Kayseri bölgesinde yaşayan çocuklarda hepatit A seroprevalansı

PDF Dosyası: 

arastirmax_2304_pp_142-145.pdf

Giriþ
Hepatit A virüsü (HAV) fekal-oral
yol ile bulaþan bir enterovirustur.
HAV enfeksiyonu, geri kalmýþ ve geliþmekte olan ülkelerin önemli halk
saðlýðý sorunlarýndan birisidir. Hastalýk, bölgenin hijyenik koþullarý ve
ailenin sosyoekonomik düzeyi ile
yakýndan iliþkilidir. Virüsle karþýlaþ-
ma yaþý ülkenin, bölgenin ve ailenin
sosyoekonomik düzeyine göre deðiþ-
mektedir.
Bu çalýþmanýn amacý, yiyecek ve
su hijyeninin düzenli kontrol edildiði
bir kurum olan Türk Silahlý
Kuvvetleri'nde (TSK) çalýþan kiþilerin
çocuklarýnýn HAV ile karþýlaþma
yaþlarýný, HAV IgG pozitifliðinin sýklýðýný ve ailenin sosyoekonomik
düzeyi ile HAV enfeksiyonu arasýndaki iliþkiyi araþtýrmaktýr.
Gereç ve Yöntem
Bu çalýþma Aralýk 2002 ile
Haziran 2004 tarihleri arasýnda Kayseri'de yapýldý. Yaþlarý 2-18 yaþ arasýn-
* GATA Çocuk Saðlýðý ve Hastalýklarý AD
** Erciyes Üniversitesi Týp Fakültesi Çocuk Sað-
lýðý ve Hastalýklarý AD
***Kayseri Asker Hastanesi
Ayrý basým isteði: Dr. Necati Balamtekin, GATA
Çocuk Saðlýðý ve Hastalýklarý AD Etlik-06018,
Ankara
E-mail: edanecati@yahoo.com
Makalenin geliþ tarihi: 08.02.2006
Kabul tarihi: 08.09.2006
Gülhane Týp Dergisi 2006; 48: 142-145
ARAÞTIRMA
© Gülhane Askeri Týp Akademisi 2006
Özet
Bu çalýþma Kayseri'de yaþayan askeri personelin çocuklarýnda Hepatit A virus
(HAV) enfeksiyonu seroprevalansýný ve
sosyoekonomik koþullar ile HAV enfeksiyonu arasýndaki iliþkiyi saptamak amacýyla yapýldý. Çalýþmaya alýnan olgular,
yaþlarýna göre 2-6 yaþ, 7-12 yaþ ve 13-18
yaþ olarak, ailenin aylýk gelir durumuna
göre 2000 Yeni Türk Lirasý (YTL) üzeri,
1000-2000 YTL arasý ve 1000 YTL'nin altýnda olarak, anne-babanýn eðitim durumuna göre ebeveynlerden en az biri
üniversite mezunu, en az biri yüksekokul
mezunu, en az biri lise mezunu ve en az
biri ilkokul mezunu olarak gruplandýrýldý.
HAV IgG pozitifliði 2-6 yaþ, 7-12 yaþ, 13-
18 yaþ gruplarýnda sýrasý ile %9.8, %25.9,
%68.1 olarak saptandý. Aylýk gelir düzeyi
1000 YTL'nin altýnda olan ailelerin çocuklarýnda HAV IgG pozitifliði diðer gruplar
ile karþýlaþtýrýldýðýnda istatistiksel olarak
anlamlý ölçüde yüksekti. Ebeveynlerinden
en az birisi ilkokul mezunu olan grupta
HAV IgG pozitifliði diðer gruplardan istatistiksel olarak anlamlý ölçüde daha yüksekti. Sonuçlar ülkemizde yapýlan diðer
çalýþmalarla karþýlaþtýrýldýðýnda, 2-6 yaþ
ve 7-12 yaþ gruplarýnda TSK personeli
çocuklarýnda HAV IgG pozitifliðinin düþük
olduðu görülmektedir. TSK'de su ve yiyecek hijyeninin iyi kontrolünden; 13-18 yaþ
grubunda farklýlýðýn olmamasýnýn nedeni
olarak da adölesan dönemde çocuklarýn
ailelerinden daha baðýmsýz hareket etmeleri ve toplumla iliþkilerinin daha fazla olmasýndan kaynaklandýðý düþünülmektedir.
Anahtar kelimeler: Çocuk, hepatit A,
seroprevalans
Summary
Seroprevalence of hepatitis A in children
living in the region of Kayseri
This study was performed to detect seroprevalence of hepatitis A and to investigate the relationship between socioeconomical status and hepatitis A infection in
the children of the military personnel living in Kayseri. Cases included in the study
were divided into three groups according
to age (2 to 6, 7 to 12 and 13-18 years
old), three groups according to familial
economic status (<1000 YTL, 1000-2000
YTL and >2000 YTL, monthly), four groups
according to parent's education level
(mother or father graduated from university, high school, college or primary
school). HAV IgG positivity was detected in
the age groups of 2 to 6, 7 to 12 and 13 to
18 years old as 9.8%, 25.9% and 68.1%,
respectively. HAV IgG positivity in the
group of familial economic status below
1000 YTL was significantly higher than the
other groups. HAV IgG positivity in the
group of cases whose either of parents was
graduated from primary school was higher
than the other groups. HAV IgG positivity
was lower in the groups of 2 to 6 and 7 to
12 years old when compared to other studies performed previously in our country.
These results should be associated with
the good controlling of hygiene of food
and water in the army, and why there was
no difference in the group of 13 to 18
years old should be that adolescents are
relatively independent from parents and
interact much more with the community.
Key words: Child, hepatitis A, seroprevalenceCilt 48 · Sayý 3 · Gülhane TD Hepatit A seroprevalansý · 143
da, HAV aþýsý olmamýþ, sarýlýk geçirmemiþ, 148'i erkek, 162'si kýz, toplam
310 saðlýklý askeri personel çocuðu,
ailelerinden izin alýnarak çalýþmaya
alýndý. Çalýþmaya alýnan olgular yaþlarýna, anne-baba eðitim düzeyine ve
ailenin aylýk gelirine göre gruplandýrýldý. Yaþlarýna göre 2-6 yaþ, 7-12
yaþ ve 13-18 yaþ olarak gruplandýrýldý.
Ailenin aylýk gelir durumuna göre
2000 Yeni Türk Lirasý (YTL) üzeri,
1000-2000 YTL arasý ve 1000 YTL'
nin altýnda olarak gruplandýrýldý.
Anne-babanýn eðitim durumuna göre
ebeveynlerden en az birinin üniversite mezunu, en az biri yüksekokul
mezunu, en az biri lise mezunu ve en
az biri ilkokul mezunu olmasýna göre
gruplandýrýldý.
Çalýþmaya alýnan olgularýn serum
örneklerinde HAV IgG düzeyleri
Erciyes Üniversitesi Týp Fakültesi
Hastanesi Merkez Laboratuvarýnda
ELISA (Equipar, Italy) yöntemiyle
çalýþýldý.
Gruplar arasýndaki oranlarýn
daðýlýmýna ait farklýlýðýn önemliliði χ2
testi ile incelendi. p<0.05 deðeri istatistiksel olarak anlamlý kabul edildi.
Bulgular
Erkek çocuklarýn 45'inde (%30.4)
HAV IgG pozitif, 103'ünde (%69.6)
HAV IgG negatif, kýz çocuklarýn 46'
sýnda (%28.4) HAV IgG pozitif,
116'sýnda (%71.6) HAV IgG negatif
olarak saptandý.
Yaþ gruplarýna göre, 2-6 yaþ
arasýnda toplam 122 çocuktan 12'sinde (%9.8) HAV IgG pozitif, 110'unda (%90.2) HAV IgG negatif olarak
saptandý. Yedi-12 yaþ arasýnda toplam 166 çocuktan 30'unda (%25.7)
HAV IgG pozitif, 86'sýnda (%74.3)
HAV IgG negatif olarak saptandý.
Onüç-18 yaþ arasýnda toplam 72
çocuktan 49'unda (%68.1) HAV IgG
pozitif, 23'ünde (%31.9) HAV IgG
negatif olarak saptandý.
Ailesinin aylýk geliri 2000 YTL
üzerinde olan toplam 72 çocuktan
15'inde (%20.8) HAV IgG pozitif,
57'sinde (%79.2) HAV IgG negatif
olarak saptandý. Ailesinin aylýk geliri
1000-2000 YTL arasýnda olan toplam 134 çocuktan 33'ünde (%24.6)
HAV IgG pozitif, 101'inde (%75.4)
HAV IgG negatif olarak saptandý.
Ailesinin aylýk geliri 1000 YTL altýnda olan toplam 104 çocuktan 43'ünde
(%41.3) HAV IgG pozitif, 61'inde
(%58.7) HAV IgG negatif olarak saptandý. Aylýk gelir düzeyi 1000
YTL'nin altýnda olan ailelerin çocuklarýnda HAV IgG pozitifliði diðerleri
ile karþýlaþtýrýldýðýnda yüksek olarak
saptandý (p<0.05). Ebeveynlerinden
en az birisi üniversite mezunu olan
64 çocuktan 13'ünde (%20.3) HAV
IgG pozitif, 51'inde (%79.7) HAV
IgG negatif olarak saptandý. Ebeveynlerinden en az birisi iki yýllýk üniversite mezunu olan 76 çocuktan
19'unda (%25) HAV IgG pozitif,
57'sinde (%75) HAV IgG negatif
olarak saptandý. Ebeveynlerinden en
az birisi lise mezunu olan 82 çocuktan 24'ünde (%29.3) HAV IgG
pozitif, 58'inde (%70.7) HAV
IgG negatif olarak saptandý. Ebeveynlerinden en az birisi ilkokul mezunu olan 88 çocuktan 35'inde
(%39.8) HAV IgG pozitif, 53'ünde
(%60.2) HAV IgG negatif olarak saptandý. Ebeveynlerinden en az birisi
ilkokul mezunu olan çocuklarda
HAV IgG pozitifliði diðer gruplardan
istatistiksel olarak anlamlý ölçüde
yüksekti (p<0.05). Diðer gruplar
arasýnda istatistiksel olarak anlamlý
ölçüde farklýlýk saptanmadý (p>0.05).
Lojmanlarda ikamet eden personellerin çocuklarýnda HAV IgG pozitifliði, lojmanlarda ikamet etmeyen personellerin çocuklarýyla karþýlaþtý-
rýldýðýnda düþük olarak saptandý
(p<0.05) (Tablo I).
Tartýþma
HAV bir RNA virüsü olup fekaloral yol ile bulaþarak hepatit enfeksiyonuna neden olmaktadýr. HAV
enfeksiyonu, çocuklarda genellikle
asemptomatik seyreden, herhangi bir
sekel býrakmadan iyileþen selim seyirli bir hastalýk olmakla beraber, nadir
olarak fulminan hepatik yetmezlikle
sonuçlanan aðýr tablolara da neden
olabilir. Aydoðdu ve ark. fulminan
hepatik yetmezlikli 34 çocuk hastanýn
12'sinde etiyolojik nedenin viral
hepatitler olduðunu; fulminan
hepatik yetmezlikle sonuçlanan 12
viral hepatitten 9'unun HAV hepatiti
olduðunu bildirmiþlerdir (1).
HAV ile karþýlaþma yaþý ve HAV
enfeksiyonunun sýklýðý, ülkenin ve
bölgenin sosyoekonomik koþullarý ile
doðrudan iliþkilidir. Sosyoekonomik düzeyin artýþý hijyen ve sanitasyon koþullarýnýn iyileþmesine, bu da
HAV ile karþýlaþma yaþýnýn geç
çocukluk çaðý ve eriþkin çaða doðru
kaymasýna neden olmaktadýr. Bunun
tipik örneði olarak Güney Kore'yi
verebiliriz. Güney Kore'de 20 yýl
önce, 20 yaþa kadar olan popülasyonda HAV IgG pozitifliði %63.8 iken,
sosyoekonomik koþullarýn iyileþmesine paralel olarak 1996 yýlýnda bu
oran ayný yaþ grubunda %4.6 olarak
bildirilmiþtir (2). Dünyanýn deðiþik
bölgelerinde sosyoekonomik koþullarýn farklý olmasý nedeniyle HAV
enfeksiyonunun sýklýðý ve HAV ile
karþýlaþma yaþý deðiþiktir. Acharya ve
ark. Hindistan'da antiHAV IgG pozitifliðini 4-7 yaþ, 8-11 yaþ, 12-18 yaþ
gruplarýnda sýrasýyla %90, %91, %97
olarak bildirmiþlerdir (3). Stroffolini
ve ark. Ýtalya'da 3-11 yaþ gruplarýnda
HAV IgG pozitifliðinin %3.8 olduðunu, sýklýðýn yaþla birlikte arttýðýný, 3 yaþta %0 iken 11 yaþta %7.2
olduðunu bildirmiþlerdir (4). Lionis
ve ark. Yunanistan'da okul çaðý
çocuklarýnda HAV IgG pozitifliðini
%1.97 olarak bildirmiþlerdir (5).
Ülkemizin içinde yer aldýðý Orta
Doðu'da yapýlan seroprevalans çalýþ-
malarý sonuçlarýna göre, HAV IgG
pozitifliði Ýran'da 6 ay-14 yaþ grubunda %22.3 olarak bildirilmiþtir (6).144 · Eylül 2006 · Gülhane TD Balamtekin ve ark.
Suriye'de 1-5 yaþ grubunda HAV
IgG pozitifliði %50, 11-15 yaþ
grubundaysa %95 olarak bildirilmiþtir (7). Bizim çalýþmamýzda 2-18
yaþ grubunda HAV IgG pozitifliði
%29.35 olarak saptanmýþtýr. Bu çalýþ-
ma, yaþam tarzý ve sosyoekonomik
durumu itibarý ile özellik arz eden
bir popülasyonda yapýlmýþtýr. Su ve
yiyecek hijyeninin iyi kontrol edildiði
bu kurum personelinin çocuklarýnda
HAV IgG seroprevalansýný araþtýran
ilk çalýþmadýr.
Ülkemizde yapýlan seroprevalans
çalýþmalarý sosyoekonomik koþullara
göre bölgeler arasý farklýlýklarý, hatta
ayný bölgede þehir içi ve kýrsal alan
arasýndaki farklýlýklarý ortaya koymaktadýr. Erdoðan ve ark., Edirne þehir
merkezinde 0-19 yaþ grubunda yaptýklarý çalýþmada 2-5 yaþ, 6-10 yaþ, 11-
14 yaþ, 15-19 yaþ gruplarýnda anti
HAV IgG pozitifliðini sýrasýyla %4.4,
%25, %37.3 ve 43.2 olarak saptamýþlardýr (8). Tanýr ve ark. Ankara
bölgesinde, yaþlarý 7-192 ay arasýnda
deðiþen 544 çocukta HAV seroprevalansýný araþtýrmýþlar, HAV IgG pozitifliðini 7-24 ay, 25-72 ay, 73-132 ay
ve 132-192 ay gruplarýnda sýrasýyla
%44, %38, %59, %87 olarak bildirmiþlerdir. HAV IgG pozitifliðinin
7-24 ay arasýnda yüksek olarak saptanmasýný maternal antikor geçiþine
baðlamýþlardýr (9). Yapýcýoðlu ve ark.
Adana bölgesinde yaptýklarý çalýþmada
HAV IgG pozitifliðini, 2.1-6 yaþ, 6.1-
12 yaþ, 12.1-16.5 yaþ gruplarýnda
sýrasýyla %28.8, %49.8, %68 olarak
saptamýþlar ve altý yaþ altýnda özellikle
sosyoekonomik koþullarýn iyi olduðu
bölgelerde HAV IgG pozitifliðinin
belirgin düþük olduðunu vurgulamýþlardýr (10). Akbulut ve ark. Elazýð
bölgesinde yaptýklarý seroprevalans
çalýþmasýnda, HAV IgG pozitifliðini
7 yaþýnda %60, 14 yaþýnda %92 olarak
saptamýþlardýr (11). Atabek ve ark.
Konya bölgesinde, þehir içinde ve
kýrsal kesimde, çocuklarda anti-HAV
ve anti-HEV seroprevalansýný araþ-
týrmýþlar, HAV IgG pozitifliðini 1-6
yaþ, 7-12 yaþ, 13-18 yaþ gruplarýnda
sýrasý ile þehir içinde %25.7, %39.4,
%90.8, kýrsal kesimde %67.8, %91.4,
97.2 olarak bildirmiþlerdir. Kýrsal
kesimde HAV IgG pozitifliðinin
önemli ölçüde yüksek olmasýný, su
kaynaðýnýn yetersizliðine ve sosyoekonomik koþullarýn þehir içi ile
karþýlaþtýrýldýðýnda daha kötü olmasý-
na baðlamýþlardýr (12). Þencan ve ark.
Marmara bölgesinde 17 Aðustos 1999
ve 12 Kasým 1999 tarihlerinde üç ay
ara ile meydana gelen iki depremden
sonra, depremzede kamplarýndaki
geçici evlerde barýnan 2-15 yaþ grubu
çocuklarda anti-HAV ve anti-HEV
seroprevalansýný araþtýrmýþlar, ilk
depremden daha çok etkilenen
Gölyaka'da HAV IgG pozitifliðini
%68.8, ikinci depremden daha çok
etkilenen Düzce'de HAV IgG pozitifliðini %44.4 olarak saptamýþlardýr.
Bölgesi ve sosyoekonomik koþullarý
ayný olan bu yerleþim yerlerindeki
farklýlýðýn nedeninin ilk depremde
devletin ve sivil organizasyonlarýn
hazýrlýksýz yakalanmasý, ikinci depremde ise devletin ve sivil organizasyonlarýn daha çabuk ve bilinçli
müdahalesi ile uygun hijyen ve sanitasyon koþullarýnýn oluþturulmasý,
temiz su ve yiyecek saðlanmasý
olduðunu vurgulamýþlardýr (13).
Çolak ve ark. Antalya bölgesinde
HAV IgG pozitifliðini okul öncesi yaþ
grubunda %19.9, okul çaðý yaþ
grubundaki çocuklarda %43.9 olarak
bildirmiþlerdir (14). Çalýþmamýzda,
HAV IgG pozitifliði 2-6 yaþ, 7-12 yaþ,
13-18 yaþ gruplarýnda sýrasý ile
%9.8, %25.9, %68.1 olarak saptandý.
Bu sonuçlar ülkemizde yapýlan diðer
çalýþmalar ile karþýlaþtýrýldýðýnda,
Erdoðan ve ark.nýn Edirne þehir
merkezinde yaptýklarý çalýþma (8)
dýþýnda, 2-6 yaþ ve 7-12 yaþ gruplarýnda TSK personeli çocuklarýnda HAV
IgG pozitifliðinin düþük olduðu
görülmektedir. Bu sonucun TSK'de
su ve yiyecek hijyeninin iyi kontrolünden; 13-18 yaþ grubunda farklýlýk olmamasýnýn nedeni olarak da
adölesan dönemde çocuklarýn ailelerinden daha baðýmsýz hareket
etmeleri ve toplumla iliþkilerinin
daha fazla olmasýndan kaynaklandýðý
düþünülmektedir.
Tablo I. Cinsiyet, yaþ, anne baba eðitim düzeyi, ailenin gelir durumu ve lojmanda ikamet edip/
etmemelerine göre serum anti-HAV IgG pozitifliði
_______________________________________________________________________________
Pozitif Negatif *p deðeri
Parametre Sayý Oran Sayý Oran
_______________________________________________________________________________
n % n %
Erkek 45 30.4 103 69.6
Kýz 46 28.4 116 71.6
_______________________________________________________________________________
>2000 YTL 15 20.8 57 79.2
Aylýk gelir durumu (YTL) 1000-2000 YTL 33 24.6 101 75.4 **p<0.05
<1000 YTL 43 41.3 61 58.7
_______________________________________________________________________________
Üniv. mezunu 13 20.3 51 79.7
Anne-baba eðitim düzeyi 2 yýllýk üniv. mezunu 19 25 57 75
(En az birisi) Lise mezunu 20 29.3 58 70.7
Ýlkokul mezunu 39 39.8 53 60.2
_______________________________________________________________________________
2-6 yaþ 12 9.8 110 90.2
Yaþ grubu 7-12 yaþ 30 25.9 86 74.3 ****p<0.05
13-18 yaþ 49 68.1 23 31.9
_______________________________________________________________________________
Lojmanda oturanlar 43 24.4 133 76.6
Lojmanda oturmayanlar 48 35.8 86 64.2
_______________________________________________________________________________
* HAV IgG pozitifliði bakýmýndan kýz ve erkek çocuklar arasýnda anlamlý farklýlýk saptanmadý
** HAV IgG pozitifliði bakýmýndan aylýk geliri <1000 YTL'den az olan grup ile diðer gruplar
arasýnda anlamlý farklýlýk saptandý. Diðer gruplar arasýnda anlamlý farklýlýk yok
*** HAV IgG pozitifliði bakýmýndan ebeveynlerinden en az biri ilkokul mezunu olan grup ile
diðer gruplar arasýnda anlamlý farklýlýk saptandý. Diðer gruplar arasýnda anlamlý farklýlýk yok
****HAV IgG pozitifliði bakýmýndan tüm gruplar arasýnda anlamlý farklýlýk mevcut
Cinsiyet *p>0.05
***p<0.05
Lojmanda ikamet etme *****p<0.05Cilt 48 · Sayý 3 · Gülhane TD Hepatit A seroprevalansý · 145
Bu çalýþmada aylýk gelir düzeyi
düþük olan grupta (1000 YTL'nin
altýnda olan ailelerin çocuklarýnda)
HAV IgG pozitifliði diðer gruplar ile
karþýlaþtýrýldýðýnda istatistiksel olarak
anlamlý ölçüde yüksek olarak saptandý
(p<0.05). Ebeveynlerinin eðitim dü-
zeyi düþük olan çocuklarda (ebeveynlerinden en az birisi ilkokul mezunu)
HAV IgG pozitifliði diðer gruplardan
istatistiksel olarak anlamlý ölçüde
yüksekti (p<0.05). Su ve yiyecek hijyeninin TSK kontrolünde olduðu lojmanlar bölgesinde ikamet etmekte
olan personelin çocuklarýnda HAV
IgG pozitifliði, lojman bölgesinde
ikamet etmeyenlerden istatistiksel
olarak anlamlý olarak düþük saptandý
(p<0.05). Ailelerin aylýk gelir durumu ve yaþam ortamlarýnýn hijyen
koþullarý, bu grupla diðer tüm gruplar
arasýndaki anlamlý farklýlýðýn nedeni
olarak yorumlandý. Diðer gruplar arasýnda istatistiksel olarak anlamlý farklýlýðýn olmamasý, temel hijyen koþullarýnýn saðlanabildiði þartlarda HAV
seroprevalansýnda hijyen koþullarýnýn
ailenin aylýk gelir durumundan daha
belirleyici bir etken olduðu þeklinde
yorumlanabilir.