İnsomniada uyku örüntüsünün özellikleri

Makalenin İngilizce İsmi: 
Sleep architecture in insomnia
Makale İçerik Bilgileri
Makale Dili: 
Türkçe
Anahtar Kelimeler: 
İnsomnia
psikofizyolojik insomnia
subjektif insomnia
uyku örüntüsü
Türkçe Özet: 

Bu çalışmada, insomniakların uyku örüntüsünün ve subjektif insomniaklar ile psikofizyolojik insomniaklar arasındaki farkların ortaya konulması amaçlanmıştır. Çalışmada yer alan hasta grubunu; kronik insomnia tanısı konulan 50 denek oluşturmaktadır. Denekler, GATA Ruh Sağlığı ve Hastalıkları AD Uyku Araştırma Merkezinde üst üste iki gece polisomnografik incelemeye alınmışlardır. Genel olarak insomniaklarda, ikinci gece uyku indeksi ve toplam uyku süresinin arttığı; uyku latansının kısaldığı, dolayısıyla, ikinci gecelerde birinci geceye göre, sağlıklı ölçülerde olmasa da, iyi uyunduğu görülmektedir. Birinci gece polisomnografik incelemede genel olarak, subjektif ile psikofizyolojik grup arasında anlamlı bir fark yoktur. Subjektif insomniada, psikofizyolojik insomnia grubundan daha iyi bir restorasyon dikkati çekmektedir. Bu bilgiler ışığında, biyolojik uyarılmışlık fenomenlerinin daha ayrıntılı incelenmesi ve polisomnografik incelemenin iki geceden fazla olması gerektiği düşünülmüştür.

Key Words: 
sleep architecture
Insomnia
pschophysiological insomnia
subjective insomnia
İngilizce Özet: 

The aim of the study was to investigate
the sleep pattern in insomnia and to
reveal the differences between psychophysiological and subjective insomniacs.
Fifty chronic insomniacs were evaluated.
After completing routine examinations,
the subjects spent two consecutive nights
in the Sleep Research Center in Gülhane
Military Medical Academy. The results
indicated that, although the restorations
were not sufficient, increased sleep efficiency index and total sleep time and
decreased sleep latency were found in
the second night recordings. Psychophysiological and subjective insomniacs had
no differences in the first night in terms
of sleep parameters. Subjective insomniacs showed more restoration in the second night than psychophysiological
group. All these findings suggest that
polysomnographic examination should be
recorded more than two nights, and biological arousal patterns should be investigated in detail.

Yazar Bilgileri
3. Yazar
Yazar Adı: 
Fuat Özgen
4. Yazar
Yazar Adı: 
Emel Cöngöloğlu
5. Yazar
Yazar Adı: 
Nakşidil Torun Yazıhan
Makale Künye Bilgisi
Makalenin Yayımlandığı Dergi: 
Gülhane Tıp Dergisi
Makale Yayın Yılı: 
2005
Cilt/Sayı: 
47
Sayı: 
4
Sayfa Aralığı: 
159-163
PDF Dosyası: 
application/pdf iconarastirmax_2399_pp_159-163.pdf
Makalenin Yayınlandığı Web Sitesindeki Linki: 
Makaleyi Dergi Web Sitesinden İndirin
Referanslar: 

1. American Psychiatric Association:
Diagnostic and Statistical Manual of
Mental Disorders, American Psychiatric
Association, Fourth Edition, Washington,
DC, 1994.
2. American Sleep Disorders Association:
International Classification of Sleep
Disorders: Diagnostic and Coding Manual,
Diagnostic Classification Steering
Committee. Thorpy MJ, Rochester MN
(eds). American Sleep Disorders
Association. Lawrence, Kansas: Allen Press
Inc., 1990.
3. Aslan S, Albayrak S, Bakar C, ve ark. Ankara
ili Gölbaþý ilçesi uyku bozukluklarý alan
çalýþmasý. 39. Ulusal Psikiyatri Kongresi,
2003, Antalya. Kongre Özet Kitabý, 573-575.
4. Carskadon MA, Dement WC, Mitler MM.
Self-reports versus sleep laboratory findings in 122 drug-free subjects with complaints of chronic insomnia. Am J
Psychiatry 1976; 133: 1382-1388.
5. Edinger JD, Fins AI. The distribution and
clinical significance of sleep time misperceptions among insomniacs. Sleep 1995;
18: 232-239.
6. Vanable PA, Aikens JE, Tadimeti L. Sleep
latency and duration estimates among sleep
disorder patients: variability as a function of
sleep disorder diagnosis, sleep history, and
psychological characteristics. Sleep 2000;
23: 71-79.
7. Riedel BW, Lichstein KL. Objective sleep
measures and objective sleep satisfaction:
how do older adults with insomnia define a
good night's sleep? Psychol Aging 1998; 13:
159-163.
8. Salin-Pascual RJ, Roehrs TA, Merlotti LA,
Sorick F, Roth T. Long-term study of the
sleep of insomnia patients with sleep state
misperception and other insomnia patients.
Am J Psychiatry 1992; 149: 904-908.
9. Hauri PJ, Wisbey J. Wrist actigraphy in
insomnia. Sleep 1992; 15: 293-301.
10. Lichstein KL, Wilson NM, Noe SL,
Aguillard RN, Bellur SR. Daytime sleepiness in insomnia: behavioral, biological and
subjective indices. Sleep 1994; 17: 693-702.
11. Anderson MW, Zendell SM, Rubinstein
ML, Spielman AJ. Daytime alertness in
chronic insomnia: diagnostic differences
and response to behavioral treatment. Sleep
Res 1994; 23: 217.
12. Dorsey MC, Bootzin RR. Subjective and
psychophysiologic insomnia: an examination of sleep tendency and personality. Biol
Psychiatry 1997; 41: 209-216.
13. Halasz P, Terzano M, Parrino L, Bodizs R.
The nature of arousal in sleep. J Sleep Res
2004; 13: 1-23.
14. Rechtschaffen A, Kales A. A manual of
Standardized Terminology Techniques and
Scoring System for Sleep Stages of Human
Subjects. Brain Information Service/Brain
Research Institute, University of
California, Los Angeles, 1968.
15. Toussaint M, Luthringer R, Schaltenbrand
N, et al. First-night effect in normal subjects and psychiatric inpatients. Sleep 1995;
18: 463-469.
16. Pressman MR, Benz RL, Schleifer CR,
Peterson DD. Sleep disordered breathing
in ESRD: acute beneficial effects of treatment with nasal continuous positive airway
pressure. Kidney Int 1993; 43: 1131-1139.
17. Williams RL, Karacan I. EEG of Human
Sleep Clinical Applications. A Wiley
Biomedical-Health Publication, 1974: 58-
60.
18. Coates T, Killen JD, George J.
Discriminating good sleepers from insomniacs using all night polysomnograms conducted at home. J Nerv Ment Dis 1982;
170: 224-230.
19. Rafael SP, Rohers TA, Zorick F, Roth T.
Long-term study of insomnia patients with
sleep state misperception and other insomnia patients. Am J Psychiatry 1992; 149:
904-908.
20. Stepanski E, Koshorek G, Zorick F, Glinn
M, Roth T. Characteristics of individuals
who do or do not seek treatment for chronic insomnia. Psychosomatics 1989; 30: 421-
427.

Giriþ
Birincil insomnia, en az bir ay
süreyle uykuya dalma, uykuyu sürdürme
ve sonlandýrmaya iliþkin, dinlendirici
olmayan uyku olarak tanýmlanmaktadýr
(1). Birincil insomnia; psikofizyolojik,
idiyopatik ve subjektif insomnia olmak
üzere, üç farklý alt grupta incelenir (2).
Psikofizyolojik insomnia, iþlevsellikte azalma ile seyreden, uykuya dalma ve
sürdürmede güçlük, gerginlik yakýn-160 · Eylül 2005 · Gülhane TD Sütçigil ve ark.
lendirdiklerini (9) belirtmiþlerdir.
Lichstein ve ark. çalýþmasýnda, iki grup
arasýnda fark bulmamýþ (10), Anderson ve
ark., benzer bir çalýþmada, psikofizyolojik
insomniak deneklerde uyarýlmýþlýðýn daha
yüksek olduðunu ifade etmiþlerdir (11).
Dorsey ve ark., subjektif insomniaklarýn
gündüz uyku çalýþmasýnda, uyku ve
uyanýklýk sürelerini psikofizyolojiklere
göre hatalý algýladýklarýný, nörotizm
açýsýndan da yüksek puanlar aldýklarýný
belirtmiþlerdir (12). Son yýllarda, uyku
sýrasýnda biyolojik uyarýlmýþlýða yol açan
deðiþmelerin ortaya konmasý, alanda yeni
yaklaþýmlarýn geliþmesine yol açmaktadýr
(13).
Bu çalýþmada, insomniaklarýn uyku
örüntüsünün yaný sýra subjektif insomniaklar ile psikofizyolojik grup arasýndaki
farklýlýklarýn ortaya konmasý amaçlanmýþtýr.
Gereç ve Yöntem
Denekler: Çalýþmada yer alan hasta
grubunu, Mayýs 2001 ile Mayýs 2002 tarihleri arasýnda GATA Ruh Saðlýðý ve
Hastalýklarý AD polikliniðine baþvuran,
altý aydan uzun süreli uykuya dalmakta, ya
da sürdürmekte güçlük çeken ve dinlendirici olmayan uyku yakýnmasý olan,
incelemeler sonucunda kronik insomnia
tanýsý konulan 50 denek oluþturmaktadýr.
Çalýþmaya on altý yaþ üzeri, çalýþmayý
kabul eden, son iki hafta içinde uyku
yapýsýný etkileyebilecek ilaç ya da alkolmadde kullanmamýþ olanlar alýnmýþtýr. Ýlk
gece çalýþmasýnda, uyku apnesi ve uyku
yapýsýný etkileyecek tarzda myoklonik
aktivitede artýþ olanlar, ikinci gece çalýþ-
masýna alýnmamýþtýr.
Deneklerin yaþ ortalamasý, kadýnlarda
(n=28) 47.6±11.2 (23-67 yaþ arasý),
erkeklerde (n=22) 50.0±14.7 (19-82 yaþ
arasý) yýldýr. Kadýnlarýn %67.9'u, erkeklerin %81.8'i lise ve üzeri eðitim almýþtýr.
Yirmisekiz kadýn deneðin altýsý (%21.4)
subjektif, 22'si (%78.6) psikofizyolojik
insomniak, 22 erkek deneðin dokuzu
(%40.9) subjektif, 13'ü (%59.1) psikofizyolojik insomniaktýr.
Polisomnografik inceleme: Çalýþ-
ma, GATA Ruh Saðlýðý ve Hastalýklarý
AD Uyku Araþtýrma Merkezinde yapýlmýþtýr. Kayýtlar, Somno Star Alfa dijital
polisomnografta yapýlmýþtýr. EEG elektrotlarý uluslararasý 10-20 sistemine
uygun olarak yerleþtirilmiþtir. Her polisomnografik inceleme, 30 saniyelik epoklar halinde skor edilmiþtir (14). Polisomnografik çalýþmalarda, özelikle ilk gecede,
ilk gece etkisi olarak adlandýrýlan, olaðan
uyku örüntüsünden farklýlaþmýþ öðeler
tanýmlanmýþtýr (15). Bu nedenle, polisomnografik çalýþma ardýþýk iki gece
yapýlmýþtýr. Çalýþma sýrasýnda temel
olarak, EEG, EOG, EMG ve EKG kullanýlmýþtýr. Ýlk gece myoklonik aktivitenin
araþtýrýlmasý için, tibial kas EMG'si, solunum bozukluðunun araþtýrýlmasý için
Oro-nazal thermistor eklenmiþtir.
Verilerin toplanmasý ve uygulama: Uykusuzluk yakýnmasýyla baþvuran
hastalar ile yapýlan görüþmede, saðlýk
durumu, kullandýðý ve halen kullanmakta
olduðu ilaçlar öðrenilmiþ; çalýþmaya alýnma koþullarýna uyan hastalara, iþlemler
konusunda bilgi verilmiþtir. Deneklerin
çalýþma tarihinde, her zaman kalktýðý saatte yataktan çýkmasý, gün içinde kafein ve
alkol içeren içecekler tüketmemesi, günlük yaþamlarýný deðiþtirecek aktivitelerden
kaçýnmalarý istenmiþtir. Deneklere, polisomnografik inceleme sonrasý toplam
uyku sürelerini tahmin etmeleri istenmiþtir. Subjektif deðerlendirmedeki
toplam uyku süresi, polisomnografik
inceleme ile elde edilen objektif uyku
süresine oranlanmýþ, bu oran, subjektif
uyku oraný olarak tanýmlanmýþtýr (16).
Subjektif uyku oraný %50'nin altýnda
bulunanlar subjektif insomnia, %50'nin
üzerinde bulunanlar psikofizyolojik
insomnia olarak tanýmlanarak, iki alt grup
oluþturulmuþtur.
Verilerin analizi: Veriler analiz
edilirken önce, tüm olgular, sonraki aþamada subjektif ve psikofizyolojik insomnia gruplarý, uyku deðiþkenleri ele alýnarak karþýlaþtýrmalar yapýlmýþtýr. Ýstatistiksel analizde, deðiþkenler normal daðýlýma
uymadýðýndan, grup içi karþýlaþtýrmalarda
Two-Related-Samples (Wilcoxon) test,
gruplar arasý karþýlaþtýrmalarda MannWhitney U testleri kullanýlmýþtýr.
Bulgular
Tablo I'de tüm grupta (n=50), deneklerin ilk ve ikinci gece uyku deðiþkenleri
karþýlaþtýrýlmýþtýr. Karþýlaþtýrma sonucu,
uyku indeksi, toplam uyku süresi, dönem
5 sýklýðý, dönem 2, 3, 5 ve 3+4 yüzdesinin
Tablo I. Ýnsomniaklarda birinci ve ikinci gece uyku deðiþkenlerinin karþýlaþtýrýlmasý (n=50)
_____________________________________________________________________________
Uyku deðiþkeni Birinci gece* Ýkinci gece* p deðeri z deðeri
_____________________________________________________________________________
Uyku indeksi 71.0±14.9 80.6±10.8 <0.001 4.154
Uyanýklýk sayýsý 30.6±11.3 28.2±12.1 0.208 1.258
Yatakta geçen süre (dk) 411.9±48.9 406.1±42.2 0.167 1.380
Toplam uyku süresi (dk) 290.7±69.2 328.3±57.8 0.001 3.287
Uyku periyod zamaný (dk) 370.4±64.6 378.5±52.9 0.692 0.396
Uyku latansý (dk) 27.5±32.0 16.3±20.5 <0.001 3.596
Dönem deðiþiklik sayýsý 96.9±26.9 99.4±28.2 0.743 0.328
Dönem 0 sýklýðý 30.7±11.2 28.3±11.9 0.208 1.258
Dönem 1 sýklýðý 10.9±7.6 8.9±6.4 0.163 1.395
Dönem 2 sýklýðý 35.5±11.5 38.1±11.7 0.186 1.322
Dönem 3 sýklýðý 5.3±3.6 5.7±3.1 0.302 1.032
Dönem 4 sýklýðý 2.3±2.1 2.2±1.9 0.778 0.281
Dönem 5 sýklýðý 10.3±4.9 14.4±6.9 <0.001 3.820
Dönem 3+4 sýklýðý 7.6±4.9 7.8±4.6 0.614 0.504
Dönem 0 yüzdesi 21.5±12.4 13.9±10.3 <0.001 4.390
Dönem 1 yüzdesi 2.7±2.0 1.8±1.4 0.002 3.097
Dönem 2 yüzdesi 54.2±10.5 58.4±9.8 0.008 2.643
Dönem 3 yüzdesi 5.7±3.9 7.1±3.6 0.044 2.009
Dönem 4 yüzdesi 5.2±5.8 6.0±6.4 0.173 1.362
Dönem 5 yüzdesi 10.6±5.1 13.5±4.6 <0.001 4.004
Dönem 3+4 yüzdesi 10.9±7.8 13.0±7.5 0.031 2.163
Dönem 2 latansý (dk) 4.1±5.7 3.7±10.1 0.292 1.053
Dönem 3 latansý (dk) 46.4±40.5 27.7±27.7 0.037 2.084
Dönem 4 latansý (dk) 78.0±57.4 49.8±41.5 0.039 2.067
Dönem 5 latansý (dk) 116.8±60.1 79.4±34.0 <0.001 3.911
_____________________________________________________________________________
*: Deðerler ortalama ± standart sapma olarak verilmiþtirCilt 47 · Sayý 3 · Gülhane TD Ýnsomniada uyku örüntüsü · 161
anlamlý derecede arttýðý (p<0.05), dönem
0 ve 1 yüzdesinin anlamlý derecede azaldý-
ðý (p<0.01), uyku latansý ile birlikte dö-
nem 3, 4 ve dönem 5 latansýnýn ikinci
gece anlamlý derecede kýsaldýðý görülmektedir (p<0.05).
Subjektif ile psikofizyolojik grubun
ilk gece uyku deðiþkenleri açýsýndan
aralarýnda anlamlý farklýlýklar yoktur
(p>0.05) (Tablo II).
Subjektif ile psikofizyolojik grupta,
ikinci gece uyku deðiþkenlerinden uyku
periyod zamaný açýsýndan anlamlý farklýlýk
vardýr (p<0.05) (Tablo III).
Psikofizyolojik grupta birinci ve ikinci gece uyku deðerleri karþýlaþtýrýldýðýnda;
uyku indeksi ve toplam uyku süresinde
artma, uyku latansýnda kýsalma, dönem 5
sýklýðýnda artma, dönem 0 yüzdesinde
azalma, dönem 2 ve 5 yüzdesinde artma,
dönem 4 ve 5 latansýnda azalma anlamlýdýr (p<0.05) (Tablo IV).
Subjektif grupta birinci ve ikinci gece
uyku deðerleri karþýlaþtýrýldýðýnda; uyku
indeksinde artma, uyku latansýnda
kýsalma, dönem 5 sýklýðýnda artma,
dönem 0 ve 1 yüzdesinde azalma, dönem
5 ve 3+4 yüzdelerinde artma, dönem 5
latansýnda azalma anlamlýdýr (p<0.05)
(Tablo V).
Tartýþma
Tablo I'de tüm grupta (n=50), deneklerin ilk ve ikinci gece uyku deðiþkenleri
karþýlaþtýrýlmýþtýr. Karþýlaþtýrma sonucu,
uyku indeksi (p<0.01), toplam uyku
süresi (p<0.01), dönem 5 sýklýðý
(p<0.01), dönem 2 (p<0.01), 3 (p<0.05),
5 (p<0.01) ve 3+4 yüzdesinin (p<0.05)
anlamlý derecede arttýðý, uyku latansýnýn
kýsaldýðý (p<0.01), dönem 0 (p<0.01), 1
yüzdesi (p<0.01), dönem 3 ve 4
(p<0.05), dönem 5 latansýnýn (p<0.01)
ikinci gece anlamlý derecede kýsaldýðý
görülmektedir. Ýkinci gecede görece daha
kaliteli uyku ortaya çýkmasýna karþýn,
Tablo I'de görülen uyku deðiþkenleri,
saðlýklý uyku deðerlerinden farklýdýr (17).
Bu nedenle, birincil insomniada ardýþýk
yapýlan uyku çalýþmalarý fark taþýsa da,
genel olarak uyku örüntüsündeki bozukluðun süreklilik gösterdiði söylenebilir.
Ýnsomniaklarýn uyku kalitesinin, geceden
geceye deðiþkenlik gösterdiði bildirilmektedir (18). Çalýþmada ikinci gece uyku
Tablo II. Psikofizyolojik grup ile subjektif grup 1. gece uyku deðiþkenlerinin karþýlaþtýrýlmasý
_____________________________________________________________________________
Uyku deðiþkeni Psikofizyolojik Subjektif p deðeri z deðeri
insomnia (n=35)* insomnia (n=15)*
_____________________________________________________________________________
Uyku indeksi 72.2±12.6 68.2±19.5 0.687 0.403
Uyanýklýk sayýsý 28.2±8.9 35.9±14.4 0.084 1.727
Yatakta geçen süre (dk) 414.1±43.4 406.9±61.3 0.743 0.328
Toplam uyku süresi (dk) 295.3±58.5 279.8±91.1 0.799 0.254
Uyku periyod zamaný (dk) 371.4±53.4 368.0±87.4 0.262 1.122
Uyku latansý (dk) 27.8±23.3 26.7±47.6 0.105 1.620
Dönem deðiþiklik sayýsý 93.3±22.8 104.9±33.9 0.189 1.313
Dönem 0 sýklýðý 28.3±8.8 36.1±14.2 0.082 1.738
Dönem 1 sýklýðý 9.6±6.6 13.9±9.1 0.123 1.543
Dönem 2 sýklýðý 34.6±9.3 37.5±15.8 0.434 0.782
Dönem 3 sýklýðý 6.1±3.5 3.7±3.3 0.055 1.921
Dönem 4 sýklýðý 2.4±2.2 1.9±1.9 0.431 0.788
Dönem 5 sýklýðý 10.5±4.5 10.0±5.7 0.656 0.446
Dönem 3+4 sýklýðý 8.4±4.8 5.5±4.9 0.079 1.756
Dönem 0 yüzdesi 19.8±11.1 25.4±14.5 0.280 1.081
Dönem 1 yüzdesi 2.4±1.7 3.5±2.5 0.125 1.535
Dönem 2 yüzdesi 54.7±10.4 52.9±10.8 0.596 0.530
Dönem 3 yüzdesi 6.2±3.6 4.4±4.3 0.104 1.627
Dönem 4 yüzdesi 6.1±6.4 3.2±3.4 0.178 1.348
Dönem 5 yüzdesi 10.7±5.4 10.6±4.3 0.815 0.234
Dönem 3+4 yüzdesi 12.2±7.9 7.7±6.7 0.071 1.804
Dönem 2 latansý (dk) 4.0±5.4 4.4±6.6 0.601 0.523
Dönem 3 latansý (dk) 49.9±42.4 35.9±33.3 0.308 1.019
Dönem 4 latansý (dk) 86.7±59.5 49.6±41.6 0.241 1.172
Dönem 5 latansý (dk) 122.0±63.9 104.6±50.4 0.786 0.271
_____________________________________________________________________________
*: Deðerler ortalama ± standart sapma olarak verilmiþtir
Tablo III. Psikofizyolojik grup ile subjektif grup 2. gece uyku deðiþkenlerinin karþýlaþtýrýlmasý
_____________________________________________________________________________
Uyku deðiþkeni Psikofizyolojik Subjektif p deðeri z deðeri
insomnia (n=35)* insomnia (n=15)*
_____________________________________________________________________________
Uyku indeksi 81.5±9.4 78.7±13.6 0.742 0.329
Uyanýklýk sayýsý 26.1±8.8 33.2±16.9 0.314 1.006
Yatakta geçen süre (dk) 401.0±43.4 417.8±38.3 0.232 1.196
Toplam uyku süresi (dk) 328.7±59.0 327.4±56.9 0.958 0.053
Uyku periyod zamaný (dk) 369.1±54.6 400.5±40.2 0.026 2.234
Uyku latansý (dk) 19.4±23.6 9.0±6.4 0.130 1.515
Dönem deðiþiklik sayýsý 93.8±20.4 112.1±38.7 0.215 1.239
Dönem 0 sýklýðý 26.1±8.7 33.3±16.5 0.299 1.038
Dönem 1 sýklýðý 8.3±5.9 10.1±7.4 0.361 0.913
Dönem 2 sýklýðý 35.8±8.8 43.1±15.8 0.330 0.975
Dönem 3 sýklýðý 5.8±3.0 5.4±3.2 0.732 0.342
Dönem 4 sýklýðý 2.4±2.0 1.6±1.6 0.259 1.128
Dönem 5 sýklýðý 13.3±5.9 16.9±8.4 0.199 1.284
Dönem 3+4 sýklýðý 8.2±4.8 6.9±4.4 0.470 0.722
Dönem 0 yüzdesi 11.2±7.6 17.9±14.1 0.195 1.295
Dönem 1 yüzdesi 1.7±1.4 1.9±1.4 0.557 0.587
Dönem 2 yüzdesi 59.2±9.8 56.5±10.1 0.524 0.636
Dönem 3 yüzdesi 7.5±3.6 6.1±3.3 0.183 1.331
Dönem 4 yüzdesi 6.7±6.6 4.5±5.7 0.228 1.207
Dönem 5 yüzdesi 13.7±4.6 13.1±4.7 0.815 0.234
Dönem 3+4 yüzdesi 14.0±7.6 10.7±6.9 0.130 1.516
Dönem 2 latansý (dk) 4.8±12.4 1.8±1.1 0.891 0.137
Dönem 3 latansý (dk) 30.0±30.3 20.6±16.5 0.982 0.023
Dönem 4 latansý (dk) 52.8±45.8 39.8±21.9 1.000 0.000
Dönem 5 latansý (dk) 84.4±35.9 67.6±26.8 0.200 1.282
_____________________________________________________________________________
*: Deðerler ortalama ± standart sapma olarak verilmiþtir162 · Eylül 2005 · Gülhane TD Sütçigil ve ark.
indeksi ve toplam uyku süresinin arttýðý,
uyku latansýnýn kýsaldýðý, dolayýsýyla ikinci gecede birinci geceye göre daha iyi
uyunduðu görülmektedir. Bu durum, ilk
gece etkisi olarak yorumlanmýþ ve literatür ile uyumlu bulunmuþtur.
Bu veriler baðlamýnda, ikinci gecede
uyku indeksi yükselse de, saðlýklý uykudan düþük düzeydedir (17). Toplam uyku
süresinde ikinci gecedeki artýþ da, uyku
süresinin ilk geceye göre daha iyi olduðunun göstergesidir. Uyku latansýndaki
anlamlý (p<0.01) kýsalma, hastalarýn laboratuvar koþullarýna uyumlarýnýn sonucu
olabileceði gibi, literatürde belirtilen
geceler arasýndaki farklýlýðýn sonucu
olarak da açýklanabilir (18). Ýkinci gece
dönem 5 yüzdesindeki anlamlý (p<0.01)
artýþ, dönem 0 ve 1 yüzdelerindeki anlamlý (p<0.01) azalma, 3 ve 3+4
yüzdelerindeki anlamlý (p<0.05) artýþ,
genel olarak yüzeyel uykuda azalma ve
derin uykuda artýþla birlikte, uyku
kalitesinin iyileþmesi olarak deðerlendirilmiþtir.
Tablo II'de psikofizyolojik grup ile
subjektif grupta ilk gece uyku deðiþkenleri
açýsýndan anlamlý fark olmadýðý (p>0.05)
ortaya çýkmýþtýr. Tablo III'de ikinci gece
uyku deðiþkenleri açýsýndan psikofizyolojik grubun uyku periyod zamaný, subjektif gruba göre, anlamlý derecede düþüktür
(p<0.05). Bu sonuçlar, uyku periyod
zamanýnýn uyku örüntüsü açýsýndan tek
baþýna spesifik olmamasý dikkate
alýndýðýnda, insomniaklarýn alt gruplarda
geceler arasýnda fark olmadýðýný göstermektedir.
Tablo IV'de psikofizyolojik grupta
birinci ve ikinci gece uyku deðiþkenlerinin karþýlaþtýrmasýnda, uyku indeksi,
toplam uyku süresi, dönem 5 sýklýðý
(p<0.05), dönem 2 (p<0.05) ve 5
yüzdesinin (p<0.01) ikinci gece anlamlý
derecede arttýðý, uyku latansýnýn anlamlý
derecede kýsaldýðý (p<0.01), dönem 0
yüzdesinin anlamlý derecede azaldýðý
(p<0.01), dönem 4 (p<0.05) ve 5 latansýnýn (p<0.01) anlamlý derecede kýsaldýðý
görülmektedir. Uyku indeksi ve toplam
uyku süresi ikinci gecede artsa da, saðlýklý
düzeye ulaþamamaktadýr. Dönem 5
yüzdesindeki artýþýn, önceki gecelerde
yeterli beþinci dönem uyunmamýþ oluþunun sonucu geliþen dönem 5 yüzdesinin
kompansatuvar artýþý ile ilgili olabileceði,
bunun dýþýndaki deðerlerin genel olarak
ikinci gece uyku kalitesindeki artýþla ilgili
olabileceði söylenebilir. Ýkinci gece uyku
yapýsý görece iyileþse de, dönem 3+4
miktarýnýn artmadýðý dikkati çekmektedir.
Ýkinci gecede deðiþmeler olmakla birlikte,
uyanýklýk ve uyarýlmýþlýkla iliþkili
deðiþkenlerde fark olmamasýnýn, uykunun derinleþmesine engel olduðu
söylenebilir. Böylece ikinci gecede uyku
yapýsýnda daha iyi bir restorasyon olsa da,
dönem 3 ve 4 saðlýklý düzeyde oluþmamaktadýr. Bu da, insomniaklarýn ikinci
gecesinde de, ilk gecedeki gibi biyolojik
uyarýlmýþlýk içinde olduklarýna iþaret
etmektedir. Son yýllardaki çalýþmalarda,
uyku sýrasýnda ortaya çýkan "cyclic alternating pattern" (CAP) fenomeninin
insomniaklarda, saðlýklýlara göre tekrarlayýcýlýk ve yoðunluk açýsýndan fark gösterdiði ileri sürülmektedir (13). Bulgular,
insomniaklarda uyku deðiþkenlerinin bu
bakýþ açýsýndan ele alýnmasýnýn yararlý olacaðýna iþaret etmektedir.
Tablo V'de subjektif insomniada birinci ve ikinci gece uyku deðiþkenleri
karþýlaþtýrýlmasý görülmektedir. Uyku
indeksi (p<0.01), dönem 5 sýklýðý, dönem
5 (p<0.01) ve 3+4 yüzdesinin (p<0.05)
ikinci gece anlamlý derecede arttýðý, uyku
latansýnýn anlamlý derecede kýsaldýðý
(p<0.05), dönem 0 ile 1 yüzdesinin
anlamlý derecede azaldýðý (p<0.01),
dönem 5 latansýnýn anlamlý derecede
(p<0.01) kýsaldýðý görülmektedir. Bu
grupta, uyku bozukluðunun ikinci gecede
sürüyor olmasýyla birlikte fonksiyonel
uyku olarak da, bilinen dönem 3+4 ve
dönem 5 uykusunun anlamlý þekilde arttýðý dikkati çekmektedir. Psikofizyolojik
gruptan farklý olarak uyarýlmýþlýk
göstergeleri olan uyku latansý, dönem 0 ve
dönem 1 yüzdelerinin ikinci gecede
azaldýðý, bunun sonucu olarak, dönem
3+4 ve 5'in arttýðý deðerlendirilmiþtir. Bu
sonuçlarýn, subjektif ve psikofizyolojik
gruplar açýsýndan ayýrt edici özellik olabileceði düþünülmüþtür.
Bu deðiþkenler açýsýndan, Rafael ve
ark., subjektif, psikofizyolojik insomniak
ve normal kontrol grubu ile yaptýklarý
çalýþmada; subjektif insomniaklarýn
toplam uyku sürelerinin, psikofizyolojik
Tablo IV. Psikofizyolojik insomnia grubunda birinci ve ikinci gece anlamlý olan uyku
deðiþkenlerinin karþýlaþtýrýlmasý (n=35)
_____________________________________________________________________________
Uyku deðiþkeni Birinci gece* Ýkinci gece* p deðeri z deðeri
_____________________________________________________________________________
Uyku indeksi 72.2±12.6 81.5±9.4 0.001 3.352
Toplam uyku süresi (dk) 295.3±58.5 328.7±59.0 0.006 2.752
Uyku latansý (dk) 27.8±23.3 19.4±23.6 0.006 2.761
Dönem 5 sýklýðý 10.5±4.5 13.3±5.9 0.011 2.558
Dönem 0 yüzdesi 19.8±11.1 11.2±7.6 <0.001 3.678
Dönem 2 yüzdesi 54.7±10.4 59.2±9.8 0.025 2.242
Dönem 5 yüzdesi 10.7±5.4 13.7±4.6 0.003 3.005
Dönem 4 latansý (dk) 86.7±59.5 52.8±45.8 0.033 2.129
Dönem 5 latansý (dk) 122.0±63.9 84.4±35.9 0.004 2.898
_____________________________________________________________________________
*: Deðerler ortalama ± standart sapma olarak verilmiþtir
Tablo V. Subjektif insomnia grubunda birinci ve ikinci gece uyku deðiþkenlerinden anlamlý
olanlarýnýn karþýlaþtýrýlmasý (n=15)
_____________________________________________________________________________
Uyku deðiþkeni Birinci gece* Ýkinci gece* p deðeri z deðeri
_____________________________________________________________________________
Uyku indeksi 68.2±19.5 78.7±13.6 0.010 2.559
Uyku latansý (dk) 26.7±47.6 9.0±6.4 0.044 2.017
Dönem 5 sýklýðý 10.0±5.7 16.9±8.4 0.004 2.847
Dönem 0 yüzdesi 25.4±14.5 17.9±14.1 0.011 2.531
Dönem 1 yüzdesi 3.5±2.5 1.9±1.4 0.007 2.698
Dönem 5 yüzdesi 10.6±4.3 13.1±4.7 0.004 2.849
Dönem 3+4 yüzdesi 7.7±6.7 10.7±6.9 0.029 2.177
Dönem 5 latansý (dk) 104.6±50.4 67.6±26.8 0.006 2.731
_____________________________________________________________________________
*: Deðerler ortalama ± standart sapma olarak verilmiþtirCilt 47 · Sayý 3 · Gülhane TD Ýnsomniada uyku örüntüsü · 163
grupta anlamlý derecede yüksek, kontrol
grubu ile benzer, dönem 1 yüzdesinin
insomniaklarda anlamlý derecede yüksek,
dönem 2 yüzdesinin her üç grupta anlamlý derecede farklý olduðunu (19);
Stepanski ve ark. insomnia alt gruplarý
arasýnda anlamlý bir fark olmadýðýný (20);
Dorsey ve Bootzin ise, subjektif,
psikofizyolojik ve saðlýklý kontrollerle
yaptýklarý çalýþmada her iki insomniak
grupta, uyku deðiþkenleri açýsýndan
anlamlý farklýlýk olmadýðýný bildirmiþ-
lerdir (12).
Bu bilgiler ýþýðýnda, klinik görünüm
açýsýndan belirgin farklýlýklar gösteren bu
iki alt grubu, iki gece polisomnografik
incelemenin yeterli olmadýðý düþünülmüþtür. Hauri ve Wisbey, polisomnografik inceleme sýrasýnda subjektif yakýnma bulunan deneklerin bir kýsmýnda,
EEG'de uyku dalgalarý ile uyumsuz kas
aktiviteleri gözlemiþler ve standart polisomnografik incelemenin subjektif
insomniaklardaki farklarý göstermede
yetersiz kalabileceðini belirtmiþlerdir (9).
Standart uyku çalýþmasý yöntemi, gruplar
arasýnda bir fark varsa bile, bunu ayrýþtýrmada yetersiz görünmektedir. Bu nedenle, gruplar arasý farký araþtýran ileri çalýþ-
malara ihtiyaç bulunduðu anlaþýlmaktadýr.

Türkiye’nin ilk İşletme Fakültesi olan İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi bir ilke daha imza atmaya hazırlanıyor. Arastirmax.com "1. Liselerarası İşletme ve Ekonomi Proje Yarışması"nın sponsorlarından biri olmaktan gurur duymakta.