazýnda
karýþtýrýldý ve oda sýcaklýðýnda 5 dakika bekletildi; daha sonra örnekler
santrifüj edildi. Santrifüj sonrasý elde
edilen süpernatan analiz için kullanýldý. Analiz sonucunda çýkan sonuçlar, dilüsyon faktörüne baðlý olarak 1.2 katsayýsý ile çarpýldý. Ultrasantrifüjasyon iþleminde lipemik serum örnekleri, 140.000 g'de 15 dakika
oda sýcaklýðýnda santrifüj edildi
(Sorvall Combi Plus DuPont, USA).
Santrifüj sonrasý altta kalan fraksiyonu, analiz için kullanýldý. Dilüsyon
yönteminde, lipovenöz emülsiyon ve
doðal olan lipemik serum örnekleri,
çalýþma öncesi 1/4 oranýnda serum
fizyolojik (%0.9 NaCl) ile dilüe edildi. Analiz sonucunda çýkan sonuçlar
dilüsyon katsayýsý ile çarpýldý.
Hemoliz çalýþmalarý: Ýn vitro hemoliz çalýþmasýnda dört patolojik ve bir
normal serum havuzu kullanýldý.
Serum havuzlarý ölçüm gününe kadar
derin dondurucuda -40
o
C'de muhafaza edildi. Hemolizat hazýrlanmasýnda EDTA'lý tüpe alýnan 6 ml kan örneði 5.000 g de 5 dakika santrifüjlenerek plazmasý ayrýlarak atýldý. Dipte
kalan hücre paketi 8 ml serum fizyolojik ile 3 kez yýkandý ve her yýkama
iþlemi sonrasý 3 dakika 5.000 g'de
santrifüj edilerek üst kýsým atýldý. Son
yýkama sonrasý santrifüj edilip yýkama
solüsyonu ortamdan uzaklaþtýrýldýktan sonra yýkanmýþ eritrosit paketi
üzerine eþit hacimde distile su ilave
edildi. Distile su ilave edilen eritrosit
paketi daha sonra -40
o
C'de 20 dakika
bekletilerek eritrositlerin patlamasý ve
hemoliz olmalarý saðlandý. Örnekler
3 dakika 5.000 g'de santrifüj edilerek
üstte kalan hemolizat ayrýldý. Elde
edilen bu hemolizatýn hemoglobin
miktarý Coulter® STKS tam kan sayý-
mý cihazýnda (Beckman Coulter, Inc.
CA, USA) tespit edildi. HazýrlananCilt 49 · Sayý 1 · Gülhane TD Hemoliz ve lipeminin biyokimyasal testlere etkisi · 7
bu hemolizat her bir serum havuzunun son Hb konsantrasyonu 0 (-), 90
(±), 375 (+), 750 (++), 1.500
(+++), 3.000 (++++) mg/dl olacak þekilde hesaplanarak eklendi.
Hemoliz ve lipeminin test sonuç-
larýna etkileri klinik olarak 'kabul
edilebilir' veya 'kabul edilemez' yorumlarý yapýlýrken CLIA 88 kriterleri
göz önünde bulundurulmuþtur (4).
Çalýþmadaki veriler tanýmlayýcý özellikte sunulmuþtur.
Bulgular
Farklý konsantrasyonlarda hazýrlanmýþ olan serum havuzlarýnda yapý-
lan deðerlendirme sonuçlarýna göre
90 ve 375 mg/dl Hb içeren serum
örneklerinin biyokimya analizlerine
etkisi kabul edilebilir sýnýrlarda iken,
750 mg/dl Hb konsantrasyonunda
konjuge bilirubin, LDH ve amilaz;
1.500 mg/dl Hb içeren serum örneklerinde ilave olarak ürik asid, ankonjuge bilirubin, AST ve potasyum;
3.000 mg/dl Hb konsantrasyonunda
ise ayrýca CK ölçümlerindeki farklýlýðýn kabul edilebilir deðerlerin
üzerinde olduðu saptandý (Tablo I).
Ýn vitro lipemi çalýþmasý kapsamýnda 5, 10, 20 gr/L konsantrasyonlarda lipovenöz (LV) solüsyonu
içeren serum örneklerinde yapýlan
biyokimya analizlerinin sonuçlarý
Tablo II'de gösterilmiþtir. Burada
özellikle LV içeren örneklerin total
protein ölçüm deðerlerinin, LV'suz
örneklere oranla anlamlý derecede
yüksek olduðu saptanýrken, diðer
testlerde önemli bir deðiþim olmadýðý
gözlendi. Total proteinin gerçek
deðerlerine en yakýn sonuçlarý elde
etmek için bu çalýþmada kullanýlan
Tablo I. Hemolizin biyokimyasal testlere etkileri
_______________________________________________________________________________
Hemoglobin düzeyi (mg/dl)
_______________________________________________________________________________
90 375 750 1500 3000
(±)* (+) (++) (+++) (++++)
_______________________________________________________________________________
Glukoz 0.99# 0.98 0.98 0.97 0.93
Üre 0.99 1.04 1.02 1.03 1.04
Kreatinin 0.98 0.99 0.99 0.98 0.92
Ürik asid 0.97 0.92 0.84 0.71& 0.32
Total kolesterol 0.96 1.04 1.05 1.04 1.01
Trigliserid 1.00 0.99 0.99 0.99 0.99
HDL kolesterol 1.00 0.99 1.01 1.02 1.03
LDL kolesterol 0.92 1.08 1.09 1.07 1.02
VLDL kolesterol 1.00 1.00 0.99 0.99 0.99
Konjuge bilirubin 0.95 1.12 1.35 1.71 3.40
Ankonjuge bilirubin 0.93 0.88 0.81 0.74 0.48
AST 1.02 1.08 1.11 1.33 1.89
ALT 0.99 1.02 1.04 1.09 1.23
ALP 1.01 0.99 0.97 0.96 0.84
GGT 1.01 0.98 0.97 0.95 0.87
Total protein 0.99 1.00 1.01 1.04 1.09
Albümin 1.00 0.99 0.99 1.00 1.02
LDH 1.06 1.20 1.44 1.90 2.93
CK 1.01 1.02 1.01 1.10 1.22
Amilaz 0.93 0.82 0.59 0.54 0.09
Sodyum 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00
Potasyum 1.04 1.02 1.06 1.13 1.24
_______________________________________________________________________________
*: () parantez içerisindeki gruplamalar Hb deðerine göre yapýlmýþtýr
#: Sonuçlar interferansýz ölçülen çalýþma sonuçlarýna oranlanarak sunulmuþtur (Deðiþim katsayýsý)
&: Kabul edilebilir hata oranýnýn üzerindeki sonuçlar koyu olarak gösterilmiþtir
Tablo II. Farklý tekniklerle lipeminin uzaklaþtýrýlmasýnýn laboratuvar testlerine etki oranlarý
________________________________________________________________________________________________________________________
Lipovenöz solüsyonlar
________________________________________________________________________________________________________________________
20 gr/L ilave edilen örnekler 10 gr/L ilave edilen örnekler 5 gr/L ilave edilen örnekler
________________________________________________________________________________________________________________________
Testler LV CCI
4 Ultra LC D LV CCI
4 Ultra LC D LV CCI
4 Ultra LC D
________________________________________________________________________________________________________________________
Üre 1.02* 1.03 1.02 1.04 0.98 1.01 1.03 1.02 1.02 0.92 1.00 1.04 1.02 0.98 0.90
Kreatinin 1.03 1.14 1.14 1.13 1.28 1.00 1.06 1.06 1.03 1.21 1.02 1.04 1.05 1.00 1.17
Ürik asid 0.96 1.05 1.02 1.01 0.90 0.98 1.03 1.02 1.01 0.91 1.00 1.03 1.01 0.99 0.90
Total kolesterol 1.00 0.28# 0.93 0.25 0.85 1.00 0.36 0.94 0.25 0.86 1.00 0.42 0.94 0.24 0.86
Trigliserid 8.16 4.69 5.30 4.72 8.87 4.92 2.44 2.95 2.52 4.92 3.01 1.68 2.12 1.38 2.86
Konjuge bilirubin 1.00 1.38 0.99 1.70 1.73 1.14 1.36 1.09 1.71 1.66 1.11 1.17 1.16 1.69 1.43
Ankonjuge bilirubin 1.02 0.85 0.99 0.71 0.82 0.97 0.88 0.96 0.69 0.76 0.98 0.93 0.94 0.70 0.68
AST 0.96 1.05 1.04 0.97 1.24 1.01 1.04 1.03 0.94 0.98 1.00 1.05 1.02 0.94 0.91
ALT 1.00 0.82 1.03 0.93 0.97 1.04 0.76 1.03 0.86 1.00 1.02 0.72 1.03 0.86 0.94
ALP 0.99 0.97 0.99 0.91 0.96 1.01 0.98 0.99 0.91 0.93 1.00 0.98 1.00 0.92 0.94
GGT 0.96 0.73 0.93 0.81 0.90 0.97 0.76 0.96 0.81 0.91 0.99 0.78 0.94 0.82 0.92
Total protein 1.36 0.98 1.03 0.87 1.28 1.18 0.97 1.03 0.85 1.12 1.09 0.97 1.02 0.84 1.03
Albümin 1.05 1.01 1.02 1.01 1.12 1.03 1.01 1.01 1.01 1.10 1.02 1.01 1.01 1.01 1.07
LDH 1.03 1.13 1.06 0.96 0.94 1.01 1.09 1.03 0.93 0.90 1.01 1.10 1.01 0.91 0.90
CK 1.00 1.00 1.02 0.91 0.82 0.86 1.00 1.02 0.90 0.82 1.01 0.97 1.02 0.90 0.81
Amilaz 0.98 1.06 1.05 0.93 1.00 0.86 1.04 1.04 0.91 0.95 0.98 1.05 1.05 0.89 0.96
________________________________________________________________________________________________________________________
LV: lipovenöz solüsyon, Ultra: ultrasantrifüj, D: dilüsyon, LC: LipoClear®
*: Sonuçlar interferansýz ölçülen çalýþma sonuçlarýna oranlanarak sunulmuþtur (Deðiþim katsayýsý)
#: Kabul edilebilir hata oranýnýn üzerindeki sonuçlar koyu olarak gösterilmiþtir8 · Mart 2007 · Gülhane TD Türkmen ve ark.
eliminasyon yöntemlerinin tümünün
uygun olduðu deðerlendirildi.
Ýn vivo lipeminin etkisini belirlemek için yaptýðýmýz çalýþmada ise
lipemik serum örneklerinde üre, bilirubinler, ALT, AST ve LDH test öl-
çümlerinin yapýlamadýðý gözlendi.
On örnekte yapýlan çalýþma sonucunda, 5 örnekte üre, 2 örnekte bilirubinler, 7 örnekte ALT ve AST, bir örnekte ise GGT ve LDH ölçümlerinin
yapýlamadýðý saptandý. Bu çalýþma
kapsamýnda kullanýlan eliminasyon
yöntemlerinin tümünün trigliserid,
bilirubinler ve kolesterol haricindeki
testlerin ölçümü için uygun olduðu
deðerlendirildi (Tablo III).
Çalýþmada, LV solüsyonu katýlan
örnekler ile in vivo lipemik serum havuzlarýnda yüksek trigliserid konsantrasyonlarýna baðlý olarak oluþan
absorbans ve ýþýk saçýlým indeksinin
artmýþ olduðu, ultrasantifüjasyon,
CCl4
, LipoClear® ekstraksiyonu ve
dilüsyon teknikleri ile bu etkilerin
yeterince elimine edilebildiði gözlendi (Þekil 1).
Tartýþma
Biyokimyasal testler üzerine etki
eden faktörler preanalitik, analitik ve
postanalitik dönem olarak üç grup
altýnda incelenir. Son yýllardaki teknolojik geliþmeler ve etkin kalite kontrol programlarýnýn uygulanmasý,
analitik dönemdeki hatalarý azaltmýþ
ve özellikle preanalitik dönem hatalarý üzerine daha çok yoðunlaþmaya
neden olmuþtur (3).
Hemoliz faktörünün, klinik kimyasal analizlere interferansýyla ilgili
bir çok çalýþma yapýlmýþtýr (1,3,5-7).
Bu çalýþmada, hemolizden kaynaklanan hatalar otoanalizör kullanýlarak
incelenmiþ ve artan hemoliz ile birlikte bazý biyokimyasal parametrelerin deðiþtiði görülmüþtür. Hemolizin neden olduðu interferansýn
750 mg/dl hemoglobin düzeyine
kadar ihmal edilebilir düzeyde olduðu, bu miktarýn üzerine çýkýlmasýnýn ürik asid ile amilaz deðerlerinin
gerçek deðerinden daha düþük, konjuge bilirubin, AST ve LDH deðerlerinin gerçek deðerlerinden belirgin
olarak yüksek bulunmasýna neden
olduðu saptandý. Literatürde benzer
bulgular rapor edilmiþ olmasýna rað-
men AST, ALT, ALP ve glukoz
deðerlerinin deðiþen hemoglobin
konsantrasyonlarýndan ne kadar etkilendiði konusunda farklý deðerlendirmeler bulunmaktadýr (1,3,6,8-13).
Genel olarak bu çalýþmada, yeni geli-
þen teknolojik cihazlar ile analitik etkileþimlerin daha azalmýþ olduðu saptanmýþ olmakla birlikte, yüksek hemoliz konsantrasyonlarýnda (>3.000
mg/dl hemoglobin içeren) yaklaþýk
olarak bütün testlerin ölçümünün
etkilendiði görülmüþtür.
Biyokimyasal testlerin deðerlendirilmesinde önemli bir diðer interferans nedeni lipemidir. Deðiþik araþ-
týrmacýlar tarafýndan lipeminin oluþ-
turduðu bulanýklýðýn deðerlendirilmesi için ýþýk saçýlým indeksi,
absorbans ölçümleri yapýlmýþ ve
eliminasyon teknikleri karþýlaþtýrýlmýþtýr (3,14,18). Bu araþtýrmada benzer olarak eliminasyon iþlemleri sonucunda bulanýklýðýn kaybolduðu,
ýþýk saçýlým indeksi ve absorbans
deðerlerinin in vitro lipemi uygulamalarýnda LV solüsyon katýlmadan
önceki deðerlerine döndüðü saptandý. Ek olarak, daha önceki makalelerde öne sürülen görüþleri destekler
biçimde, ölçümleri UV dalga boyunTablo III. Ýn vivo (doðal) lipemi çalýþmasýnýn sonuçlarý
_______________________________________________________________________________
Konsantrasyonlar Deðiþim katsayýsý
_______________________________________________________________________________
Direkt (%) CCl4 Ultra D LC® CCl4 Ultra D LC®
_______________________________________________________________________________
Glukoz 127 131 129 131 125 1.02 1.01 1.03 0.98
Üre 35.8 (50)* 45.4 44.7 47.2 43 0.97 0.98 1.05 0.95
Kreatinin 1.64 1.64 1.61 1.60 1.64 1.04 1.01 0.92 1.03
Ürik asid 6.62 6.74 6.62 6.08 6.1 1.03 1.01 0.92 0.93
Total kolesterol 190 42.3 134.3 209.6 52.3 5.38# 11.98 25.75 5.39
Trigliserid 815 73 356 1224 169 0.09 0.46 1.57 0.21
Konjuge bilirubin 0.08 (80) 0.12 0.08 0.19 0.15 2.56 1.61 2.34 4.53
Ankonjuge bilirubin 0.26 (80) 0.27 0.34 0.33 0.18 1.17 1.45 1.31 0.76
AST 30.3 (30) 25.3 24.8 26.8 23 1.06 1.06 1.10 0.93
ALT 35.3 (30) 16.6 22.3 22 17 0.72 1.02 1.01 0.82
ALP 113 117 115 110 107 1.02 1.01 0.98 0.94
GGT 43 (90) 36 42 40 37 0.92 1.03 0.89 0.89
Total protein 7.51 7.57 7.62 7.36 6.47 1.01 1.01 0.98 0.86
Albümin 4.9 4.68 4.61 4.36 4.41 0.96 0.94 0.89 0.90
LDH 187 (90) 208 200 186 178 1.07 1.03 0.96 0.92
CK 75.1 77.4 82 81.6 75 1.02 1.08 1.14 0.98
Amilaz 50 51.5 51 47.2 43 1.03 1.02 0.95 0.87
Sodyum 142 144 143 140 1.02 1.01 0.99
Potasyum 4.31 4.39 4.37 4.2 1.02 1.01 0.98
Klor 100 103 102 98 1.03 1.02 0.98
_______________________________________________________________________________
*: Lipemik serumlarda sonuç alýnabilen örneklerin yüzde oraný. Ultra: ultrasantrifüj, D: dilüsyon, LC : LipoClear®
*: Lipemik serumlarda sonuç alýnabilen örneklerin yüzde oraný
Ultra: ultrasantrifüf, D: dilüsyon, LC : LipoClear
# Kabul edilebilir hata oranýnýn üzerindeki sonuçlar koyu olarak gösterilmiþtir
Þekil 1. Ýn vitro lipemi çalýþmasýnda direkt ve
eliminasyon iþlemleri sonrasýnda ýþýk saçýlým
indeksi ve absorbans deðerleriCilt 49 · Sayý 1 · Gülhane TD Hemoliz ve lipeminin biyokimyasal testlere etkisi · 9
da yapýlan enzimlerin (ALT, AST,
LDH) saptanan aktivite miktarlarýný,
ölçümleri görünür dalga boyunda
yapýlan enzimlere (ALP, GGT, amilaz) oranla daha yüksek oranda etkilediði gösterilmiþtir (3,14,19-21).
Farklý olarak bu çalýþmada oluþturulan in vitro lipemide trigliserid deðerlerinin daha yüksek olmasýna raðmen,
biyokimya analizlerinin bu durumdan çok daha az etkilendikleri gö-
rüldü. Ýn vitro olarak, lipemik hale
getirilmiþ serumlarda enzim aktivite
ölçümlerinin yapýlabilmiþ olmasýna
raðmen, doðal lipemik örneklerde
özellikle AST, ALT daha az olarak da
GGT ve LDH aktivite ölçümlerinin
yapýlmasýnýn mümkün olmadýðý gö-
rülmüþtür. Bu durumun, doðal lipemide VLDL ve þilomikron konsantrasyonlarýnýn daha belirgin olmasýna, in vitro lipemi çalýþmasýnda
ise lipidlerin özellikle þilomikronlarýn
süspansiyon halinde bulunmasýna,
lipid fraksiyonu farklýlýklarýna baðlý
olarak ýþýk kýrýlmasý miktarýnýn daha
az olmasýna baðlý olduðu deðerlendirilmiþtir. Bu bulgular diðer çalýþ-
malar ile benzerlik göstermesine rað-
men, Topkaya ve ark.nýn çalýþmasý ile
kýsmen çeliþmektedir; söz konusu
farklýlýðýn olasýlýkla farklý analizör,
reaktif ve analitik yöntemler kullanýmýndan ileri gelebileceði deðerlendirilmiþtir (3,14,20).
Bu çalýþmada, eliminasyon iþlemlerinden sonra genel olarak analitik
ölçümlerin hepsinin yapýlabildiði,
gerçek deðerlerine yaklaþtýðý ve kabul
edilebilir klinik deðerler içerisinde
olduðu tespit edildi (Tablo II).
Deðiþik araþtýrmacýlar LDH öl-
çümlerinde lipidlerin çöktürülmesi
esaslý uygulamalarýn ultrasantrifü-
jasyon kadar etkili olduðunu, ancak
yine de bu yöntem sonrasý GGT
aktivite ölçüm sonuçlarýnýn lipemiye
baðlý nedenlerle gerçek deðerin altýnda bulunduðunu göstermiþlerdir (19-
21). Topkaya ve ark. amilaz ve LDH
dýþýnda kalan testler için etkili bir
düzelme saðlayamadýklarýný bildirmektedirler (14). Bu çalýþmadaki in
vitro lipemi çalýþmasýnda CCl4
ekstraksiyonu sonucunda GGT ve LDH
ölçümlerinin, dilüsyon sonrasý CK,
LDH, GGT deðerlerinin, LipoClear® uygulamasý sonrasýnda AST,
ALT, GGT ve ALP deðerlerinin yaklaþýk %5-10 azaldýðý saptanmýþ, ancak
bu sonuçlarýn kabul edilebilir sýnýrlarda olduðu deðerlendirilmiþtir. Bununla birlikte bu deðiþimlerin, normal sýnýrlar içerisindeki örneklerde
önemli olabileceði, ancak enzim aktivitesi yüksek bulunanlarda önemli olmayacaðý deðerlendirilmiþtir.
Çeþitli araþtýrmacýlar yaptýklarý
çalýþmalarda iyon selektif elektrodlar
ile yapýlan sodyum ve potasyum öl-
çümlerinde lipemiden etkilenmenin
%10'un altýnda kaldýðýný bildirmiþ,
klorür ölçümlerinde ise yaklaþýk %10
negatif interferans bulunduðunu
rapor etmiþlerdir (14,15,22). Ýyon
selektif elektrodlarla yapýlan elektrolit
ölçümleri, analiz öncesinde seyreltme
gerekmediðinden lipemiden daha az
etkileniyor olabilir (19,22). Elektrolit
ölçümlerinde kabul edilme sýnýrý,
diðer testlerden önemli farklýlýklar
gösterir. CLIA 88 kriterleri, sodyum
için toplam izin verilen hatayý 4
mmol/L olarak belirlemiþtir. Bu kriter göz önüne alýnarak sodyum konsantrasyonu için doðal lipemiden etkilenme oranýnýn 4 mmol/L'nin altýnda bulunduðu tespit edilmiþtir. LV
solüsyonu içerisinde sodyum ve potasyum bulunduðundan invitro lipemi çalýþmasý kapsamýnda elektrolitler
deðerlendirilememiþtir.
Deðiþik araþtýrmacýlara benzer
olarak bu çalýþmada, ultrasantrifüjasyon, ekstraksiyon, LipoClear® ve dilüsyon yöntemlerinin doðal lipemik
serumlarda elektrolit ölçümlerinde
lipemiden kaynaklanan hatalarý gidermede etkin olduðu tespit edilmiþtir
(14).
Farklý araþtýrmacýlar özellikle 340
nm'de yapýlan kinetik ölçümlerin
lipemiden negatif yönde etkilendiðini
göstermiþlerdir (3,14,18). Bu dalga
boyu, lipeminin en fazla interferansa
neden olduðu dalga boyunu temsil
eder. Ayrýca, okumalarýn görünür
bölgede yapýlmasýna ve örnek körü-
nün bulunmasýna raðmen, konjuge
ve total bilirubin ölçümlerinin lipemiden fazla etkilendikleri ortaya konmuþtur. Bunun, ardýþýk iki ölçüm
arasýndaki çok az miktardaki absorbans farkýnýn (∆ absorbans) büyük
önem taþýdýðý analiz türlerinde doðal
bir süreç olarak ortaya çýktýðý deðerlendirilmektedir. Bu çerçevede total
protein ve albümin ölçümleri sýrasýndaki ardýþýk absorbans farklarýnýn
(∆ absorbans) çok büyük olmasý ve
ölçüm esnasýnda dilüsyon katsayý-
sýnýn yüksek olmasý nedenlerine baðlý
olarak lipemi interferansýnýn görülmesi olaðan deðildir. (14). Bu çalýþ-
madaki doðal lipemik örnekler grubundaki serumlarýn %50'sinin üre
miktarlarý da, ölçüm amacýyla UV
aralýktaki dalga boyu kullanýldýðýndan
saptanamamýþtýr. Ayrýca albümin dü-
zeylerinin gerçek deðerden daha
düþük olarak tespit ediliyor olmasýna
raðmen, bu deðiþimin klinik açýdan
önem taþýyacak miktarda olmadýðý
görülmüþtür; lipemik örneklerde total protein ölçümlerinde de albümine
benzer ve önemsiz düzeydeki azalmanýn bulunduðu görülmüþtür.
Olympus AU600 cihazý, bikromatik ölçüm özelliðine sahip bir
biyokimya otoanalizörü olmasýna rað-
men bazý belirli testlerde lipemi interferansýný engellemekte yeterli olmayabilir. Özellikle lipemi ýþýk saçý-
lýmý nedeniyle taban absorbansýnda
artýþa yol açtýðýndan, bu durumlarda
örnek körü kullanýlarak lipemi interferansý azaltýlabilir (23). Ýnterferansý
önlemede kullanýlan diðer bir yol, örneðin seyreltilmesi olabilir. Bu çalýþ-
mada da seyreltme yönteminin kolesterol ve bilirubinler testleri dýþýnda
oluþan deðiþimlerin ihmal edilebilir
sýnýrlarda olduðu tespit edilmiþtir.10 · Mart 2007 · Gülhane TD Türkmen ve ark.
Çalýþmamýzda ultrasantrifüjasyon,
ekstraksiyon, dilüsyon ve LipoClear®
uygulamalarýnýn sonuçlarý birbirlerine yakýn etkinlik gösterdi. Örneklere herhangi bir madde katýlmadýðýndan, ultrasantrifüjasyon yöntemi en ideal yaklaþým olarak kabul edilebilir. Ancak, ultrasantrifüjler pahalý
cihazlardýr ve klinik laboratuvarlarýn
çoðunda bulunmasý beklenmez; bu
amaçla daha ucuz ve kullanýlmasý
daha kolay olan ekstraksiyon ve LipoClear® yöntemlerinin kullanýlmasý
önerilebilir. Ekstraksiyon için Liposol® ve Frigen® gibi ticari organik
çözeltiler piyasaya sürülmüþtür. Bu
ürünlerden Frigen'in içeriðinde trikloroflorometan bulunur (24). Organik çözücü (Liposol®) ekstraksiyonunun sodyum, potasyum, klorür,
kalsiyum, bilirubin, ALT ve LDH
ölçümlerinde kullanýlmamasý gerektiði belirtilmektedir. Bizim çalýþmamýzda yapýsal olarak trikloroflorometana benzemesi nedeniyle CCI4
ekstraksiyonu kullanýlmýþ ve olduk-
ça baþarýlý sonuçlar elde edilmiþtir.
Sonuç olarak, ultrasantrifüjasyon,
LipoClear®, CCI4
ve dilüsyon kullanýlarak lipemi eliminasyon giriþimlerinin deðiþik oranlarda ve seçiciliklerde olmak üzere lipemi interferansýný önlemede etkili olduðu bulundu.
Bu çerçevede klinik laboratuvar
uygulamalarýnda ilk basamakta yapýlmasý uygun olan tekniðin maliyet
artýþý getirmeyen "örnek dilüsyonu"
tekniði olduðu deðerlendirildi. CCI4
ve LipoClear® ekstraksiyon teknikleri ile temel olarak GGT haricindeki
ölçümler için uygundur ve her ikisi
de ultrasanrifüjasyon sonrasý deðerler
ile uyumludur. Ancak, ultrasantrifüj
tekniði pahalýdýr ve her tip klinik laboratuvar için uygun deðildir. CCI4
ekstraksiyonu ve dilüsyon tekniklerinin her laboratuvarda bulunabilecek
aletlerle yapýlabilecek uygun yöntemler olduðu deðerlendirilmiþtir.