Sınıf II Bölüm I maloklüzyonlu bireylerde Jasper Jumper apareyinin etkilerinin değerlendirilmesi

PDF Dosyası: 

arastirmax_2382_pp_265-271.pdf

Giriþ
Sýnýf II maloklüzyonlarýn tedavisinde
iskeletsel probleme çözüm arayýþý, ortodontistleri uzun yýllar boyunca meþgul
etmiþtir. Çenelerin birbirleriyle olan normal iliþkilerinin saðlanmasýnda, fonksiyonel uyarýlarýn etkileri yaklaþýk yüz yýldan beri bilinmektedir (1-3). Organlara
ait fonksiyonel uyarýlar aracýlýðý ile elde
edilen dokusal deðiþimlerle çenelere ait
anomalilerin tedavi edilmesine fonksiyonel ortopedik tedavi ve bu tedavide kul-266 · Aralýk 2005 · Gülhane TD Karaçay ve ark.
Þekil 3. Hastanýn tedavi öncesi aðýz içi görüntüleri
Þekil 4. Hastanýn tedavi sonrasýnda aðýz içi
görüntüsü
Þekil 5. Hastanýn tedavi öncesi cephe ve profil
görüntüleri
lerinin kýsa sürede elde edilmesi, hasta
uyumuna az ihtiyaç göstermesi, kapladýðý
alanýn küçük olmasý, ankraj kontrolü gibi
üstünlüklerinin yanýnda, rijid olmasý ve
alt çenenin yan hareketlerini çok kýsýtlamasý ve hijyenik olmamasý gibi dezavantajlarý da vardýr (5-8,11-13).
Bu sorunlarý ortadan kaldýrabilmek
için, Jasper tarafýndan açýk bir zembereðin
elastik bir maddeyle sarýlmasý ile esneklik
kazandýrýlan, sabit olarak uygulanan, hafif
ve devamlý kuvvet uygulayabilen Jasper
Jumper apareyi geliþtirilmiþtir (9). Aparey, esnek yapýsý nedeniyle, alt çenenin
lateral ve sagital yöndeki hareketlerine,
Herbst apareyine göre daha fazla izin verir
ve bu nedenle hasta tarafýndan kolayca
kabul edilebilmektedir. Hastanýn sorumluluðu apareyin temizliði ile sýnýrlýdýr.
Apareyin esnekliði aðýz bakýmýný kolaylaþtýrýr, çünkü çiðneme sýrasýnda arklar
arasýna girmez, dýþ bükey hale gelerek
diþlerden uzaklaþýr.
Çalýþmamýzýn amacý, sabit fonksiyonel aparey olan Jasper Jumper apareyinin
diþ, çene ve yüz sisteminde meydana
getirdiði deðiþiklikleri incelemektir.
Gereç ve Yöntem
Bu çalýþma, alt çenenin kafa kaidesine
göre geride konumlanmasýndan kaynaklanan iskeletsel Sýnýf II Bölüm I maloklüzyonu bulunan, yaþ ortalamalarý
14.0±1.7 olan 6'sý kýz, 8'i erkek 14 birey
üzerinde gerçekleþtirilmiþtir. Hastalarýn
araþtýrma kapsamýna alýnmasýnda bireylerin daimi dentisyon döneminde olmalarýna ve overjetin yedi mm'den fazla olmamasýna da özen gösterilmiþtir.
Hastalarýn tedavi öncesinde sefalometrik röntgenleri, aðýz içi ve cephe-profil fotoðraflarý, alçý modelleri alýnmýþ, alt
ve üst çenedeki diþler roth set-up'lý, 0.018
inch slotlu, twin braketler kullanýlarak
braketlenmiþ ve 0.016 inch'lik tam yuvarlak nitinol ark teli kullanarak seviyeleme
aþamasý tamamlanmýþtýr. Bu aþamada
diþlerde meydana gelen deðiþiklikleri
elimine etmek ve apareyin etkilerini daha
doðru bir þekilde belirleyebilmek için
tedavi öncesi alýnan tüm kayýtlar,
seviyeleme aþamasýndan sonra tekrarlanmýþtýr.
Seviyeleme aþamasý tamamlandýktan
sonra, alt ve üst diþlere 0.017x0.025 inch'-
lik paslanmaz çelik telden arklar bükü-
lerek, üst azý diþlerde görülebilecek geniþ-
lemeyi en aza indirmek için bu diþlere
bukkal kök torku verilerek braketlere ligatüre edilmiþtir. Hasta sentrik oklüzyonda iken, üst birinci büyük azý diþindeki,
headgear tüpünün meziyalinden, alt
kanin diþin braketinin distaline kadar olan
mesafe, cetvel yardýmý ile ölçülmüþ ve 12
mm ilave edilerek uygulanacak olan
apareyin boyutu tespit edilmiþtir. On iki
mm'nin 4 mm'si headgear tüpünün
meziyo-distal boyutu, 4 mm'si headgear
tüpüyle pin arasýndaki uzaklýk ve diðer 4
mm'si ise alt çenenin önde konumlanmasý
için öngörülmüþtür. Çene hareketlerindeki kýsýtlamayý en aza indirebilmek için
Jasper Jumper apareyi 0.016x0.022 inch‘
lik paslanmaz telden bükülen yardýmcý
ark teli ile takýlmýþtýr.
Aparey, aktif durumda iken yanaða
doðru bir kavis yaparak hastalarýn alt
çenelerini önde tutmaya zorlamýþtýr.
Hastalar dört haftada bir kontrole çaðrýlmýþ ve aparey aktive edilmiþtir. Sýnýf I azý
iliþkisi saðlandýktan sonra aparey çýkartýlmýþ ve hastalarýn sefalometrik röntgenleri
ile alt-üst alçý modelleri alýnarak, retansiyon amacý ile Sýnýf II elastikler uygulanmýþtýr. Jasper Jumper apareyi ile tedavi
süresi ortalama 5.21±1.2 ay olarak belirlenmiþtir. Tedavi edilen iki hastanýn tedavi öncesi ve tedavi sonrasý cephe-profil ve
aðýz içi fotoðraflarý Þekil 1-8'de sunulmaktadýr.
Þekil 1. Hastanýn tedavi öncesi cephe ve profil
görüntüleri
Þekil 2. Hastanýn tedavi sonrasýnda cephe ve
profil görüntüsüCilt 47 · Sayý 4 · Gülhane TD Maloklüzyon ve Jasper Jumper apareyi · 267
Diþ-çene-yüz sistemi üzerindeki
deðiþiklikleri tespit etmek için seviyeleme
aþamasýný takiben ve Jasper Jumper apareylerinin çýkartýlmasýndan sonra alýnan
sefalometrik radyograflar üzerinde öl-
çümler yapýlmýþtýr. Alt ve üst birinci
büyük azý diþlerinin sagital yön hareketlerini belirlemek için; birinci sefalometrik
röntgen üzerinde oklüzal düzlem çizilmiþ
ve Sella noktasýndan, oklüzal düzleme bir
dikme indirilmiþtir. Elde edilen bu
düzlem (RD) referans alýnmýþ ve düzlem
ön kafa kaidesi üzerinde, sella noktasýnda
çakýþtýrma yapýlarak ikinci röntgene taþýnmýþtýr. Belirlenen noktalardan bu düzleme dik çizgiler indirilerek ölçümler
yapýlmýþtýr. Sefalometrik analizlerde kullanýlan noktalar ve düzlemler Þekil 9'da
gösterilmiþtir.
Jasper Jumper apareylerinin uyguladýklarý kuvvet vektörünün, üst azý diþleri
üzerindeki geniþletici etkisini tespit etmek
amacýyla, seviyeleme aþamasýný takiben ve
apareyler çýkartýldýktan sonra alýnan alçý
modeller üzerinde, alt ve üst çenelerin ön
ve arka geniþlikleri ölçülmüþ, elde edilen
ölçümler istatistiksel olarak karþýlaþtýrýlmýþtýr. Ön geniþliðin tespiti için alt ve üst
çenelerde kanin diþlerin tüberkül tepeleri
arasýndaki mesafe, arka geniþliðin tespiti
için üst çenede birinci büyük azý diþ-
lerinin distopalatinal tüberkül tepeleri, alt
çenede ise distolingual tüberkül tepeleri
arasýndaki mesafe ölçülmüþtür. Araþtýrmamýzda kullanýlan sefalometrik noktalar
ve düzlemler, açýsal ve çizgisel ölçümler
ile model analizinde kullanýlan noktalar,
Þekil 9-12'de gösterilmiþtir.
Elde edilen ölçümlerin istatistiksel
deðerlendirmesi, student t-testi ile yapýlmýþtýr. Tablo I'de tedavi öncesi (TÖ) ve
tedavi sonrasý (TS) sefalometrik ölçümlerin istatistiksel verileri, Tablo II'de TÖ
ve TS sefalometrik deðerlerinin karþýlaþ-
týrmasý, Tablo III'de TÖ ve TS model
ölçümlerinin istatistiksel verileri, Tablo
IV'de ise TÖ ve TS model ölçümlerinin
karþýlaþtýrmasý sunulmaktadýr.
Bulgular
Ýskeletsel yapýya ait bulgular: ANB
açýsýnda azalma ve SNB açýsýnda artma
görülürken, SNA açýsýnda deðiþiklik
tespit edilmemiþtir. Y-ekseni açýsýnda,
pogonionun referans düzleme olan uzak-
Þekil 6. Hastanýn tedavi öncesi aðýz içi görüntüleri
Þekil 8. Hastanýn tedavi sonrasýnda aðýz içi görüntüsü
Þekil 7. Hastanýn tedavi sonrasýnda cephe ve profil görüntüsü
Þekil 9. Diþsel ölçümler: 1)Ü1K-RD, 2)Ü1KSN, 3)A1K-RD, 4)A1K-MD, 5)Ü6M-RD, 6)
Ü6T-SN, 7)A6M-RD, 8)A6T-MD, 9)Overjet, 10)Overbite, 11)SN/OD, 12)Ü1K/SN, 13)
A1K/MD
Þekil 10. Ýskeletsel yapýya ait ölçümler: 1)NMe, 2)S-Go, 3)N-ANS, 4)ANS-Me, 5)A-RD,
6)Pog-RD, 7)Co-A, 8)Co-Gn, 9)SNA, 10)
SNB, 11)ANB, 12)Sella açýsý, 13)Artiküler açý,
14)Goniyal açý, 15)MD/SN, 16)PD/SN, 17)
PD/MD, 18)Y-ekseni açýsý
Þekil 11. Yumuþak doku ölçümleri: 1)ÜDRD, 2)AD -RD, 3)YD Pog-RD
Þekil 12. Model analizinde kullanýlan noktalar
ve düzlemler: 1)Ü6DPT, 2)Ü3T, 3)A6DLT,
4)A3T, 5)üst intermolar mesafe, 6)üst interkanin mesafe, 7)alt intermolar mesafe, 8)alt
interkanin mesafe268 · Aralýk 2005 · Gülhane TD Karaçay ve ark.
Tablo I. Tedavi öncesi ve tedavi sonrasý ölçümlerin istatistiksel verileri
________________________________________________________
n Ortalama SS S. Hata
________________________________________________________
SNA (º) 14 80.143 3.739 0.999
14 80.000 3.679 0.983
SNB (º) 14 74.857 3.302 0.882
14 76.571 3.106 0.830
ANB (º) 14 5.286 1.684 0.450
14 3.429 1.505 0.402
S (º) 14 129.857 8.943 2.390
14 127.357 4.749 1.269
Ar (º) 14 146.500 4.238 1.133
14 146.286 3.049 0.815
Go (º) 14 119.714 4.648 1.242
14 118.571 7.187 1.921
SNPD (º) 14 9.071 2.941 0.786
14 8.857 2.931 0.783
SNMD (º) 14 33.929 3.149 0.842
14 33.357 3.713 0.992
SNOC (º) 14 17.964 3.433 0.918
14 20.786 3.945 1.054
Y (º) 14 60.429 2.174 0.581
14 61.643 1.336 0.357
PDMD (º) 14 23.714 3.936 1.052
14 23.036 3.698 0.988
U1/SN (º) 14 105.286 6.005 1.605
14 101.357 6.488 1.734
L1/MD (º) 14 100.286 8.425 2.252
14 106.000 7.421 1.983
Co-A (mm) 14 93.429 3.251 0.869
14 93.929 2.973 0.795
Co-Gn (mm) 14 115.071 4.999 1.336
14 115.929 4.393 1.174
A-RD (mm) 14 77.571 3.817 1.020
14 77.786 4.023 1.075
Pg-RD (mm) 14 76.357 3.934 1.051
14 77.429 3.777 1.009
Ar-RD (mm) 14 12.571 3.228 0.863
14 12.286 2.730 0.730
Nme (mm) 14 122.786 4.710 1.259
14 123.571 4.863 1.300
Sgo (mm) 14 79.929 4.122 1.102
14 81.214 3.906 1.044
NANS (mm) 14 57.536 4.317 1.154
14 57.786 4.353 1.163
ANSMe (mm) 14 67.857 1.791 0.479
14 68.929 2.615 0.699
U1-RD (mm) 14 85.786 3.806 1.017
14 84.500 3.913 1.046
L1-RD (mm) 14 78.929 4.582 1.225
14 80.929 4.269 1.141
U6-RD (mm) 14 51.786 4.980 1.331
14 51.000 4.788 1.280
L6-RD (mm) 14 51.214 4.475 1.196
14 53.929 4.891 1.307
Ü1-SN (mm) 14 85.714 3.401 0.909
14 87.143 3.371 0.901
Ü6-SN (mm) 14 74.143 3.586 0.959
14 73.071 3.339 0.892
A1-MD (mm) 14 41.000 1.401 0.374
14 40.286 1.729 0.462
A6-MD (mm) 14 37.571 15.499 4.142
14 38.286 14.777 3.949
O.Jet (mm) 14 7.000 1.754 0.469
14 3.571 0.997 0.267
O.Bite (mm) 14 3.143 0.663 0.177
14 2.607 0.881 0.235
ULEL (mm) 14 -1.714 2.367 0.633
14 -2.000 2.112 0.565
LLEL (mm) 14 -2.071 1.191 0.318
14 -1.750 1.189 0.318
LS-RD (mm) 14 98.071 4.424 1.182
14 97.643 4.830 1.291
LÝ-RD (mm) 14 94.929 4.122 1.102
14 95.500 4.220 1.128
YdPg-RD (mm)14 88.714 5.717 1.528
________________________________________________________
Tablo II. Jasper Jumper hastalarýnýn tedavi öncesi ve sonrasý deðerlerinin karþýlaþtýrmasý
___________________________________________________________
Eþleþmiþ Farklar
Ortalama SS t p
___________________________________________________________
SNA (°) 0.143 0.363 1.472 0.165
SNB (°) -1.714 1.069 6.000 0.001
ANB (°) 1.857 1.292 5.377 0.001
S (°) 2.500 7.753 1.206 0.249
Ar (°) 0.214 4.509 0.178 0.862
Go (°) 1.143 3.634 1.177 0.260
SNPD (°) 0.214 1.104 0.726 0.481
SNMD (°) 0.571 2.027 1.055 0.311
SNOC (°) -2.821 1.067 9.893 <0.001
Y (°) -1.214 1.626 2.795 0.015
PDMD (°) 0.679 1.381 1.838 0.089
U1/SN (°) 3.929 3.832 3.836 0.002
L1/MD (°) -5.714 5.136 4.163 0.001
Co-A (mm) -0.500 0.650 2.876 0.013
Co-Gn (mm) -0.857 0.770 4.163 0.001
A-RD (mm) -0.214 0.579 1.385 0.189
Pg-RD (mm) -1.071 1.141 3.513 0.004
Ar-RD (mm) 0.286 1.858 0.576 0.575
NMe (mm) -0.786 1.122 2.621 0.021
SGo (mm) -1.286 1.541 3.122 0.008
NANS (mm) -0.250 0.803 1.165 0.265
ANSMe (mm) -1.071 0.917 4.372 0.001
U1-RD (mm) 1.286 1.251 3.844 0.002
L1-RD (mm) -2.000 1.177 6.360 <0.000
U6-RD (mm) 0.786 0.699 4.204 0.001
L6-RD (mm) -2.714 1.541 6.592 <0.001
Ü1-SN (mm) -1.429 0.475 11.262 <0.001
Ü6-SN (mm) 1.071 0.852 4.707 0.001
A1-MD (mm) 0.714 0.579 4.616 0.001
A6-MD (mm) -0.714 0.893 2.994 0.010
O.Jet (mm) 3.429 1.072 11.971 <0.001
O.Bite (mm) 0.536 0.796 2.519 0.026
ULEL (mm) 0.286 0.726 1.472 0.165
LLEL (mm) -0.321 0.608 1.979 0.069
LS-RD (mm) 0.429 0.917 1.749 0.104
LÝ-RD (mm) -0.571 0.514 4.163 0.001
YdPg-RD (mm) -0.857 0.535 6.000 0.001
___________________________________________________________
Tablo III. Tedavi öncesi ve sonrasý model ölçümlerinin istatistiksel verileri
___________________________________________________________
n Ortalama SS S. Hata
___________________________________________________________
Üst-Ýntermolar (mm) 14 41.714 3.173 0.848
14 45.714 2.998 0.801
Üst-Ýnterkanin (mm) 14 33.929 1.072 0.286
14 36.000 1.177 0.314
Alt-Ýntermolar (mm) 14 37.143 3.880 1.037
14 41.429 3.567 0.953
Alt-Ýnterkanin (mm) 14 27.143 1.292 0.345
14 29.929 2.056 0.549
___________________________________________________________
Tablo IV. Jasper Jumper hastalarýnýn tedavi öncesi ve sonrasý model
deðerlerinin karþýlaþtýrmasý
___________________________________________________________
Eþleþmiþ Farklar
Ortalama SS t p
___________________________________________________________
Üst-Ýntermolar (mm) -4.000 0.679 22.030 <0.001
Üst-Ýnterkanin (mm) -2.071 0.829 9.352 <0.001
Alt-Ýntermolar (mm) -4.286 0.726 22.079 <0.001
Alt-Ýnterkanin (mm) -2.786 1.051 9.918 <0.001
___________________________________________________________Cilt 47 · Sayý 4 · Gülhane TD Maloklüzyon ve Jasper Jumper apareyi · 269
lýðýnda, efektif orta yüz uzunluðunda ve
efektif alt çene uzunluðunda artýþ belirlenmiþtir. Arka yüz yüksekliði artýþ
göstermiþtir. Alt ön yüz yüksekliðindeki
artýþa baðlý olarak, ön yüz yüksekliði de
artmýþtýr (Tablo II).
Diþsel yapýya ait bulgular: Üst orta kesici diþin, referans düzleme olan uzaklýðý
azalma gösterirken, ön kafa kaidesine olan
uzaklýðý artýþ göstermiþtir. Alt orta kesici
diþin, referans düzleme olan uzaklýðý artýþ
gösterirken, alt çene düzlemine olan
uzaklýðý azalma göstermiþtir. Üst orta
kesici diþin eðiminde azalma ve alt orta
kesici diþin eksen eðiminde artýþ gözlenmiþtir. Üst birinci büyük azý diþinin referans düzleme ve ön kafa kaidesine olan
mesafesinde azalma, alt birinci büyük azý
diþinin referans düzleme ve alt çene
düzlemine olan mesafesinde ise artýþ
görülmüþtür. Diþlerdeki tüm bu deðiþiklikler sonunda; overjette azalma, oklüzal
düzlem eðiminde artýþ saptanmýþtýr
(Tablo II).
Yumuþak dokulara ait bulgular: Alt
dudaðýn ve yumuþak doku pogonionun,
referans düzleme uzaklýðýnda artýþ tespit
edilmiþtir (Tablo II).
Model analizine ait bulgular: Alt ve üst
çenede intermolar ve interkanin mesafede
istatistiksel olarak anlamlý bir artýþ görülmüþtür (Tablo IV).
Tartýþma
Ýskeletsel bulgular: Lateral sefalometrik
filmler incelendiðinde, üst çenenin kafa
kaidesine göre konumunu gösteren SNA
açýsýnda, ve A noktasýnýn referans düzleme olan uzaklýðýnda deðiþiklik tespit
edilmemiþtir. Bu durum, Jasper Jumper
apareyinin üst çenenin kafa kaidesi ile
iliþkisini etkilemediðini göstermektedir.
Stucki ve Ingervall (14), Weiland ve ark.
(15), Toroðlu (16) ise, Jasper Jumper
apareyi ile yaptýklarý çalýþmalarda bizim
bulgularýmýzla uyumlu olarak, apareyin
üst çene üzerinde etkisi olmadýðýný
göstermiþlerdir. Ancak, Cope ve ark. (17),
Weiland ve ark. (15,18), Orgun (19),
Jasper Jumper apareyi ile tedavi ettikleri
bireylerde A noktasýnýn geriye taþýndýðýný
ve SNA açýsýnýn azaldýðýný belirtmiþlerdir.
Araþtýrma kapsamýndaki çocuklarýn
büyüme ve geliþme döneminde olduðu ve
büyüme ile birlikte üst çenenin öne doðru
yer deðiþtireceði göz önüne alýnýrsa,
uyguladýðýmýz apareylerin belli bir dereceye kadar, üst çenenin öne büyümesini
durdurduðu söylenebilir. Ayrýca A noktasý, diþsel deðiþikliklerden etkilenebilen
bir iskeletsel noktadýr. Üst kesici diþlerin
retrüzyonuna baðlý olarak, kökün labiyale
devrilmesi, A noktasýný öne doðru taþýyabilmekte ve üst çenenin geriye hareketini
maskeleyebilmektedir.
SNA açýsý ve A-RD uzaklýðýnda, her
iki grupta da istatistiksel olarak anlamlý bir
deðiþiklik olmamasýna raðmen, efektif
orta yüz boyutunu gösteren Co-A deðerinde artýþ olmasýnýn, kondiler büyümeye
baðlý olduðu düþünülmektedir. Diðer
araþtýrmalar incelendiðinde, apareyin üst
çeneye etkisini belirlemek için sadece
SNA açýsý ve A-RD düzleminden yararlanýldýðý görülmüþ, efektif orta yüz boyutunu gösteren herhangi bir parametreye
rastlanmamýþtýr.
Alt çene apikal kaidesinin kafa kaidesine göre konumunu gösteren SNB
açýsýnda, efektif alt çene boyutunu gösteren kondilion-gnathion arasý mesafede
ve Pog-RD arasý uzaklýkta artýþ olmuþtur.
Bu deðerlerin tümü birbirini desteklemekte ve apareylerin etkisiyle alt çenenin
önde konumlandýðýný göstermektedir.
Jasper Jumper apareyi ile yapýlan bazý
araþtýrmalarda, SNB açýsýnda artýþ tespit
edilirken (14,15,18), apareyin alt çene
üzerinde etkisi olmadýðýný bildiren araþ-
týrmalar da vardýr (17,20). Weislander
(21,22) ve Toroðlu (16) ise, artiküler nokta ile pogonion arasý mesafede artýþ bulmuþtur.
Alt çenenin önde konumlanmasýna
baðlý olarak, ANB açýsýnda azalma olduðu
görülmüþtür. ANB açýsýndaki bu deðiþiklik Orgun (19), Weiland (18), Stucki ve
Ingervall'ýn (14) Jasper Jumper apareyi ile
yaptýklarý çalýþmalarla uyumludur. Ayrýca,
Mills ve Mc Culloch (23), parmak emme
alýþkanlýðýna baðlý olarak ön açýk kapanýþ
ve Sýnýf II maloklüzyonu olan, 9 yaþýndaki bir kýz çocuðunu Jasper Jumper apareyi
ile tedavi etmiþler ve ANB açýsýnýn 7.2
dereceden 1.7 dereceye düþtüðünü saptamýþlardýr. Küçükkeleþ ve Orgun, Jasper
Jumper apareyi ile tedavi ettikleri beþ hastanýn ikisinde ANB deðerinin 1 derece,
birinde 2 derece azaldýðýný, diðer iki hastada ise bu deðerin deðiþmediðini belirtmiþlerdir (24). Toroðlu ise, SNA ve SNB
açýlarýnda azalma tespit etmiþ, bizim bulgumuzun aksine ANB açýsýnýn deðiþmediðini belirtmiþ, SNB açýsýndaki azalmayý
Jasper Jumper apareyinin etkisiyle alt
çenede görülen posteriyor rotasyona
baðlamýþtýr (16).
Mandibular düzlem eðiminde, iki
grupta da azalma tespit edilmiþ, bu azalma
istatistiksel olarak anlamlý bulunmamýþtýr.
Y-ekseni açýsý incelendiðinde, istatistiksel
olarak anlamlý bir artýþ saptanmýþ, ancak
bunun alt çene eðimini etkilemediði
belirlenmiþtir.
Yüz yükseklikleri incelendiðinde, arka
yüz, ön yüz ve alt ön yüzde artýþ görü-
lürken, üst ön yüz yüksekliðinin deðiþ-
mediði tespit edilmiþtir. Bu bulgular ön
yüzdeki artýþýn, alt ön yüzden kaynaklandýðýný, simfizin tedavi sonunda
daha aþaðýda konumlandýðýný göstermekte, çene ucunun konumunu belirleyen Yaksý deðerindeki artýþ da bunu desteklemektedir. Arka yüz yüksekliðindeki
artýþýn kondiler büyümenin uyarýlmasýna,
ön yüz yüksekliðindeki artýþýn ise pogonionun daha aþaðýda konumlanmasýna
baðlý olduðu düþünülmektedir.
Fonksiyonel tedavilerde alt çenenin
ileri alýndýðý durumlarda, genellikle alt
çene düzlemi eðimi artmaktadýr. Ancak,
Jasper Jumper apareyinin hem oksipital
headgear benzeri kuvvet vektörüne sahip
olmasý, hem de arka ve ön yüz yüksekliklerinin deðiþmesi sonucu alt çene
düzleminin etkilenmediði kanýsýna varýlmýþtýr. Stucki ve Ingervall (17), alt çenenin anteriyor rotasyon yaptýðýný belirtirken, Cope ve ark. (14), Mills ve Mc
Culloch (23), Küçükkeleþ ve Orgun (24)
ise alt çenenin saat yönünde rotasyon yaptýðýný tespit etmiþlerdir.
Diþsel bulgular: Diþsel parametreler
incelendiðinde ise üst kesici diþlerde
retrüzyon, “palatal tipping” ve ekstrüzyon
görülürken, alt kesicilerde protrüzyon,
“labial tipping” ve intrüzyon tespit edilmiþtir. Üst büyük azý diþlerinde distalizasyon ve intrüzyon, alt büyük azýlarda ise
meziyalizasyon ve ekstrüzyon meydana
gelmiþtir.
Alt ve üst çeneler arasýna yerleþtirilen
ve Y-aksý boyunca kuvvet uygulayan
Jasper Jumper apareyi, alt kesici diþlere,
üst büyük azý diþlerine eþit þiddette fakat270 · Aralýk 2005 · Gülhane TD Karaçay ve ark.
zýt yönde kuvvet uygulamakta, bu nedenle üst büyük azý diþlerinin distalizasyonuna ve gömülmesine sebep olurken,
alt kesici diþlerin protrüzyonuna ve
gömülmesine sebep olmaktadýr. Jasper
Jumper apareyi takýlmadan önce, üst
diþler blok haline gelecek þekilde birbirine
baðlanmýþtýr. Apareyin uyguladýðý kuvvet
vektörünün, bu ünitenin direnç merkezinin altýndan ve arkasýndan geçmesi sebebiyle, uzun kollu “highpull headgear”
benzeri etki ortaya çýkmakta ve üst birinci
büyük azý diþi distale hareket etmekte ve
gömülmektedir. Üst azý diþlerinde oluþan
bu etki, üst kesici diþlere de yansýmakta ve
bu diþlerin retrüzyonuna ve uzamasýna
sebep olmaktadýr. Alt dental arktaki diþler
de, bir ünite halinde birbirine baðlanmýþtýr. Jasper Jumper apareyinin uyguladýðý kuvvet vektörü, bu ünitenin ön bölgesine denk gelmekte, tahtýravalli hareketi
oluþmakta ve alt birinci büyük azý diþi
meziyale hareket etmekte ve uzamakta, alt
kesici diþler ise labiyale eðilmekte ve
gömülmektedir. Alt birinci büyük azý diþ-
lerindeki uzamanýn, üst birinci büyük azý
diþlerinde görülen gömülmeyle de ilintili
olduðu düþünülmektedir. Diþlerde meydana gelen bu deðiþiklikler oklüzal düzlem eðiminde artýþa sebep olmuþtur.
Overjet deðerindeki deðiþiklik incelendiðinde azalma saptanmýþtýr ve bu
azalma büyük ölçüde üst kesici diþlerin
retrüzyonuna, alt kesici diþlerin protrüzyonuna, kýsmen de alt çenenin önde konumlanmasýna baðlýdýr. Jasper Jumper
apareyleri ile yapýlan araþtýrmalarýn hepsinde, overjetin azaldýðý tespit edilmiþ ve
bunun daha çok diþsel deðiþikliklerden
kaynaklandýðý vurgulanmýþtýr (14,15,18).
Jasper Jumper apareyinin etkisiyle üst
kesici diþlerde görülen uzamayla beraber,
overbite azalmýþtýr. Bizim bulgumuzla
uyumlu olarak, Jasper Jumper apareyleri
ile yapýlan bazý araþtýrmalarda, overbite
deðerinin azaldýðý bildirilmiþtir (16,19).
Yumuþak dokuya ait bulgular: Yumuþak
dokulara ait bulgular, üst dudaðýn kesici
diþlerin eksen eðimlerindeki deðiþikliklerden etkilenmediðini, ancak alt çenede
görülen iskeletsel etki ve alt diþlerin protrüzyonu sonucunda, yumuþak doku
pogonionun ve alt dudaðýn bir miktar
önde konumlandýðýný göstermektedir.
Weiland ve ark., Jasper Jumper apareyi
uyguladýklarý bir hastada, bizimle ayný
sonuca varmýþlar ve alt dudak ile alt
çenenin öne gelmesi ile profilin düzeldiðini belirtmiþlerdir (15).
Alçý modele ait bulgular: Alçý model
analizlerinde hem üst çenede, hem de alt
çenede ön ve arka geniþlikte artýþ tespit
edilmiþtir. Bazý araþtýrýcýlar, sabit fonksiyonel apareylerin, uygulandýklarý noktada
gömücü ve geniþletici kuvvet vektörü
oluþturduklarýný belirtmiþlerdir. Ayrýca,
Jasper Jumper apareyi, aktif haldeyken
yanaða doðru dýþbükey bir kavis yapmakta
ve yanaðýn diþler üzerine uyguladýðý
kuvveti ortadan kaldýrarak yatay yönde
geniþleme eðilimini artýrmaktadýr (9,20).
En fazla geniþleme, apareylerin direkt
kuvvet uyguladýðý, üst büyük azý diþ-
lerinde görülmüþtür. Apareyler, sabit
mekaniklerle bir arada kullanýldýðýndan,
geniþletici etki tüm üst dental arka yansýmýþtýr. Alt büyük azý diþlerinde görülen
geniþlemenin ise, üst azýlarla olan interdijitasyona baðlý olduðu düþünülmektedir.
Alt kanin diþlerin arasýndaki geniþleme,
apareylerin takýldýklarý noktada oluþturduklarý geniþletici kuvvet vektöründen
kaynaklanmaktadýr.
Lateral sefalogramlar ve alçý modeller
üzerinde yapýlan analizler sonucunda;
efektif alt çene uzunluðunun, efektif orta
yüz uzunluðunun, arka yüz ve ön yüz
yüksekliðinin, Y-aksý açýsýnýn arttýðý tespit
edilmiþtir. Üst kesici diþlerin palatinal
yönde devrildiði ve uzadýðý, alt kesici diþ-
lerin labiyal yönde devrildiði ve gömüldüðü, üst birinci büyük azý diþlerinin distale hareket ettiði ve gömüldüðü, alt birinci büyük azý diþlerinin meziyale
hareket ettiði ve uzadýðý saptanmýþtýr. Bu
diþsel deðiþikliklere baðlý olarak; oklüzal
düzlem saat yönünde rotasyon yapmýþ,
overjet ve overbite azalmýþtýr. Alt dudaðýn
ve yumuþak doku pogonionunun ileri
hareketine baðlý olarak profil konveksitesi
azalmýþtýr. Apareyin uyguladýðý kuvvete
baðlý olarak, üst ve alt çenelerin ön ve arka
geniþlikleri artmýþtýr.
Jasper Jumper apareyinin üst çene
üzerinde iskeletsel etki göstermediði,
daha çok alt çeneye yönelik etkilerinin
olduðu tespit edilirken, Sýnýf I iliþkinin
saðlanmasýnda dentoalveoler deðiþikliklerin daha baskýn rol oynadýðý saptanmýþtýr.