Altındağ ilçesindeki bir ilköğretim okulunda suyun ve tuvalet, musluk ve kapı kollarının sürüntü örneklerinin değerlendirilmesi

PDF Dosyası: 

arastirmax_2340_pp_70-74.pdf

Giriþ
Okul yaþamý insan hayatýnda
önemli yer tutmaktadýr. Altý-18 yaþlar
arasý okul öncesi eðitim ve temel
eðitim, 18-24 yaþlar arasý yüksek
öðretim çaðý olarak kabul edilirse, 6-
24 yaþlar arasýndaki bireylerin zamanlarýnýn büyük bir kýsmýný okulda
geçirdikleri bilinmektedir. Okul ça-
ðýndaki çocuklar, fiziksel, biyolojik ve
sosyal çevre koþullarýna, büyüklere
göre daha duyarlýdýrlar ve çevrede
meydana gelen deðiþimlerden önemli
boyutta etkilenmektedirler. Bu yüz-
* Hacettepe Üniversitesi Týp Fakültesi
Halk Saðlýðý AD
** Hacettepe Üniversitesi Týp Fakültesi
*** GATA Halk Saðlýðý AD
Ayrý basým isteði: Dr. Fehminaz Temel,
Hacettepe Üniversitesi Týp Fakültesi Halk
Saðlýðý AD, Sýhhiye-06100, Ankara
E-mail: fehminazt@yahoo.com
Makalenin geliþ tarihi: 24.10.2005
Kabul tarihi: 16.02.2006
Gülhane Týp Dergisi 2006; 48: 70-74
ARAÞTIRMA
© Gülhane Askeri Týp Akademisi 2006
Özet
Altýndað ilçesindeki bir ilköðretim
okulunda bulunan tuvalet ve lavabo
musluklarýndan, bazý kapý kollarýndan ve telefon ahizesinden alýnan
sürüntülerin mikrobiyolojik açýdan,
su örneklerinin ise mikrobiyolojik ve
kimyasal açýdan deðerlendirilmesi
amaçlanmýþtýr. Tanýmlayýcý bir durum saptama araþtýrmasý olan çalýþ-
manýn verileri, Nisan 2005'de toplanmýþ, su örnekleri steril 200 cc'lik
þiþelerle toplanýp membran filtrasyon cihazý ile filtre edilmiþ ve Endo
agar besi yerine ekilmiþtir. Sürüntü
örnekleri swab ile alýnýp transport
için Lauryl Sulfate Broth solüsyonlu
transport tüpleri kullanýlmýþtýr. Ekim
yeri olarak, "Genel Canlý Besiyeri"
olan Tryptone Glucose Extract (TGE
besiyeri) kullanýlmýþtýr. Toplam 40
sürüntü örneðinden iki tanesi hariç,
tamamýnda üreme olmuþtur. Sürüntülerden 26'sýnda üreme, 100
CFU/plak'tan fazladýr. Kabin musluklarýnýn %35.7'sinde, lavabo musluklarýnýn %28.6'sýnda Escherischia coli
(E.coli) üremiþtir. Alýnan su numujnesinde üreme olmamýþtýr. Klor
miktarý 0.05 ppm'dir. Sudaki kadmiyum miktarý (0.236 mg/lt), referans
deðerin (<0.005 mg/l) üzerindedir.
Sudaki kurþun düzeyinin (0.01 mg/l)
de sýnýr düzeyde (<0.01 mg/l) olduðu
saptanmýþtýr. Tuvalet, lavabo musluklarý ve kapý kollarý gibi sýk temas
edilen yerler, bulaþýcý hastalýklar için
bir risk taþýmaktadýr. Özellikle okullar
gibi ortak kullanýmýn sýk olduðu kalabalýk yerlerin, öðrencilerin bulaþýcý
hastalýklardan korunmalarý için temiz
su ve sanitasyon olanaklarýna sahip
olmasý gerekmektedir. Okulda kullanýlan sularýn hem mikrobiyolojik,
hem de kimyasal açýsýndan saðlýk
koþullarýna uygunluðu için gerekli
önlemler alýnmalýdýr.
Anahtar kelimeler: Kadmiyum, kur-
þun, okul çevre saðlýðý, su analizi,
sürüntü örnekleri, tuvalet
Summary
Evaluation of samples of water, toilet faucets and door handles in a primary school
The research was conducted to evaluate the microbiological analysis of
samples taken from the toilet faucets,
some of the lavatory faucets, door
handles and the telephone receiver,
chemical and microbiological analysis
of water samples in a primary school
in Ankara. The research is a descriptive situation determining study. Data
were collected in April 2005. Water
samples were collected in sterile, 200
cc bottles, filtrated with membrane
filtration device and plated in Endo
agar. Samples were taken using a
swab, transported in tubes with
Lauryl Sulfate Broth solution and plated in Tryptone Glucose Extract medium (TGE). Escherischia coli (E.coli)
was isolated from all of the specimens
except for two. There were more than
100 CFU/plaque in 26 samples. E.coli
was isolated from 35.7% of toilet
faucets, and 28.6% of lavatory
faucets. In water samples no growth
was seen. Chlorine was 0.05 ppm and
cadmium (0.236 mg/lt) were over the
reference value (<0.005 mg/lt). The
lead concentration of water (0.01
mg/l) was on the limit level. Toilet
and lavatory faucets, door handles
have risks for infectious diseases.
Especially in crowded places like
schools, students should have the
oppurtunity to reach safe and clean
water and sanitation. Preventive
measures should be taken to provide
microbiologically and chemically safe
water in schools.
Key words: Cadmium, lead, school
environmental health, water analysis,
samples, toiletCilt 48 · Sayý 2 · Gülhane TD Bir ilköðretim okulundaki sürüntü örnekleri · 71
den saðlýklý öðrenciler için, saðlýklý
okul çevresi gereklidir. Okul çevresi
gerek çalýþanlar gerekse öðrencilerin
saðlýðýný, güvenliðini, davranýþ ve
alýþkanlýklarýný, çalýþma ve öðrenme
verimliliðini etkileyen bir ortamdýr.
Ýnsan saðlýðýný olumsuz etkileyen
çevresel faktörler, okul saðlýðýný da
olumsuz etkilemektedir (1).
Okullarda çok sayýda öðrenci bir
arada bulunduðu için uygun olmayan
koþullarýn varlýðýnda bulaþýcý hastalýklarýn görülmesi ve yayýlmasý daha
kolay olmaktadýr. Saðlýklý okul hayatý
güvenli ve saðlýklý sosyal çevreyi
saðlamayý amaçlar (2).
Dünya Saðlýk Örgütü (DSÖ)
tarafýndan 1984'de Avrupa'da Saðlýðý
Geliþtiren Okullar projesi geliþtirilmiþtir. Türkiye de, 1994'de bu projeye katýlmýþtýr. Saðlýðý Geliþtiren
Okullar, saðlýk ve eðitim sektörlerinin
iþbirliði için bir araya gelmesini ve
okullarýn hem öðrenciler hem de
öðretmen ve personel için saðlýðý
geliþtiren ortamlar haline getirilmesini öngörmektedir (3,4).
Okul saðlýðýný olumsuz yönden
etkileyen çevresel etkenler arasýnda
fiziksel etkenler önemli bir yer tutmaktadýr. Bu çevre etmenleri arasýnda su, hava, kapalý ortam hava kalitesi,
aydýnlatma, çöp, gürültü, tuvaletler,
oyun alanlarý vb. bulunmaktadýr (5).
Birçok açýdan ele alýndýðýnda okul
çaðýndaki nüfusun özel bir grup
olduðu görülmektedir. Bu çaðda
çocuklar sürekli büyümekte ve
geliþmektedirler. Büyüme çaðýnda
alýnan koruyucu önlemler yaþam
boyunca da etkili olacaktýr. Öðrencilerin grup halinde bir arada bulunmalarý bulaþýcý hastalýklarýn artmasýný
ve hýzla yayýlmasýný kolaylaþtýrmaktadýr. Bu bakýmdan okul, izlemlerin
yapýlmasý ve koruyucu önlemlerin
alýnmasý gereken bir yerdir (5,6).
Okullardaki tuvaletlerin nitelik ve
niceliksel olarak yetersizliði, el yýkama ve su olanaklarýnýn kýsýtlý olmasý
okul tuvaleti hijyenin korunmasýný
saðlayacak bakýmýn düzenli olarak
yapýlamamasý önemli sorunlar arasýnda sayýlabilir. Bu hijyenin yetersizliði
nedeniyle tuvalet, lavabo musluklarý
ve kapý kollarý gibi sýk temas edilen
yerler, bulaþýcý hastalýklar için ciddi
bir risk taþýmaktadýr (7). Bu hastalýklarýn çýkýþ nedenlerinin baþýnda
saðlýksýz su kullanýmý bulunmaktadýr.
Çocuklar ve yaþlýlar bu hastalýklardan
en çok etkilenen grupturlar (8). Özellikle okul gibi kalabalýk yerlerde
bulaþýcý hastalýklara yakalanma riski
artmaktadýr (9). Bu nedenle yapýlacak
iyileþtirmeler, okullarda ortaya çýkabilecek bulaþýcý ve salgýn hastalýklarýn
önlenmesinde önemli rol oynamaktadýr (8).
Öðrenciler, bulaþýcý hastalýklardan
korunmak için temiz su ve sanitasyon
olanaklarýna sahip olmalýdýr. El yýkama ve genel olarak el hijyeni, toplumsal yaþamýn hemen her alanýnda
enfeksiyonlarý önlemek için gerçekleþtirilebilecek en önemli uygulamadýr (9).
Türkiye'de okul çevre saðlýðý ile
ilgili çok az çalýþma yapýlmýþtýr ve bu
çalýþmalar konuyla ilgili önemli sorunlar bulunduðunu göstermektedir.
Fiziki yapýnýn uygun olmamasý, okul
sýnýflarýnýn kalabalýk olmasý, okul
tuvaletlerinin standartlara göre yetersiz sayýda olmasý ve temizlik sorunlarýnýn bulunmasý, okullarda revir
bulunmamasý, hiçbir okulda okul
çevre saðlýðý kurulu bulunmamasý
belli baþlý sorunlar arasýndadýr (5,10).
Tüm bu nedenlerle, Altýndað
ilçesindeki bir ilköðretim okulunda
bulunan tuvaletlerin deðerlendirilmesi, tuvalet musluklarýndan, lavabo
musluklarýndan, bazý kapý kollarýndan
ve telefon ahizesinden alýnan sürüntülerin mikrobiyolojik açýdan, su
örneklerinin ise mikrobiyolojik ve
kimyasal açýdan deðerlendirilmesi
amaçlanmýþtýr.
Gereç ve Yöntem
Araþtýrma, Altýndað ilçesinde bulunan bir ilköðretim okulunda yapýlmýþtýr. Okul dört katlý ana binadan ve
içeriden baðlantýlý ana sýnýfý ve atölyelerin bulunduðu iki katlý ek binadan oluþmaktadýr. Okulda toplam
855 öðrenci, 42 öðretmen bulunmaktadýr. Okuldaki derslik sayýsý 26'dýr.
Tanýmlayýcý bir durum saptama
araþtýrmasý olan çalýþmanýn verileri,
Nisan 2005'de toplanmýþtýr.
Bakteriyolojik su örneði incelemesi amacýyla içme ve kullanma suyu
için kullanýlan musluklardan, su 10
saniye akýtýldýktan sonra, 200 cc steril
þiþelere numune toplanýp ayný gün
içerisinde filtre edilmiþtir. Daha sonra
bu örnekler toplam koliform ve
Escherischia coli (E.coli) incelemesi için
Endo Agar'a ekilmiþtir. Ýnkübasyon
süresi 36ºC'de 48 saattir. Sonuçlar,
100 ml örnekte üreyen C.F.U.
(colony forming unit) bakteri sayýsý
olarak deðerlendirilmiþtir.
Sürüntü örnekleri tuvaletteki
musluklardan, lavabo musluklarýndan, kantindeki musluktan ve tuvalet
kapý kollarýndan swab ile alýnmýþtýr.
Okulda bulunan bir adet ankesörlü
umumi telefondan da sürüntü alýnmýþtýr. Örneklerin taþýnmasý için
Lauryl Sulfate Broth solüsyonlu
transport tüpleri kullanýlmýþtýr. Ekim
yeri olarak "Genel Canlý Besiyeri"
olan Tryptone Glucose Extract
(TGE) besiyeri kullanýlmýþtýr. Ýnkü-
basyon süresi 36 ºC'de 48 saattir.
Toplanan örnekler GATA Halk Sað-
lýðý Anabilim Dalý laboratuvarlarýnda
incelenmiþtir. Laboratuvarda sadece
40 sürüntü ve 10 su numunesi çalý-
þýlabileceði için alýnan numune sayýsý,
bu deðerlerle sýnýrlý tutulmuþtur.
Bulgular
Araþtýrmanýn yapýldýðý okul tuvaletlerinde toplam 23, lavabolarda 29
musluk vardýr. Öðretmenler tuvaletinde ikiþer lavabo ve kabin vardýr.
Ek binada kýz ve erkek öðrencilerin
ortak kullandýðý iki kabini, iki lavabosu ve bir pisuvarý bulunan bir anasý-
nýfý tuvaleti mevcuttur (Tablo I).
Tablo I. Okul tuvaletlerindeki bazý birimlerin daðýlýmý (Ankara-2005)
____________________________________
Lavabo Kabin Pisuvar
sayýsý sayýsý sayýsý
____________________________________
Öðretmenler tuvaleti
Erkek 2 2 1
Kadýn 2 2 -
Kýzlar tuvaleti 8 8 -
Erkekler tuvaleti 14 14 9
Anaokulu tuvaleti 2 2 1
____________________________________72 · Haziran 2006 · Gülhane TD Temel ve ark.
Okulun kýzlar tuvaletinde lavabo
ve kabin baþýna düþen öðrenci sayýsý
48, erkekler tuvaletinde ise bu sayý
32'dir. Anasýnýfýnda 17 erkek, dokuz
kýz öðrenci bulunmaktadýr. Anasýný-
fýndaki her 13 öðrenciye bir lavabo ve
bir kabin düþmektedir. Okulda
toplam 42 öðretmen ve sekiz personel bulunmaktadýr. Öðretmenler dý-
þýndaki diðer personel de öðretmenler
tuvaletini kullanmaktadýr. Her 12.5
kiþiye bir kabin ve lavabo düþmektedir. Ayrýca erkek öðretmenler için bir
pisuvar bulunmaktadýr (Tablo II).
Okul tuvaletlerinin hepsinde çöp
kovasý bulunmaktadýr. Sabun, dokuz
tuvaletin sadece beþinde bulunmaktadýr. Kullanýlan sabunlar katý sabundur. Hiçbir tuvalette tuvalet kaðýdý
bulunmamaktadýr.
Alýnacak numune sayýsý 40 ile
sýnýrlý olduðu için, ana binadaki
öðrenci tuvaletlerinde her tuvalette
iki lavabo musluðundan, iki kabin
musluðundan ve bir de kapý kolundan örnek alýnmýþtýr. Bunun dýþýnda
öðretmenler tuvaleti ve ek binadaki
tuvaletlerden birer örnek alýnmýþtýr.
Toplam 14 lavabo musluðundan, 14
kabin musluðundan ve dokuz kapý
kolundan sürüntü alýnmýþtýr. Ayrýca
kantindeki ve öðretmenler odasýndaki
musluklar ile umumi telefonun
ahizesinden de sürüntü örneði alýnmýþtýr. Sürüntü örneklerinin iki tanesi hariç, diðerlerinin tümünde üreme
olmuþtur. Üreme olmayan sürüntü
örnekleri, birinci katta bulunan kýzlar
tuvaletindeki kabin musluðu ve
lavabo musluðundan alýnan numunelerdir. Telefon ahizesi, kantin musluðu, öðretmenler odasý musluðu ve
tüm kapý kollarýnda üreme olmuþtur
(Tablo III).
Sürüntülerden 26 tanesinde üreme, 100 CFU/plak'dan fazladýr. TGE
besiyerinde üreme olan örneklerde,
farklý görünen koloniler Endo
Agar'da tekrar deðerlendirilmiþ ve
bunlarýn tümünün E.coli olduðu
görülmüþtür (Tablo IV).
Kabin musluklarýnýn %35.7'sinde
ve lavabo musluklarýnýn %28.6'sýnda
E.coli üremesi olmuþtur. Öðretmenler odasý musluðu ve ahizeden alýnan
sürüntülerde de E.coli'ye rastlanmýþtýr
(Tablo V).
Okulda bulunan çeþitli musluklardan, mikrobiyolojik inceleme ve su
analizi için toplam 10 adet su numunesi alýnmýþtýr. Su örnekleri TGE
besiyeri ve Endo Agar'a ekilmiþtir.
Ekimlerde üreme olmamýþtýr.
Okula gelen tüm sular, ayný hatla
þehir þebekesinden geldiði için, fiziksel ve kimyasal su analizi, bir su
örneðinde yapýlmýþtýr (Tablo VI).
Okula gelen suyun bulanýklýk,
renk, nitrit ve nitrat düzeyi, sertlik
gibi fiziksel özellikler açýsýndan norTablo II. Tuvalet birimleri baþýna düþen
öðrenci sayýsý (Ankara-2005)
____________________________________
Birim Öðrenci sayýsý
/Birim Standart*
____________________________________
Kýzlar tuvaleti
Lavabo 48 80
Kabin 48 20
Erkekler tuvaleti
Lavabo 32 50
Kabin 32 25
Pisuvar 49 15
____________________________________
* Türk Standardý 9518 (11)
Tablo III. Sürüntü örneklerinin alýndýklarý yere ve üreme saptanan birimlere göre daðýlýmý
(Ankara-2005)
_______________________________________________________________________________
Yer Alýnan sürüntü Üreme saptanan
sayýsý %* birim sayýsý %**
_______________________________________________________________________________
Lavabo musluðu (n=28) 14 50 13 92.8
Kabin musluðu (n=28) 14 50 13 92.8
Kapý kolu (n=28) 9 32 9 100.0
Umumi telefon ahizesi (n=1) 1 100 1 100.0
Kantin musluðu (n=1) 1 100 1 100.0
Öðretmenler odasý musluðu (n=1) 1 100 1 100.0
Toplam (n=87) 40 46 38 95.0
_______________________________________________________________________________
*: Yüzdeler, toplam birim sayýsý (n) üzerinden hesaplanmýþtýr
**: Yüzdeler, sürüntü alýnan birim sayýsý üzerinden hesaplanmýþtýr
Tablo IV. Sürüntü örneklerinde üreyen koloni sayýsýnýn daðýlýmý (Ankara-2005)
_______________________________________________________________________________
CFU/plak E.coli (+)
Sürüntü örnekleri >100 99-70 <69 Negatif
_______________________________________________________________________________
Kabin musluðu 7 4 2 1 5
Lavabo musluðu 10 3 - 1 4
Kapý kolu 6 2 1 - -
Telefon ahizesi 1 - - - 1
Kantin musluðu 1 - - - -
Öðretmenler odasý musluðu 1 - - - 1
Toplam 26 9 3 2 11
_______________________________________________________________________________
Tablo V. Sürüntü örneklerinde alýndýklarý yere göre E.coli üreme varlýðýnýn daðýlýmý (Ankara-
2005)
_______________________________________________________________________________
Sürüntü Örneðinin Alýndýðý Yer E.coli Sayý %
_______________________________________________________________________________
Kabin musluðu Var 5 35.7
Yok 9 64.3
Lavabo musluðu Var 4 28.6
Yok 10 71.4
Kapý kolu Var - -
Yok 9 100.0
Öðretmen odasý musluðu Var 1 100.0
Yok - -
Kantin musluðu Var - -
Yok 1 100.0
Ahize Var 1 100.0
Yok - -
_______________________________________________________________________________Cilt 48 · Sayý 2 · Gülhane TD Bir ilköðretim okulundaki sürüntü örnekleri · 73
mal sýnýrlarda olduðu görülmüþtür.
Yapýlan kimyasal analiz sonucunda,
sudaki klor miktarý 0.05 ppm, kadmiyum miktarý ise 0.236 mg/l bulunmuþtur. Kurþun miktarýnýn 0.01 mg/l
olduðu saptanmýþtýr (Tablo VI).
Tartýþma
Araþtýrýlan bu okul, ilköðretim
okulu olarak hizmet vermekte ve gün
içi tek öðrenim yapýlmaktadýr. Okulda kabin ve pisuvar baþýna düþen
öðrenci sayýlarý, standartlarda belirtilen sayýnýn üzerinde bulunmuþtur.
TS 9518'e göre; tuvaletler her 20 kýz
ve her 25 erkek öðrenci için bir kabin
ve her 15 erkek öðrenci bir pisuvar,
her 4 kýz ve her 2 erkek kabini için de
bir lavabo bulunmalýdýr. Her 48 kýz
öðrenciye bir kabin ve bir lavabo
düþmektedir. Bu sayý lavabolar için
standartlara uygundur, ancak okulda
kýz öðrenci tuvaletlerinin kabin sayýsý
azdýr. Erkek öðrencilerde ise her 32
öðrenciye bir kabin ve bir lavabo
düþmektedir. Ayrýca 49 erkek öðrenciye de bir pisuvar düþmektedir (Tablo I,II). Mevcut durum, erkek öðrenciler için de yetersiz kabin ve pisuvar
sayýsý olduðunu göstermektedir. Tuvaletlerin yetersiz sayýda olmasý
hijyen ve saðlýk sorunlarýna yol açabilir. Okulda toplam 42 öðretmen ve
8 personel bulunmaktadýr. Öðretmenler dýþýndaki diðer personel de
öðretmenler tuvaletini kullanmaktadýr. Her 12.5 kiþiye bir kabin ve
lavabo düþmektedir. Her 5-10 öðretmene bir tuvalet kabini düþmesi
gerektiðinden öðretmenler için de
tuvaletler yetersiz sayýdadýr.
Okul tuvaletlerinin hepsinde çöp
kovasý bulunmaktadýr. Sabun ise 9
tuvaletin sadece 5'inde bulunmaktadýr. Bunlardan 2'si öðretmenler
tuvaleti, 2'si ise anasýnýfýnýn tuvaletleridir. Kullanýlan sabunlar katý
sabundur. Hiçbir tuvalette tuvalet
kaðýdý bulunmamaktadýr. Tuvaletlerde tuvalet kaðýdý ve sabunun olmamasý, fekal oral yolla bulaþan hastalýklarýn ortaya çýkmasýna yol açabilir.
Okulda kiþisel hijyende gerekli olan
el yýkama için uygun koþullar yeterli
deðildir. Okulda yeterli miktarda su
vardýr ve su þehir þebekesinden
saðlanmaktadýr. Su deposu bulunmamaktadýr.
Okuldaki tuvaletlerin nitelik ve
niceliksel olarak yetersizliðinin
(Tablo I,II), el yýkama olanaklarýnýn
kýsýtlý olmasýnýn, okul tuvaleti hijyenin korunmasýný saðlayacak baký-
mýn düzenli olarak yapýlamamasýnýn
önemli sorunlar yaratabileceði düþü-
nülmüþtür (7). Tuvaletlerin bakýmlý,
temiz ve kokusuz olmalarý ve tuvaletlerde sabun ve tuvalet kaðýdý
bulunmasý gerekmektedir. Tuvaletlere sývý sabun, kapalý çöp kovasý ve
tuvalet kaðýdý konmalýdýr (12,13).
Virüs, bakteri ya da parazitler gibi
organizmalarýn neden olduðu hastalýklar, dýþký gibi bu organizmalarý
içeren maddeler aracýlýðýyla ellere ya
da kullanýlan malzemelere geçmekte
ve diðer yerlere veya kiþilere taþýnmaktadýr. Okullarda, bu þekilde
dýþkýyla kontamine yerlerle temas
eden öðrenci veya öðretmenler, bu
mikroorganizmalarýn yol açtýðý hastalýklarýn taþýnmasýnda rol oynayabilmektedir. Okullarda bu tür hastalýklarýn bulaþmasýnýn önlenmesinde
en önemli koruma programý, okul
personeli, öðretmenler ve öðrencilere
tuvaletleri kullandýktan sonra, yemek
yemeden önce ve sonra el yýkama
alýþkanlýðý kazandýrýlmasýdýr (12,13).
Araþtýrmada alýnan sürüntü
örneklerinin iki tanesi hariç, diðerlerinin tümünde üreme olmuþtur.
Üreme olmayan örnekler, birinci kattaki kýzlar tuvaletindeki kabin musluðu ve lavabo musluðundan alýnan
numunelerdir. Telefon ahizesi, kantin musluðu, öðretmenler odasý musluðu ve tüm kapý kollarýnda üreme
olmuþtur (Tablo III).
Sürüntülerden 26 tanesinde
üreme 100 CFU/plak'dan fazladýr.
TGE besiyerinde üreme olanlarda
farklý görünen koloniler Endo agarda
tekrar deðerlendirilmiþ ve bunlarýn
tümünün E.coli olduðu görülmüþtür
(Tablo IV). E.coli'nin örneklerde
üremesi, fekal bulaþ olduðunun
göstergesidir. Bu çalýþmada incelenmemiþ olsa da fekal-oral yolla bulaþan
bazý hastalýklarýn yayýlmasýnda önemli olabilir. Bu sorun doðru tuvalet
eðitimi, el yýkama alýþkanlýðýnýn kazandýrýlmasý, tuvaletlere sabun ve tuvalet kaðýdý konulmasý ile çözülebilir.
Ayrýca tuvaletler temizlenirken lavabo ve kabin musluklarý, kapý kollarý
da dezenfektanlar ile temizlenmelidir.
Hastalýk bulaþma yollarýnýn araþ-
týrýldýðý, farklý ülkelerde yapýlan çalýþ-
malarda, sanitasyon koþullarýnýn dü-
zeltilmesiyle ishalli hastalýklarýn morbidite ve mortalitesinde önemli dü-
þüþler saðlandýðý gösterilmiþtir. Yapý-
lan çok sayýda çalýþma, hastalýklarýn
dýþký yoluyla saðlam kiþilere bulaþ-
týðýný ortaya koymaktadýr (14,15).
Okuldaki musluklardan toplam
10 adet su numunesi alýnmýþtýr. Endo
ve TGE besiyerinde incelenen bu
numunelerin hiçbirinde üreme olmamýþtýr. Dünya Saðlýk Örgütü'ne
göre, 100 ml su örneðinde hiç E.coli
bulunmamalýdýr. Su daðýtým sisteminde izin verilen toplam koliform
bakteri ise %5'den az olmalýdýr.
Birçok geliþmekte olan ülkede bu
kriterler saðlanamamaktadýr (15,16).
Tüm sular ayný hatla þehir þebekesinden geldiði için tek bir su
örneðinde fiziksel ve kimyasal analiz
yapýlmýþtýr. Suyun bulanýklýk renk,
nitrit, nitrat deðerleri önerilen sýnýr
deðerlerin altýndadýr.
Suda kadmiyum düzeyi 0.236
mg/lt (normali <0.005) bulunmuþ-
tur. Kadmiyum, toprakta ve kayalarda
doðal olarak bulunmaktadýr. Ayrýca
kömür ve mineral gübrede de bir
miktar kadmiyum vardýr. Kadmiyum
kolaylýkla paslanmaz, aþýnmaz ve pil,
plastik, metal kaplama, boya sanayinde kullanýlmaktadýr. Birçok enTablo VI. Suyun fiziksel ve kimyasal özelliklerinin daðýlýmý (Ankara-2005)
____________________________________
Özellik Sonuç Referans deðer
____________________________________
Bulanýklýk 0.65 <5 JTU
Renk 0.4 <10 Pt/Co
Klor 0.05 0.1-0.5 ppm
Nitrit - <0.05 mg/l
Nitrat 3 50 mg/l
T.sertlik 14 18 FD
Kadmiyum 0.236 <0.005 mg/l
Kurþun 0.01 <0.01 mg/l
____________________________________74 · Haziran 2006 · Gülhane TD Temel ve ark.
düstriyel kaynaktan havaya ve suya
karýþabilir. Kadmiyum, kontamine
sularý içmekle de vücutta alýnýr. Oral
yolla yüksek miktarlarda kadmiyum
alýmý; GÝS irritasyonu, bulantý,
kusma ve hatta ölüme yol açar. Eðer
düþük dozda uzun süreli maruz
kalýnýrsa, vücuttan atýlmadýðý için
birikir ve kronik hastalýklara sebep
olur. Böbrekte birikim ve böbrek
hasarý ve sonucunda hipertansiyon,
özellikle çocuklarda kemik yoðunluðu kaybý ve kemik hastalýklarý
görülebilir (17-20). Kadmiyumun
yüksek olmasý, þebeke suyunu içen
öðrenciler için risk taþýmaktadýr. Su
analizinin tekrarlanmasý ve kadmiyum kaynaðýnýn belirlenip gerekli
önlemlerin alýnmasý yararlý olacaktýr.
Klor ise 0.05 ppm (normali=0.1-
0.5) olarak bulunmuþtur. Klor seviyesi, önerilen düzeye göre düþük
bulunmuþtur. Klor ölçümü, su örneði alýndýktan sonra GATA laboratuvarlarýnda analiz edilmiþtir. Analize kadar geçen bu sürede, sudaki
klor düzeyi azalabilir. Su þehir seviyesinden geldiði için, okuldan ve
þebekedeki baþka örneklerden yerinde anlýk klor seviyesi bakýlmalý ve
eðer düþük ise gerekli önlemler alýnmalýdýr.
Sudaki kurþun düzeyi sýnýr deðer
olan 0.01 mg/lt bulunmuþtur. Okulun yapým tarihi 1970'dir. Su tesisatýnda kurþun boru kullanýlmýþ
olmasý muhtemeldir. Sudaki kurþun
seviyesinin yüksek olmasý buna
baðlanabilir. Eriþkinlerde oral yolla
alýnan kurþunun %10’u absorbe edilirken, çocuklarda bu oran %50'ye
çýkmaktadýr. Kurþun vücutta toksik
düzeylere ulaþýncaya kadar birikir. Bu
düzeyler, kronik kurþun zehirlenmesine yol açabilir. Kurþunun en önemli etkileri kan, sinir sistemi, gastrointestinal sistem ve böbreklerde ortaya
çýkmaktadýr. Kronik kurþun zehirlenmesi entellektüel kapasitede azalma,
IQ düþüklüðü, öðrenme bozukluðu,
dikkat bozukluklarý ve hiperaktiviteye
neden olur (21). Kaynaðýn daha iyi
anlaþýlmasý için, yine de okul dýþýndan
su örneklerinde kurþun düzeyinin
yeniden analizi gerekmektedir. Okuldan ve çevresinden þebeke suyu örnekleri alýnmalý, kadmiyum, kurþun
ve klor düzeyleri bakýlarak tekrar
deðerlendirilmelidir.