Üveitli olgularda sitokin profilinin karşılaştırılması

PDF Dosyası: 

arastirmax_2328_pp_151-156.pdf

Giriþ
Üveitli olgularda oluþan immün
reaksiyon göz dokularýna özgü olup,
baðýþýklýk sisteminin oluþturduðu
anormal yanýt ya da vücudun kendi
antijenlerine karþý oluþturduðu baðý-
þýklýk yanýtý nedeniyle oluþmaktadýr
(1-5). Çevresel ve genetik faktörlerin
yanýnda, gözdeki çeþitli otoantijenlerin, gözün kendine özgü immün
yapýsýndaki deðiþikliklerin ve baðýþýklýk sistemi kökenli hücrelerden salýnan
çeþitli sitokinlerin hastalýk patogenezinde ve aktivitesinde rolü olduðu
gösterilmiþtir (6,7).
Üveit patogenezinde etkili olduðu
düþünülen faktörlerden özellikle
sitokinlerin oküler inflamasyonun
düzenlenmesinde önemli rol oynadý-
ðý düþünülmektedir (8). Çeþitli klinik
* GATA Göz Hastalýklarý AD
**GATA Ýmmünoloji BD
Ayrý basým isteði: Dr. Volkan Hürmeriç, GATA
Göz Hastalýklarý AD, Etlik-06018, Ankara
E-mail: hurmeric_v@yahoo.com
Makalenin geliþ tarihi: 20.04.2006
Kabul tarihi: 19.09.2006
Gülhane Týp Dergisi 2006; 48: 151-156
ARAÞTIRMA
© Gülhane Askeri Týp Akademisi 2006
Özet
Çalýþmamýzda üveitli hastalarýn serumlarýndaki sitokin düzeylerinin belirlenmesi planlanmýþtýr. Bu amaçla yardýmcý
T1 (Th1) hücrelerden salýnan interlökin
(ÝL)-2 ve interferon gamma (ÝNF-γ),
yardýmcý T2 (Th2) hücrelerinden salýnan
ÝL-4 ve ÝL-10, endotel hücrelerinden salý-
nan ÝL-8 ile monosit, makrofaj, nötrofilerden salýnan tümör nekrozis faktör alfa
(TNF-α) düzeyleri araþtýrýldý. Çalýþma
kapsamýna aktif üveit tanýsý konulan 41
hasta, remisyonda olduðu tespit edilen
20 hasta ile 18 kontrol olgusu alýndý.
Sistemik veya oküler herhangi bir enfeksiyonu bulunan hastalar çalýþma kapsamý-
na alýnmadý. Hastalar aktif ve inaktif
üveitler, Behçet üveit ve Behçet dýþý
üveitler (BDÜ) ile klinik özelliklerine göre
(tutulan göz sayýsý, hastalýk süresi, atak
sýklýðý, görme kaybý düzeyi, üveit
lokalizasyonu, hücresel inflamasyon
düzeyi ve sistemik hastalýk aktivitesi) üç
ayrý þekilde deðerlendirildi. Üveit
aktivitesi ile serum ÝL-2, ÝL-4, ÝL-10, ÝNF-
γ ve TNF-α düzeyleri arasýnda anlamlý bir
farklýlýk tespit edilmedi. Serum ÝL-8
düzeyi aktif üveitli hastalarda kontrol
grubundan yüksek bulundu (p=0.025).
Sistemik hastalýk aktivitesi bulunan aktif
üveitli olgular ile serum ÝL-4 düzeyi
arasýnda negatif iliþki bulundu (r=-0.507,
p=0.003). Aðýr görme kaybý ile serum
TNF-α düzeyi arasýnda pozitif iliþki bulundu (r=0.483, p=0.004). Sonuç olarak
çalýþmamýzda aktif üveitli olgularda sistemik hastalýk aktivitesi ile birlikte Th1
aðýrlýklý baðýþýklýk yanýtýnýn oluþtuðu
belirlendi. Bununla birlikte serum ÝL-8
düzeyinin üveit belirteci olarak, TNF-α
düzeyinin ise prognostik belirteç olarak
kullanýlabileceði düþünülmektedir.
Anahtar kelimeler: Serum düzeyi, sitokin, üveit
Summary
Comparison of the cytokine profile in
patients with uveitis
We aimed to measure serum cytokine
levels in patients with uveitis in this
study. Serum levels of interleukin (IL)-2
and interferone (INF)-γ, produced by T
helper (Th)1 cells; IL-4 and IL-10 produced by Th2 cells; IL-8 produced by
endothelial cells and tumor necrosis factor (TNF-α) produced by monocytes and
macrophages were measured. Forty-one
patients with active uveitis, 20 patients
with inactive uveitis in remission and 18
control subjects were included in the
study. Patients with any systemic or ocular infections were excluded from the
study. Patients were evaluated in three
categories as active and inactive uveitis;
Behçet uveitis and Non-Behçet uveitis
and according to their clinical characteristics (number of the eyes affected, disease period, number of recurrences,
degree of vision loss, localization of
uveitis, level of cellular activity and
activity of systemic disease). No significant differences were observed between
serum IL-2, IL-4, IL-10, INF-γ and TNF-α
levels, and uveitis activity. Serum IL-8
levels in patients with active uveitis were
higher than those of the control group
(p=0.025). There was a significant negative
correlation between the activity of systemic disease and serum IL-4 levels in
patients with active uveitis (r=-0.507,
p=0.003). There was a significant positive
corelation between serum TNF-α levels and
severity of vision loss (r=0.483, p=0.004). In
conclusion we found a Th1 immune
response in response to systemic disease
activity in patients with active uveitis. IL-8
can be used as an uveitis marker, and TNF-
α can be used as a prognostic indicator in
patients with uveitis.
Key words: Serum levels, cytokine, uveitis152 · Eylül 2006 · Gülhane TD Hürmeriç ve ark.
çalýþmalarda aktif üveitli hastalarýn
aköz ve serumlarýnda farklý sitokinlerin arttýðý tespit edilmiþtir. Sitokinlerin tek baþlarýna deneysel hayvan
modellerinde enjeksiyonu ile insandaki üveit kliniðine benzer üveit oluþ-
turduðu gözlenmiþtir (1,2-4).
Çalýþmamýzda üveitli hastalarýn
izlenmesi esnasýnda alýnan serum
örneklerinde farklý hücre gruplarýndan salýnan sitokin düzeylerinin
belirlenmesi ile bu hücrelerin ve
sitokinlerin üveit etiyopatogenezindeki rollerinin araþtýrýlmasý planlanmýþtýr. Bu amaçla yardýmcý T1 (Th1)
hücrelerinden salýnan interlökin-2
(ÝL-2) ve interferon gamma (ÝNF-γ),
yardýmcý T2 (Th2) hücrelerinden
salýnan ÝL-4 ve ÝL-10, endotel
hücrelerinden salýnan ÝL-8 ile monosit, makrofaj ve nötrofillerden salýnan
tümör nekrozis faktör alfa (TNF-α)
düzeyleri araþtýrýlmýþtýr.
Gereç ve Yöntem
Bu çalýþma GATA Etik Kurulu
tarafýndan onaylanmýþtýr. Çalýþ-
mamýza GATA Göz Hastalýklarý
AD'da takip edilen ve çalýþmaya katýlmayý kabul eden aktif üveit tanýsý
almýþ 41 hasta ile daha önce üveit
ataðý geçirmiþ ve remisyonda olduðu
tespit edilen 20 hasta alýndý.
Enfeksiyöz etiyolojiye sahip üveitler
ile sistemik herhangi bir enfeksiyon
odaðý bulunan hastalar çalýþma kapsamýna alýnmadý. Yaþ ve cinsiyet
açýsýndan uyumlu, herhangi bir
oküler ya da sistemik patolojisi
bulunmayan 18 olgu kontrol grubu
olarak kabul edildi.
Hasta grubu üveit aktivitesi, etiyoloji ve klinik özelliklere dayanýlarak
üç ayrý þekilde deðerlendirildi. Ýlk
deðerlendirmede hastalar anamnez,
klinik muayene ve fundus flöresein
anjiyografi (FFA) bulgularýna dayaný-
larak, aktif ve inaktif üveitler olmak
üzere iki gruba ayrýldý. Hasta grubunun önemli bir kýsmýný Behçet üveitli
hastalar oluþturduðundan, ikinci
deðerlendirme hastalýk etiyolojilerine
göre, Behçet üveit (BÜ) ve Behçet
dýþý üveitler (BDÜ) arasýnda yapýldý.
Bu iki grup da aktif ve inaktif olmak
üzere iki alt gruba ayrýldý.
Üçüncü deðerlendirme, aktif
üveitli hastalarda, klinik özelliklerine
göre yapýlmýþtýr. Bu amaçla tutulan
göz sayýsý, hastalýk süresi (3 aydan kýsa
süren aktif üveiti olan hastalar akut
üveit; 3 aydan uzun süren aktif üveiti
bulunan hastalar kronik üveit), atak
sýklýðý (tek atak geçiren hastalar, birden fazla atak geçiren hastalar),
görme kaybý düzeyi (görme keskinliðini hastalýk öncesi düzeyden
%50'den fazla düþüren aktif üveitli
olgular aðýr görme kaybý, %50'den az
düþüren olgular hafif görme kaybý),
üveitin lokalizasyonu (anteriyor,
intermediate, posteriyor veya
panüveit), ön kamaradaki hücresel
inflamasyon düzeyi (ön kamarada +2
ve daha az hücre bulunmasý hafif
hücresel aktivite, +2 ve daha fazla
hücre bulunmasý aðýr hücresel
aktivite), sistemik hastalýk aktivitesiyle olan iliþkisi (en az iki organ tutulumu olan hastalar sistemik olarak
aktif kabul edildi) ile serum sitokin
düzeyleri arasýndaki iliþki deðerlendirilmiþtir.
Hastalara tam bir oftalmolojik
muayene yapýldý. Görme dereceleri
Snellen eþeliyle belirlendi. Hastalardan tam kan sayýmý, sedimentasyon,
rutin biyokimyasal analizler,
TORCH, HÝV ve Sifiliz serolojisi,
HLA gruplarý, akciðer grafisi
sonuçlarý ile Romatoloji AD ve
Dermatoloji AD konsültasyonlarý
alýndý. Behçet Hastalýðý tanýsý Uluslararasý Behçet Çalýþma Grubunun
verilerine dayanýlarak romatoloji
konsültasyonu ile beraber kondu (9).
Üveitlerin klinik sýnýflamasý Uluslararasý Üveit Çalýþma Grubunun verilerine göre yapýldý (10,11). Son 3 ayda
atak geçirmemiþ, remisyondaki hastalar inaktif üveit grubuna alýndý.
Kan örnekleri tüm hastalardan
sabah aç karnýna, en az 30 dakikalýk
istirahatten sonra alýndý. Kanlar 45
dakika oda ýsýsýnda pýhtýlaþmasý için
bekletildikten sonra 10 dakika 3500
rpm santrifüjle hücresel elemanlarýndan ayrýldý. Alýnan serum örnekleri
çalýþýlana kadar -70 derecede
Ependorf tüplerinde saklandý.
Serum sitokin düzeyleri enzyme
linked immunosorbent assay (ELISA)
kitleri (serum ÝL-2, ÝL-4, ÝL-8, ÝL-10
ve TNF-α düzeylerinin ölçümü için
ACCUCYTE®; serum interferon
düzeyinin ölçümü için CYTELISA™,
Cytimmune Sciences 8075 Greenmead Drive, Collage Park, Maryland
20740,USA) kullanýlarak tespit edildi.
Ölçümler üretici firmanýn kitle
beraber verilen kullanma kýlavuzunda
önerdiði þekilde, yöntemde deðiþiklikler yapýlmadan gerçekleþtirildi.
Optik absorbans dereceleri microElisa otomatik okuyucu tarafýndan
490 nm'de (Tecan Minilyser Tecan
UK Ltd., Theale Court, 11-13 High
Street, Theale, UK-Reading RG7
5AH, United Kingdom) ölçüldü.
Serum sitokin düzeyleri, kitle beraber
verilen ve konsantrasyonu belli olan
standartlar ile oluþturulan standart
eðrilerinin, örneklerin absorbans
dereceleri ile Microsoft Excel 2000
programý kullanýlarak bilgisayarda
karþýlaþtýrýlmasýyla tespit edildi. Tüm
örnekler kodlanarak, çift kör þekilde
incelendi. ELISA kitlerinin duyarlýlýðý
ÝL-2 ve ÝL-4 için 0.195/200 ng/ml, ÝL-
10 ve TNF-α için 0.195/50 ng/ml, ÝL-
8 için 0.098/100.0 ng/ml, ÝNF-γ için
8.0/500 pg/ml arasýndaydý.
Ýstatistiksel analizler SPSS 10.0
(Statistical Package for the Social
Sciences for Windows, SPSS Inc.,
Chicago, Il. USA) kullanýlarak yapýldý. Gruplar arasýnda ortancalar arasý
farkýn önemlilik analizi Kruskal
Wallis Testi ile incelendi. Ýstatistiksel
anlamlý farklýlýk için sýnýr deðer 0.05
olarak kabul edildi. Ortancalar arasýnda istatistiksel anlamlý farklýlýk bulunan deðiþkenlerdeki farklýlýðýn, hangiCilt 48 · Sayý 3 · Gülhane TD Üveitli olgularda sitokin profili · 153
gruplardan kaynaklandýðýný saptamak
için Bonferroni düzeltmeli Mann
Whitney U testi ile ikili grup
karþýlaþtýrmalarý yapýldý. Serum
sitokin düzeyleri arasýndaki iliþki
Pearson korelasyon analizi ile, serum
sitokin düzeyleri ve klinik özellikler
arasýndaki iliþki Spearman korelasyon
analizi ile incelendi. p<0.05 istatistiksel olarak anlamlý kabul edildi.
Gruplar arasýndaki iliþki düzeyi
deðerlendirilirken 0.25 r<0.50 zayýf
-orta derece iliþki, 0.50 r<0.75 iyi
derece iliþki olarak kabul edildi.
Bulgular
Aktif üveit tespit edilen 41 hastanýn yaþ ortalamasý 26.1±10.8
(ortanca=22) olup 38'i erkek, üçü
bayandý (16-73 yaþlar arasýnda). Ýnaktif 20 hastanýn yaþ ortalamasý
25.1±6.8 (ortanca=23) olup ondokuzu erkek, biri bayandý (16-40 yaþlar
arasýnda). Kontrol grubunun yaþ
ortalamasý 22.6±1.8 (ortanca=22)
olup, onaltýsý erkek, ikisi bayandý (20-
27 yaþlar arasýnda). Aktif üveitli hasta
grubunun onsekizinde Behçet üveit
(BÜ), onbirinde nonspesifik posteriyor üveit (NPÜ), üçünde sempatik oftalmi, ikisinde Vogt Koyanagi
Harada (VKH), ikisinde de nonspesifik anteriyor üveit (NAÜ) tespit edildi. Aktif üveit bulunan hastalarýn beþ
tanesinde, oftalmolojik muayene bulgularý BÜ'le uyumlu olup, sistemik
özellikleri Behçet Hastalýðýný tam
olarak karþýlamamýþtýr. Bu hastalar
olasý Behçet üveit olarak kabul edilip
Behçet üveit grubuna dahil edilerek
çalýþmaya alýnmýþtýr. Ýnaktif üveitli
hastalarýn onbirine BÜ, dördüne
NPÜ, üçüne VKH sendromu, birine
sempatik oftalmi, birine de NAÜ
tanýsý daha önceden konmuþtur.
Hastalarýn serum ÝL-2, ÝL-4, ÝL-8,
ÝL-10, ÝNF-γ, TNF-α düzeyleri ve
gruplarýn birbirleri arasýndaki istatistiksel deðerlendirmeleri Tablo I'de
verilmiþtir. ÝL-2, ÝL-2, ÝL-4, ÝL-10,
ÝNF-γ, TNF-α düzeyleri arasýnda
≤
≤
istatistiksel olarak anlamlý bir farklýlýk
tespit edilmemiþtir.
ÝL-8 düzeylerinde ise aktif üveit,
inaktif üveit ve kontrol grubu arasýndaki farklýlýk istatistiksel olarak
anlamlý bulunmuþtur (p=0.025)
(Tablo I). Gruplar arasýnda ikili
karþýlaþtýma yapýldýðýnda aktif üveitli
hastalar ve kontrol grubu arasýndaki
farklýlýðýn istatistiksel olarak anlamlý
olduðu bulunmuþtur (p=0.003).
Aktif ve inaktif üveitli hastalar
(p=0.389) ile inaktif üveitli hastalar
ile kontrol grubu serum ÝL-8 düzeyleri arasýnda (p=0.209) anlamlý bir
farklýlýk bulunmamýþtýr.
Aktif BDÜ, inaktif BDÜ ve kontrol grubu ÝL-8 düzeyleri arasýndaki
farklýlýk istatistiksel olarak anlamlý
bulunmuþtur (p=0.002) (Tablo I).
Ýkili karþýlaþtýrmalar yapýldýðýnda
Aktif BDÜ'li hastalar ve kontrol
grubu arasýndaki farklýlýðýn istatistiksel olarak anlamlý olduðu bulunmuþ-
tur (p=0.002). Ýnaktif BDÜ'li hastalar ve kontrol grubu arasýndaki farklýlýðýn istatistiksel olarak anlamlý
olduðu bulunmuþtur (p=0.011).
Aktif ve inaktif BDÜ'li hastalarýn
serum ÝL-8 düzeyleri arasýnda istatistiksel olarak anlamlý bir farklýlýk
bulunmamýþtýr (p=0.372).
Aktif BÜ, inaktif BÜ ve kontrol
grubu arasýndaki farklýlýk istatistiksel
olarak anlamlý olsa da (p=0.049)
(Tablo I), gruplarýn ikili olarak
karþýlaþtýrýlmasýnda istatistiksel olarak
anlamlý bir sonuç tespit edilmemiþtir.
Hastalarýn klinik özellikleri ile
serum interlökin düzeyleri arasýndaki
iliþki Tablo II'de özetlenmiþtir.
Hastalarýn sistemik hastalýk aktivitesi
ile serum ÝL-4 düzeyi arasýnda istatistiksel olarak anlamlý düzeyde negatif
Tablo I. Aktif üveitli hastalarda klinik özelliklere göre serum sitokin düzeyleri
_______________________________________________________________________________
Aktif üveitli hastalar ÝL-2 * ÝL-4* ÝL-8* ÝL-10* ÝNF- ** TNF- *
_______________________________________________________________________________
Aktif üveitler 4.9±1.43 33.7±16.2 3.1±0.5 11.9 ± 9.4 203±1041 31.5±16.1
Ýnaktif üveitler 4.5±1.3 31.9±78.5 2.8±0.7 8.5 ± 8 374±230 36.1±15.1
_______________________________________________________________________________ Kontrol grubu 5.05±1.1 25.2±21.7 2.7±0.3 10.7 ± 9.3 149±224 31.5±14.1
_______________________________________________________________________________ p deðeri 0.450 0.461 0.025 0.332 0.639 0.699
Aktif Behçet dýþý üveitler 4.9±1.3 36.6±15.2 3.1±0.5 11.9 ± 9.3 203±1467 32.5±17.2
Ýnaktif Behçet dýþý üveitler 3.8±1.1 37.6±14.5 3.3±0.6 17.3 ± 8.4 149±532 38.5±3.7
Kontrol grubu 5.1±1.1 25.2±21.7 2.7±0.3 10.7 ± 9.3 149±224 31.5±14.1
_______________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________ p deðeri 0.088 0.159 0.002 0.838 0.959 0.177
Aktif Behçet üveitler 4.8±1.4 29.4±15.9 3±0.6 11.5±9.8 243±225 30.1±15.5
Ýnaktif Behçet üveitler 4.6±1.2 27.1±108 2.5±0.5 7.1±7.4 275±162 18±16.4
_______________________________________________________________________________ Kontrol grubu 5.05±1.1 25.2±21.7 2.7±0.3 10.7±9.3 149±224 31.5±14.1
p deðeri 0.818 0.951 0.049 0.540 0.288 0.755
_______________________________________________________________________________
*= ng/ml, **= pg/ml ÝL: Ýnterlökin; ÝNF-γ: Ýnterferon γ; TNF-α: Tümör nekrozis faktör α
Tablo II. Aktif üveitli olgularda serum interlökin düzeyleri ile klinik özelliklerin iliþkisi
_______________________________________________________________________________
Klinik ÝL2 ÝL4 ÝL8 ÝL10 ÝNF- TNF-
Özellik r p r p r p r p r p r p
_______________________________________________________________________________
Göz
tutulumu 0.016 0.923 -0.003 0.985 0.087 0.604 -0.385 0.027 0.092 0.616 -0.245 0.169
Hastalýk
seyri 0.023 0.941 -0.034 0.853 -0.185 0.266 -0.222 0.214 0.184 0.313 -0.11 0.544
Atak
sýklýðý -0.021 0.897 -0.038 0.837 -0.185 0.266 -0.166 0.355 0.217 0.233 -0.016 0.928
Görme
hasarý -0.223 0.172 -0.239 0.188 0.012 0.941 -0.016 0.931 0.143 0.435 0.483 0.004
Sistemik
aktivite -0.198 0.228 -0.507 0.003 0.184 0.268 -0.062 0.731 0.051 0.78 -0.183 0.308
Hücresel
aktivite 0.169 0.304 0.35 0.05 0.396 0.014 0.067 0.71 -0.081 0.658 -0.262 0.14
_______________________________________________________________________________
ÝL: Ýnterlökin, ÝNF-γ: Ýnterferon α, TNF α: Tümör nekrozis faktörα154 · Eylül 2006 · Gülhane TD Hürmeriç ve ark.
bir iliþki bulunmuþtur (r=-0.504,
p=0.003). Hücresel aktivitenin artmasý ile serum ÝL-4 düzeyi arasýnda
sýnýrda anlamlý pozitif iliþki bulunmuþtur (r=0.350, p=0.050) (Tablo
II). Aktif üveit bulunan hastalarýn ön
kamaralarýndaki hücresel aktivitenin
artmasý ile serum ÝL-8 düzeyi arasýnda istatistiksel olarak anlamlý pozitif
iliþki bulunmuþtur (r=0.396,
p=0.014) (Tablo II). Tutulan göz
sayýsý ile serum ÝL-10 düzeyleri
arasýnda istatistiksel olarak anlamlý
negatif iliþki bulunmuþtur (r=-0.385,
p=0.027) (Tablo II). Görme hasarý
derecesi ile serum TNF-α düzeyleri
arasýnda istatistiksel olarak anlamlý
pozitif iliþki bulunmuþtur (r=0.483,
p=0.004) (Tablo II).
Aktif üveit bulunan olgularýn
serum ÝL-2, ÝL-4, ÝL-8, ÝL-10, TNF-
α ve ÝNF-γ düzeyleri arasýndaki
iliþkinin Pearson iliþki analizi ile incelenmesi ile istatistiksel olarak anlamlý
bir iliþki tespit edilmemiþtir (Tablo
III). Üveitin anteriyor, intermediate,
posteriyor veya panüveit þeklinde
oluþturduðu klinik görünüm ile
serum sitokin düzeyleri arasýnda istatistiksel olarak anlamlý farklýlýk
bulunmamýþtýr.
Tartýþma
Halen otoimmün bir neden
ortaya konulamamýþ olsa da üveitli
olgularýn kanýnda aktif CD4+
hücrelerin bulunduðu ve hastalýk
aktivitesinin artmasý ile CD4+ hücre
miktarýnýn arttýðý tespit edilmiþtir
(12,13). Deneysel otoimmün üveit
(DOÝÜ) oluþturulan hayvanlardan
izole edilen CD4+ T hücrelerinin
tek baþýna saðlýklý alýcýlara nakli, antijen verilmeden alýcýda ayný üveit
tablosunu oluþturmaktadýr (14).
Üveitojenik retinal antijenlere
duyarlý olan bu hücreler yüksek miktarlarda ÝNF-γ, çok az oranda ÝL-4
üreten Th1 lenfosit yapýsýndaki
hücrelerdir. Bu bulgu DOÝÜ'de
etken T lenfositlerin Th1 olduðu
görüþünü desteklemektedir. Bununla
birlikte Th2 hücre yanýtý, bünyeyi
otoimmün hastalýklardan korumakta
ve Th1 yanýtý baskýlanan hayvanlarda
DOÝÜ oluþturulamamaktadýr (15).
Th1/Th2 hücre yanýtý dengesinin
yanýnda çeþitli proinflamatuvar ve
antiinflamatuvar sitokinlerin de devreye girmesi ile oküler otoimmünite
karýþýk bir þekilde düzenlenmektedir.
Behçet hastalýðýnda hastalýk
aktivitesi ile birlikte ÝL-2, ÝNF-γ, ÝL-
6, TNF-α, ÝL-8, ÝL-12 gibi sitokinlerin düzeyi periferal ÝL-2 ve ÝNF-γ
üreten T hücre sayýsý ile birlikte artmaktadýr (16). Th1 aðýrlýklý olan bu
yanýt, artmýþ ÝL-12 düzeyi ile birlikte
T hücre apopitozunu engellemektedir (6,7,17,18). Çalýþmamýzda serum
ÝL-2 ve ÝNF-γ düzeyleri ile üveit
aktivitesi ve hastalarýn klinik özellikleri arasýnda iliþki tespit edilmemiþtir.
Aktif BDÜ bulunan olgularda ÝL-2
düzeyleri daha yüksek bulunmuþ,
ancak kontrol grubu ile arada bulunan farklýlýk istatistiksel olarak anlamlý düzeye ulaþmamýþtýr. ÝL-2 ve ÝNF-
γ düzeylerinin klinik olarak aktif
üveitli hastalarda yükseldiði bildirilmiþ olsa da, VKH'da aköz ve serumda
ÝL-2 artýþý tespit edilmemiþtir (19).
Th2 hücreler tarafýndan salýnan
ÝL-4, ÝL-10 ve ÝL-13 gibi sitokinler
antikorlar aracýlýðýyla kontrol edilen
baðýþýklýk yanýtýnýn düzenlenmesinde
rol oynamaktadýr. Bu maddelerin
otoimmün hastalýklarýn geliþimini
engelleyici yönde etkisi olduðu bilinmektedir (13). Özellikle aközde ÝL-
10 düzeyinin aktif NAÜ olgularda
azaldýðý, Fuchs heterokromik iridosikliti gibi hafif seyirli üveitlerde
yükseldiði bildirilmiþtir (20).
Çalýþmamýzda serum ÝL-10
düzeyi ile üveit aktivitesi arasýnda
istatistiksel olarak anlamlý bir farklýlýk
tespit edilmemiþtir. Tek göz tutulumu olan üveitli hastalarda ÝL-10
düzeyi ile zayýf bir iliþki olduðu, ve
bunun ÝL-10'un üveitik reaksiyonu
baskýlayýcý etkisi nedeniyle oluþabileceði öngörülmüþtür. ÝL-4 düzeyleri
incelendiðinde ise üveit aktivitesi ile
serum ÝL-4 düzeyleri arasýnda anlamlý bir iliþki saptanmamýþtýr. Sistemik
hastalýk aktivitesi ile ÝL-4 düzeyi
arasýnda ise orta-yüksek düzeyde
anlamlý negatif iliþki bulunmuþtur.
Sistemik hastalýk aktivitesinin artmasý
ile ÝL-4 düzeyinin serumda düþtüðü-
nü gösteren bu bulgu, Th1 aðýrlýklý
baðýþýklýk yanýtýný göstermektedir.
Mantas ve ark. 24 Behçetli hasta
üzerinde yaptýklarý çalýþmada, bulgularýmýzla uyumlu olacak þekilde aktif
ve inaktif Behçetli hastalarýn serum
ÝL4 ve ÝL10 düzeyleri arasýnda istatistiksel olarak anlamlý bir farklýlýk bulmamýþlardýr (21).
ÝL-8 damar endotel hücrelerinden
salýnan, inflamatuvar reaksiyonda
dolaþýmda bulunan lökositlerin
damar endotel hücrelerine tutunmasýnda aktif rol oynayan bir
sitokindir (22). Aktif intermediate
üveitli hastalarda sICAM-1 ile
beraber serumda, aktif NPÜ'de ise
vitreusda ÝL-8 düzeylerinin yükseldiði bildirilmiþtir (23,24). Bu bulgularla beraber lenfosit ve nötrofil
yüzeyinde bol miktarda ÝL-8 resepTablo III. Aktif üveitli olgularda serum interlökin düzeyleri arasýndaki iliþki
_______________________________________________________________________________
Sitokin ÝL2 ÝL4 ÝL8 ÝL10 ÝNF- TNFdüzeyleri r p r p r p r p r p r p
_______________________________________________________________________________
ÝL2 0.161 0.378 0.133 0.428 0.194 0.278 0.069 0.709 -0.268 0.132
ÝL4 0.161 0.378 0.238 0.197 -0.014 0.943 -0.11 0.547 -0.138 0.492
ÝL8 0.133 0.428 0.238 0.197 0.268 0.138 -0.087 0.642 -0.088 0.632
ÝL10 0.194 0.278 -0.014 0.943 0.268 0.138 0.183 0.36 0.193 0.282
ÝNF-γ 0.069 0.709 -0.11 0.547 -0.087 0.642 0.183 0.36 0.033 0.872
TNF-α -0.268 0.132 -0.138 0.492 -0.088 0.632 0.193 0.282 0.033 0.872
_______________________________________________________________________________
ÝL: Ýnterlökin, ÝNF-γ: Ýnterferon γ, TNF-α: Tümör nekrozis faktör αCilt 48 · Sayý 3 · Gülhane TD Üveitli olgularda sitokin profili · 155
törünün olmasý Behçet hastalarýnda
görülen infiltrasyonlarýn oluþumunda
ÝL-8'in önemli rol oynadýðýný göstermektedir (23).
Çalýþmamýzda aktif üveit olan
hastalarda serum ÝL-8 düzeyi kontrol
grubuna göre daha yüksek olarak
tespit edilmiþtir. BDÜ olgularda ise
hem aktif, hem de inaktif olgularýn
serum ÝL-8 düzeyi kontrol grubundan yüksek bulunmuþtur. BÜ olgularýnýn serum ÝL-8 düzeyleri arasýnda
ise farklýlýk bulunmamýþtýr. Son yýllarda özellikle Behçet hastalarýnda,
hastalýk aktivitesi ile birlikte ÝL-8'in
yükseldiði, hastalýk aktivitesinin
izlenmesi açýsýndan sedimentasyon ve
CRP'ye nazaran daha güvenilir
olduðu farklý merkezlerden bildirilmiþtir (6,16,23). Çalýþmamýzda ÝL-
8'in özellikle Behçet dýþý etiyolojiye
sahip üveitli olgularda yükselebileceði
tespit edilmiþtir. Ancak elimizdeki
veriler ÝL-8'in üveitli hastalarda
hastalýk aktivitesinden çok hastalýk
varlýðýna duyarlý olduðunu göstermektedir.
TNF-α metabolik ve inflamatuvar olaylarda önemli rol oynayan ve
inflamatuvar hücrelerin çoðu tarafýndan salýnan bir sitokindir. Ratlarda
oluþturulan DOÝÜ'in erken döneminde kan ve aközde yükselmesi ve
tek baþýna intravitreal enjeksiyonu ile
DOÝÜ oluþturmasý nedeniyle TNF-
α'nýn inflamasyonun baþlangýç döneminde görev aldýðýný göstermektedir
(25). Klinik çalýþmalar aktif üveitli
olgularýn serumlarýnda TNF-α
düzeyinin, aköz düzeylerinden daha
yüksek olduðunu ve rekürrens
görülen olgularda serum TNF-α
düzeyinin daha yüksek olduðunu
göstermektedir. Özellikle rekürrens
gösteren olgularda TNF-α'nýn yüksek bulunmasý nedeniyle bu
molekülün hasta izlenmesinde prognostik bir deðeri olabileceði öne
sürülmüþtür (7,26). Çalýþmamýzda
serum TNF-α düzeyi ile üveit
aktivitesi arasýnda bir iliþki bulunmamýþtýr. Aðýr görme kaybý olan
olgular ile TNF-α düzeyleri arasýnda
ise orta-iyi derecede bir iliþki tespit
edilmiþtir (r=0.483, p=0.004) (Tablo
II). Bu bulgumuz TNF-α'nýn prognostik deðerini öne çýkaran çalýþ-
malarý destekler niteliktedir.
Günümüze kadar yapýlan çalýþ-
malar ile kendi verilerimizi deðerlendirdiðimiz zaman, serum ve aköz
sitokin düzeyleri ile üveit kliniði
arasýnda, kýsmen çeliþkili sonuçlar
olabileceði görülmektedir (6,7,13,17,
27). Çalýþmamýzda serum ÝL-2 ve
ÝNF-γ düzeyleri arasýnda belirgin bir
farklýlýk bulunmamasýna raðmen,
Lacomba ve ark. aktif üveitlilerde
serum ve aköz ÝNF-γ ve ÝL-2 düzeylerinin, kontrollere göre daha yüksek
olduðunu, görme kaybý aðýr olan
olgularda ÝNF-γ düzeyinin daha yüksek olduðunu tespit etmiþlerdir. Ayný
çalýþmada ÝL-4 ve ÝL-10 düzeyleri
arasýnda kendi verilerimizle uyumlu
olacak þekilde kontrol ve üveitliler
arasýnda fark bulunmamýþtýr. Lacomba ve ark. bu sonuçlar ile aktif üveitli
olgularda yüksek ÝNF-γ ve düþük ÝL-
4 ile karakterize, Th1'e yönelik bir
kayma olduðunu tespit etmiþlerdir
(18). Çalýþmamýzda elde ettiðimiz
veriler ile sadece sistemik hastalýk
aktivitesi olan aktif üveitli olgularda
Th1 aðýrlýklý immün profil olduðu
ortaya konabilmiþtir.
El-Shabrawi ve ark.nýn çalýþ-
masýnda ise serum ve aköz ÝNF-γ ve
ÝL-2 düzeyleri ile hastalýk aktivitesi
arasýnda kuvvetli bir iliþki tespit
edilmemiþtir (28). Hamzaoui ve ark.
ÝL-4, ÝL-6, ÝL-10, ÝL-12, ÝNF-γ
düzeylerinin aktif Behçet hastalýðý
bulunan olgularda kontrollere göre
arttýðýný, ÝL-4, ÝL-10, ÝL-12 düzeyleri
arasýnda aktif ve inaktif Behçetli olgularda farklýlýk bulunmadýðýný, ÝL-6 ve
ÝNF-γ düzeyinin ise aktif Behçetlilerde inaktiflere göre arttýðýný tespit
etmiþlerdir (27).
Üveitte geliþen immünolojik
olaylarýn sadece göz ile sýnýrlý tutulmasýnýn yanlýþ olacaðý kanaatindeyiz.
Elde ettiðimiz sonuçlar sistemik
hastalýk aktivitesi ile ÝL-4 düzeyleri
arasýnda negatif, ileri derecede görme
kaybý olan olgularda TNF-α düzeyi
ile pozitif bir iliþki olduðunu, ÝL-8
düzeyinin üveit varlýðý ile birlikte
serumda yükseldiðini göstermektedir.
Çalýþmamýzda klinik aktivite ile
serum ÝL-2, ÝL-4, ÝL-10 ÝNF-γ ve
TNF-α düzeyleri arasýnda ise anlamlý bir iliþki tespit edilmemiþtir. Bu
sonuçlar deðerlendirilirken ÝNF-γ ve
ÝL-10 düzeylerinde standart sapmalarýn çok yüksek olduðu göz ardý
edilmemelidir. Bunun nedeninin
ELISA kitleri ile birlikte gelen standart örneklerindeki sorunlar olduðu
düþünülmektedir.
Sonuç olarak sistemik sitokin
düzeylerinin belirlenmesi, üveitli
hastalarda klinik deðerlendirmeye
destek olma açýsýndan yararlý verilere
ulaþmamýzý saðlamaktadýr. Üveitli
olgular deðerlendirilirken, hastalýðýn
sadece göz içerisinde sýnýrlý patolojiler ve baðýþýklýk sisteminin lokal
mekanizmalarý sonucunda oluþ-
tuðunu kabul etmektense, sistemik
bir hastalýðýn lokal bulgusu olarak
kabul etmenin daha doðru olacaðýný
düþünmekteyiz.