Desen elektroretinogram (PERG) normal değerlerimiz

Makalenin İngilizce İsmi: 
Our normal values of pattern electroretinogram
Makale İçerik Bilgileri
Makale Dili: 
Türkçe
Anahtar Kelimeler: 
Desen elektroretinogram
normal değer
Yaş
Türkçe Özet: 

Çalışmamızda desen elektroretinografi testi değerlendirmelerimiz için normal değerlerimizin tanımlanması amaçlanmıştır. GATA Göz Hastalıkları Anabilim Dalı Oküler Elektrofizyoloji Laboratuvarında, sistemik ve oküler herhangi bir sorunu olmayan gönüllülere PERG testi uygulanmıştır. Sonuçlar yaşlara göre üç grup halinde (8-19; 20-39; 40-59) değerlendirilmiştir. Tüm kayıtlar Uluslararası Elektrofizyoloji Cemiyeti'nin tavsiye ettiği standartlar kullanılarak yapılmıştır. Desen elektroretinogram normal değerleri %95 güven aralığında alt ve üst sınırları da kapsayacak şekilde ortalama- ±standart sapma cinsinden sunulmuştur. Elektrofizyoloji laboratuvarlarının normal değerlerini kendi özgün ortamlarında belirlemeleri gerekliliği vurgulanmıştır. Bu sonuçlar normal değerlerini henüz ortaya koymamış laboratuvarlar için referans teşkil edebilir.

Key Words: 
Pattern electroretinogram
normative value
Age
İngilizce Özet: 

The aim of this study was to have normative values of pattern electroretinogram
for pattern electroretinogram evaluations. Pattern electroretinograms belonging to volunteers who did not have
any systemic and ocular pathology were
recorded at the electrophysiology laboratory in Ophthalmology Department of
Gulhane Military Medical Academy. The
results were categorized in three age
groups of 8-19, 20-39 and 40-59. All the
recordings were made by using the recommended standards of International
Society for Clinical Electrophysiology of
Vision. Normative values of pattern electroretinogram were presented using the
mean±standart deviation with minimum
and maximum limits belonging to 95%
confidence interval. An emphasis was
made that each laboratory should have
its normative values for its own laboratory environment. Our results may be used
as a reference for laboratories that are
yet to assess its own normative values.

Yazar Bilgileri
2. Yazar
Yazar Adı: 
Üzeyir Erdem
3. Yazar
Yazar Adı: 
Güngör Sobacı
4. Yazar
Yazar Adı: 
M.Zeki Bayraktar
Makale Künye Bilgisi
Makalenin Yayımlandığı Dergi: 
Gülhane Tıp Dergisi
Makale Yayın Yılı: 
2006
Cilt/Sayı: 
48
Sayı: 
1
Sayfa Aralığı: 
19-21
PDF Dosyası: 
application/pdf iconarastirmax_2362_pp_19-21.pdf
Makalenin Yayınlandığı Web Sitesindeki Linki: 
Makaleyi Dergi Web Sitesinden İndirin
Referanslar: 

1. Bach M, Hawlina M, Holder GE, et al.
Standart for pattern electroretinography.
Doc Ophthalmol 2000; 101:11-18.
2. Ýlker SS, Sobacý G, Yýldýrým E. Flaþ ERG,
Desen ERG, EOG, flaþ VER, desen VER,
desen Onset-Offset VER'in toplumumuzdaki normal deðerleri. Türk Oftalmoloji
Gazetesi 1992; 22: 193-195.
3. Holder GE. The pattern electroretinography. In: Fishman GA, Birch DG, Holder
GA, Brigell MG (eds). Electrophysiologic
Testing in Disorders of the Retina, Optic
Nerve and Visual Pathway. 2nd ed.
Singapore: The Foundation of the
American Academy of Ophthalmology,
2001: 1-28.
4. Okka M, Zengin N, Küçükçelik H,
Gündüz K. Yüksek göz içi basýnçlý olgularda erken dönem glokomatöz hasarýn saptanmasýnda patern elektroretinografi ve
kontrast duyarlýlýk testlerinin kullanýlmasý.
Türk Oftalmoloji Gazetesi 2003; 33: 45-48.
5. Asyalý A, Demirbay DP, Tuna T ve ark.
Primer açýk açýlý glokom, oküler hipertansiyon ve normal olgularda patern ERG bulgularýnýn karþýlaþtýrýlmasý. Türk Oftalmoloji Gazetesi 2000; 30: 465-469.
6. Berninger T, Schuurmans RP. Spatial tuning of the pattern ERG across temporal frequency. Doc Ophthalmol 1985; 61: 17-25.
7. Schuurmans RP, Berninger T. Luminance
and contrast responses recorded in man and
cat. Doc Ophthalmol 1985; 59: 187-197.
8. Bach M, Holder GE. Check size tuning of
the pattern electroretinogram: a reappraisal.
Doc Ophthalmol 1996-1997; 92: 193-202.
9. Hess RF, Baker CL. Human pattern
evoked electroretinogram. J Neurophysiol
1984; 51: 939-951.
10. Korth M, Rix R, Sembritzki O. Spatial contrast transfer functions of the patternevoked electroretinogram. Invest Ophthalmol Vis Sci 1985; 26: 303-308.
11. Thompson D, Drasdo N. The effect of
stimulus contrast on the latency and amplitude of the pattern electroretinogram. Vis
Res 1989; 29: 309-313.
12. Tetsuda S, Katsumi O, Mehta M. Effect of
stimulus contrast on simultaneous steadystate pattern reversal electroretinogram and
visual evoked response. Ophthalm Res
1992; 24: 110-118.
13. Aykward GW, Billson V, Billson FA. The
wide-angle pattern electroretinogram: relation between pattern electroretinogram
amplitude and stimulus area using large
stimuli. Doc Ophthalmol 1989; 73: 275-
283.
14. Junhardt A, Wildberger H, Torok B.
Pattern electroretinogram, visual evoked
potential and psychophysical functions in
maculopathy. Doc Ophthalmol 1995; 90:
229-245.
15. Dawson WW, Trick GL, Litzkow CA.
Improved electrode for electroretinography. Invest Ophthalmol Vis Sci 1979; 18:
988-991.
16. Arden GB, Carter RM, Hogg C. A gold foil
electrode: extending the horizons for clinical electroretinography. Invest Ophthalmol
Vis Sci 1979; 18: 421-426.
17. Hawlina M, Konec B. New noncorneal
HK-loop electrode for clinical electroretinography. Doc Ophthalmol 1992;
81: 253-259.
18. Otto T, Bach M. Reproducibility of the
pattern electroretinogram. Ophthalmology
1997; 94: 217-221.
19. Arden GB, Hogg CR, Holder GE. Gold foil
electrodes: a two centre study of electrode
reliability. Doc Ophthalmol 1994; 86: 275-
284.
20. Tan CB, King PJ, Chippa KH. Pattern
ERG: effects of reference electrode site,
stimulus mode and check size.
Electroencephalogr Clin Neurophysiol
1989; 74: 11-18.

Giriþ
Oküler elektrofizyolojik tetkikler,
oftalmoloji pratiðinde önemli bir yer tutmaktadýr. Milisaniyelik zaman boyutu
içerisinde mikrovolt gibi küçük elektrik
potansiyel kayýtlarýnýn yapýldýðý elektrofizyolojik araþtýrmalarda hastaya, ortama,
cihaza ve uygulamadaki farklýlýklara baðlý
olarak deðiþik sonuçlar gözlenebilmektedir. Bu nedenle her elektrofizyoloji laboratuvarýnýn kendi normal deðerlerini
tanýmlamasý gerekmektedir. Rutin uygulamada sýklýkla baþvurulan yöntemlerden
desen elektroretinogram (PERG), satranç
tahtasý ya da çubuklar þeklindeki bir desen
uyarýya karþý retina yanýtýný ifade etmekte-
Þekil 1. Tipik bir desen elektroretinogram
(PERG) dalgasý20 · Mart 2006 · Gülhane TD Gündoðan ve ark.
Gereç ve Yöntem
Çalýþma prospektif randomize olarak
planlandý. Sekiz-72 yaþ aralýðýndaki bireylerin 3 gruba ayrýlarak çalýþmaya alýnmasý
planlandý. Sekiz-19 yaþ grubunda 10
bireyin 20 gözü, 20-39 yaþ grubunda 41
bireyin 82 gözü ve 40-72 yaþ grubunda 21
bireyin 42 gözü olmak üzere toplam 72
birey ve 144 göz çalýþmaya alýndý. Çalýþ-
maya alýnma ve çalýþmadan çýkarýlma
kriterleri þu þekilde belirlendi.
Çalýþmaya alýnma kriterleri:
1.Refraksiyon kusurlarý hariç herhangi bir göz hastalýðýnýn bulunmamasý
(sferik eþdeðer dikkate alýndýðýnda en
fazla ±1 dioptri olmasý).
2.Pupilla anomalisi ya da anizokori
bulunmamasý.
3.Görme keskinliðinin her bir göz
için düzeltmeli ya da düzeltmesiz 10/10
düzeyinde ya da üzerinde olmasý.
4.Deneðin çalýþmaya katýlmaya istekli
olup test sonuçlarýndan ikincil bir kazanç
beklentisi olmamasý.
Çalýþmadan çýkarýlma kriterleri ise
þunlardýr:
1.Sigara, alkol yaný sýra test sonuç-
larýný etkileyebilecek ilaç, protetik cihaz ya
da elektromanyetik alan oluþturan cihaz
kullanýmý.
2.Sistemik bir hastalýðýnýn olmasý
ve/veya sürekli ilaç kullanýmý
3.Uygulamada uyumsuzluk (tahammülsüzlük, vb)
PERG kaydý için Roland-Consult
RETIPORT™ (Almanya) cihazý kullanýldý. Dawson-Trick-Litzkow (DTL)
tipi lif elektrodlar her iki gözün alt konjonktival forniksine yerleþtirildi. Bu iþlem
için topikal anestezi uygulanmadý. Elektrodlarýn yerlerinden hareket etmesini en
aza indirmek için dýþ kantüsün 1 cm lateralinde drape ile deriye sabitlendi. Deri
elektrodlarýnýn (referans ve toprak elektrodlarý) yerleþtirilmesinden önce ilgili
bölgeler temizleyici jel ile silindi ve sonra
yapýþtýrýcý jel ile yapýþkan hale getirildi.
Referans elektrodlar dýþ kantüsün 2 cm
dýþýna, toprak elektrodu ise alýna yerleþtirildi. Referans ve toprak elektrodlarý
arasýndaki empedansýn en fazla 5 k (kiloohm) olmasýna özen gösterildi. Elektrod
yerleþtirilmesinden sonra birey, 1 metre
önünde bulunan ekrandaki hareketli
satranç tahtasý þeklindeki desenlerin
ortasýnda bulunan fiksasyon noktasýna
bakarken PERG kaydý yapýldý. Siyah ve
beyaz kareler arasýndaki kontrast %99,
desen deðiþim hýzý 3 Hz, desen büyüklüðü 1 derece idi. Amplifikasyon sisteminin frekans aralýðý 1-100 Hz'e ve artefakt
rejeksiyon sistemi 20 µV'a ayarlandý.
PERG normal deðerleri ortalama±
standart sapma cinsinden hesaplandý.
Ayrýca %95 güven aralýðý temelinde alt ve
üst sýnýrlar da belirtildi. Ýstatistiksel analizler SPSS 10.0 istatistiksel paket programý (SPSS Inc., Chicago, Illinois, USA)
kullanýlarak yapýldý.
Sonuçlar
Her üç yaþ grubuna ait normal deðerler ile %95 güven aralýklarý Tablo I, II ve
III'de görülmektedir. Ayrýca N95/P50
amplitüd oranlarý ise ortanca (ortalama±standart sapma) cinsinden belirtilmiþtir.
Tartýþma
Desen deðiþimli uyaranýn bir retina
yanýtýna neden olduðunu ilk defa Riggs ve
ark. ortaya koymuþtur. Bununla birlikte
Lawwill 1970'lerin baþlarýnda PERG'nin
maküla fonksiyonunun objektif olarak
deðerlendirilmesinde kullanýlabileceðini
bildirmiþtir. Ancak, PERG'nin klinik pratiðe geçiþi gözün optik ortamýný engellemeyen ticari korneal eletrodlarýn yaygýn
kullanýma geçiþi ile mümkün olmuþtur
(3).
PERG'nin maküla hastalýklarýna taný
koymadaki kullanýmý dýþýnda optik sinir
hastalýklarýnda da kullanýmý mevcuttur.
Okka ve ark. yüksek göz içi basýnçlý olgularda N95 dalga amplitüdünün azalmasý-
nýn optik sinir hasarýnýn tesbitinde yol
gösterici olduðunu bildirmiþlerdir (4).
Ayný þekilde Asyalý ve ark. da primer açýk
açýlý glokomlu olgularýn tanýsýnda
PERG'nin deðerli bir test olduðu sonucuna varmýþlardýr (5).
Berninger (6) ve Schuurmans (7)
Tablo I. 8-19 yaþ grubu desen elektroretinogram normal deðerleri
______________________________________________________________________________
Parametreler
_____________________________________________________________________
PERG Latans (ms) Amplitüd (µV)
dalgalarý Ortalama±SS %95 güven aralýðý Ortalama±SS %95 güven aralýðý
______________________________________________________________________________
N35 27.0±2.9 22.0-32.0
P50 50.0±3.8 43.0-56.0 3.9±0.9 2.8-5.8
N95 91.3±8.1 81.0-108.0 5.7±1.5 3.8-8.1
______________________________________________________________________________
8-19 yaþ aralýðýnda N95/P50 amplitüd oraný 1.39 (1.44±0.26)'dir.
PERG: desen elektroretinogram, ms: milisaniye, µV: mikrovolt, SS: standart sapma
Tablo II. 20-39 yaþ grubu desen elektroretinogram normal deðerleri
______________________________________________________________________________
Parametreler
_____________________________________________________________________
PERG Latans (ms) Amplitüd (µV)
dalgalarý Ortalama±SS %95 güven aralýðý Ortalama±SS %95 güven aralýðý
______________________________________________________________________________
N35 27.8±3.0 22.1-33.8
P50 51.4±3.2 46.0-57.0 3.3±0.8 2.1-4.9
N95 97.2±7.4 87.0-110.8 5.0±1.0 3.3-6.8
______________________________________________________________________________
20-39 yaþ aralýðýnda N95/P50 amplitüd oraný 1.52 (1.53±0.26)'dir.
PERG: desen elektroretinogram, ms: milisaniye, µV: mikrovolt, SS: standart sapma
Tablo III. 40-72 yaþ grubu desen elektroretinogram normal deðerleri
______________________________________________________________________________
Parametreler
_____________________________________________________________________
PERG Latans (ms) Amplitüd (µV)
dalgalarý Ortalama±SS %95 güven aralýðý Ortalama±SS %95 güven aralýðý
______________________________________________________________________________
N35 28.2±4.3 21.0-36.5
P50 53.4±5.0 46.0-62.0 3.4±1.1 1.7-6.1
N95 103.2±9.2 90.0-115.0 5.2±1.4 3.3-8.6
______________________________________________________________________________
40-72 yaþ aralýðýnda N95/P50 amplitüd oraný 1.52 (1.59±0.37)'dir.
PERG: desen elektroretinogram, ms: milisaniye, µV: mikrovolt, SS: standart sapma Cilt 48 · Sayý 1 · Gülhane TD Desen elektroretinogram normal deðerlerimiz · 21
uyarý hýzýnýn ve desen büyüklüðünün
PERG üzerine etkisini çalýþmýþlardýr.
Uyarý hýzý arttýkça, PERG dalgasý sinü-
zoidal bir hale dönüþmektedir. Sabit durum PERG'ye dönüþtüðünde ise (>7
deðiþim/sn üzerindeki uyarýlarda), P50 ve
N95 komponentleri seçilemez hale gelmektedir. P50 amplitüdü 45 ark dakika
desen büyüklüðüne kadar artmakta ve bu
desen büyüklüðünden sonra amplitüdü
sabit kalmaktadýr. N95 amplitüdü ise yine
ayný desen büyüklüðüne kadar artmakta
ve sonra azalmaktadýr (6,7). Bach ve
Holder, bu sonuçlarý tam anlamýyla doð-
rulamamýþlar ama çok büyük desen bü-
yüklüklerinde ortaya çýkan bulgularýn
yorumlanmasýnýn zor olduðuna deðinmiþlerdir (8).
PERG amplitüdleri ile kontrast
arasýnda doðrusal bir iliþki bulunmaktadýr
(9-12). Bu yüzden, ISCEV tarafýndan
yüksek kontrast kullanýmý tavsiye edilmektedir (1). Ayrýca, amplitüdler kullaný-
lan görme alaný büyüklüðü ile de artmaktadýr. Bir çalýþmada aralarýnda logaritmik
bir iliþki olduðu belirtilmiþtir (13).
Junghardt ve ark. unilateral makülopatili
hastalar üzerinde yaptýklarý çalýþmada
uyarý alan büyüklüðü ile makülopatinin
bazý klinik bulgularý arasýndaki iliþkileri
test etmiþlerdir. Araþtýrmacýlar PERG ile
statik perimetri arasýndaki en iyi iliþkinin
6° ve 10°'lik görme alaný büyüklüklerinde
elde edildiðini bildirmiþlerdir (14).
ISCEV tarafýndan 10°-16° arasýndaki görme alan büyüklüklerinin kullanýlmasý tavsiye edilmektedir (1).
PERG kaydýnda kullanýlan tipik elektrodlar DTL lif elektrodlarý (13), Arden
altýn-yaprak elektrodlarý (16) ve HawlinaKonec (HK) elektrodlarýdýr (17). DTL
elektrodlarý kullanýldýðýnda, elektrodlarýn
kapak kenarýnda durmasý halinde elde
edilen amplitüdler, fornikste durmasý halinde elde edilen amplitüdlerden %20
daha fazladýr (18). Yani DTL elektrodlarýnýn lokalizasyonlarýnýn deðiþmesi
PERG tekrar üretilebilirliðini azaltacaktýr.
Altýn-yaprak elektrodlarýn kullanýmý
tecrübesiz ellerde daha zordur, ancak uygun kayýt yapýldýðýnda tekrar üretilebilirlik daha yüksek olmaktadýr. Bahsedilen üç
elektrod da topikal anestezi olmadan uygulanabilir. Hatta Sokol ve ark. PERG
kaydýnda topikal anestezinin kontrendike
olduðunu bildirmiþlerdir (19).
PERG kaydýnda referans elektrod,
ipsilateral dýþ kantüse konulmalýdýr.
PVEP'ten dolayý oluþabilecek bir kontaminasyonu önlemek için referans elektrodlarýn yeri önemlidir ve bu nedenle
kulak memesi ve alýn, referans elektrodlarý için uygun bölgeler deðildir. Bu, kontaminasyonun N95 komponentini etkilediðini ve P50 dalgasý üzerinde önemli
bir etki oluþturmadýðýný göstermiþtir. Tan
ve ark., bu bulgularý desteklemese de
ISCEV referans elektrodlarý için uygun
bölgenin ipsilateral lateral kantüs
olduðunu belirtmiþlerdir (20).
Holder, kendi laboratuvarýnda
N95/P50 amplitüd oranýnýn normal popülasyonda 1.1'in üzerindeki deðerler
olduðunu bildirmiþtir (3). Bizim kendi laboratuvarýmýzda elde ettiðimiz bu deðer
ise bahsettiðimiz yaþ gruplarý için sýrasý ile
1.39, 1.52 ve 1.52'dir.
PERG kaydý düþük sinyal amplitüdleri, göz ve kapak hareketleri gibi potansiyel artefakt kaynaklarýnýn yüksek amplitüdlerinden dolayý teknik olarak oldukça
zordur. Bu zorluklar ancak kayýt teknikleri ile ilgili ayrýntýlara sýký sýkýya baðlý kalýnarak aþýlabilir. Teknik etkenler tüm
elektrofizyolojk kayýtlar için önemli olmasýna karþýn PERG kayýtlarýnda asýl
unsuru oluþturmaktadýr.
Anlatýlan çok sayýdaki teknik farklýlýk,
elde edilecek PERG kayýtlarýnýn normal
popülasyona ait deðerlerinin de birbirlerinden farklý olmasýný kaçýnýlmaz kýlacaktýr. Biz, kendi laboratuvar deðerlerimizin ülkemizde yeni yaygýnlaþmaya baþlayan oküler elektrofizyoloji laboratuvarlarýna geçici bir süre referans oluþturabileceðini düþünüyoruz.

Türkiye’nin ilk İşletme Fakültesi olan İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi bir ilke daha imza atmaya hazırlanıyor. Arastirmax.com "1. Liselerarası İşletme ve Ekonomi Proje Yarışması"nın sponsorlarından biri olmaktan gurur duymakta.