HEMODİYALİZ HASTALARINDA BESLENME DURUMU VE DİYALİZ YETERLİLİĞİ ARASINDAKİ İLİŞKİ

Makale İçerik Bilgileri
Makale Dili: 
Türkçe
Anahtar Kelimeler: 
Hemodiyaliz
beslenme durumu
diyaliz yeterliliği
Türkçe Özet: 

Yetersiz beslenme ve yetersiz diyaliz tedavisi,
hemodiyaliz (HD) hastalarında morbidite
ve mortalite arttırmaktadır. Bu çalışmada amac
ımız, HD hastalarının beslenme durumunu ve
diyaliz yeterliliğini araştırmaktır. Otuz dört (17
erkek, 17 kadın) HD hastası ve 41 sağlıklı
kontrol (21 erkek, 20 kadın) çalışmaya alındı.
Yirmi iki hasta, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fak
ültesi İç Hastalıkları AD Nefroloji BD HD
ünitesinde, 12 hasta İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa
Tıp Fakültesi İç Hastalıkları AD Nefroloji
BD HD ünitesinde takip edilmekteydi.
Hastaların ortalama yaşı 51±18 yıl (yaş aralığı
16-76), median tedavi süresi 10 ay (en az 6-en
fazla 264 ay) dı. Sağlıklı kontrol grubunun yaş
ortalaması 44±12 idi. Hastalarda ve 41 sağlıklı
kontrolde vücut kütle endeksi (VKE), kol
çevresi (KÇ), triseps deri kalınlığı (TDK) gibi
antropometrik ölçümler yapıldı. Hastalardan 3
günlük diyet kayıtları istenerek, günlük protein
ve kalori alımları hesaplandı. Hastalarda, hemoglobin
(Hb), hemotokrit (Htc), üre, kreatinin,
serum albumin, transferrin, immuglobulinler,
kompleman (C3), total (t.) kolesterol, demir,
total demir bağlama kapasitesi (TDBK),
ferritin, potasyum, inorganik (i.) fosfor, kan pH
ve bikarbonat düzeyleri tayin edildi. Transferrin,
protein katabolizma oranı (nPCR), üre
azalma yüzdesi (URR) ve Kt/V hesaplandı. İstatistiksel
analizler SPSS (Statistical Package
for Social Science) for windows Version 10.0
sistemi ile Student’s t testi, Pearson korrelasyon
testi Mann-Whitney U testi kullanılarak
yapıldı. Hastalar ile kontroller arasında ortalama
VKE, TDK ve KÇ değerleri açısından anlaml
ı farklılık vardı (p<0.05). HD hastalarında
antropometrik ölçümler arasındaki ilişki değerlendirildiğinde
VKE ile TDK, VKE ile KÇ,
TDK ile KÇ arasında anlamlı bir ilişki saptandı
(p<0.05). HD hastalarının antropometrik öl-
çümleri ile beslenme göstergeleri arasında anlaml
ı bir ilişki saptanmadı (p>0.05). Beslenme
durumu göstergelerinden nPCR ile diyaliz yeterliliği
göstergelerinden URR ile Kt/V (Jindal)
ve Kt/V (Daurgidas) arasında anlamlı ilişki
saptandı (p<0.05). Albumin ile kreatinin,
nPCR ile üre, fosfor ile üre, fosfor ile kreatinin,
fosfor ile potasyum arasında anlamlı pozitif
ilişki bulundu (p<0.05). Sonuç olarak, yeterli
protein almadıkları saptanan hastalarımızda,
hafif derecede bir protein malnütrisyonu vardı.
Ayrıca beslenme durumu üzerine belirleyici
rolü olan diyaliz yeterliliği açısından hedeflenen
değerlere ulaşılamadığı gözlendi. Bu nedenle
HD hastalarının beslenme durumu ve
diyaliz yeterliliği açısından düzenli aralıklarla
takip edilmesi ve gerekli düzenlemelerin yapılmas
ı gerektiği sonucuna varıldı.

Key Words: 
Hemodialysis
nutritional status
adequacy of dialysis
İngilizce Özet: 

Malnutrition and inadequate dialysis are associated with increased morbidity and
mortality in hemodialysis (HD) patients. In this study our aim was to assess nutritional status and adequacy of
dialysis in HD patients. Thirty four HD patients (17 male, 17 female) and 41 healthy (21 male, 20 female) controls
were enrolled. Twenty two patients were followed at our Dialysis Unit, Department of Nephrology, Medical
Faculty, Kocaeli University, twelve patients were followed at the Dialysis Unit, Department of Nephrology,
Cerrahpaşa Medical Faculty, Istanbul University. In HD patients mean age was 51±18 (range 16-76) years and
median time on dialysis was 10 (minumum 6-maximum 264) months. In healthy volunteers mean age was 44±12
years. Anthropometrics measurements such as body mass index (BMI), triceps skinfold thickness (TST), mid-arm
circumference (MAC) was done in HD patients and controls. Dietary protein and calorie intake were calculated by
means of a food reports to be recorded by the patients. Duration of food report was 3 days. Hemoglobin,
hematocrit, serum urea, creatinine, albumin, total cholesterol, potassium, calcium, phosphorus, alkaline
phosphatase, intact parathyroid hormone, immunoglobulins, complement, iron, total iron-binding capacity, ferritin
concentrations, blood pH and bicarbonate were measured and transferrin, normalized protein catabolic rate
(nPCR), urea reduction ratio (URR), Kt/V were calculated in the patients. Statistical analysis was performed with
the SSPS (Statistical Package for Social Science) for Windows Version 10.0 system using Student’s t test,
Pearson correlations and Mann-Whitney U test.
Results.- The mean BMI, TST and MAC values were lower in the HD patients compared to the control group
(p<0.05). There was significant correlation between BMI and TST, BMI and MAC, TST and MAC in HD patients
(p<0.05). No significant correlation was found between antropometric values and nutritional parameters (p>0.05).
There was significant correlation between nPCR as a nutritional marker and URR, Kt/V (Jindal) and Kt/V
(Daurgidas) as adequacy of dialysis markers (p<0.05). There was significant correlation between albumin and
creatinine, nPCR and urea, phosphorus and urea, phosphorus and creatinine, phosphorus and potassium
(p<0.05).
Conclusion.- In conclusion mild protein malnutrition was present in our patients with inadequate protein intake. In
addition targeted adequacy of dialysis was not achieved. For these reasons, in HD patients should be monitored
nutritional status and adequacy of dialysis and measures should be taken as necessary.

Yazar Bilgileri
1. Yazar
Yazar Adı: 
Betül Kalender
Yazar Ünvanı: 
Yardımcı Doçent
Yazar Üniversitesi: 
Kocaeli Üniversitesi
Yazar Fakültesi: 
Tıp Fakültesi
Yazar Anabilim Dalı: 
İç hastalıkları
2. Yazar
Yazar Adı: 
Erkan Şengül
Yazar Ünvanı: 
Doktor
Yazar Üniversitesi: 
Kocaeli Üniversitesi
Yazar Fakültesi: 
Tıp Fakültesi
Yazar Anabilim Dalı: 
İç hastalıkları
3. Yazar
Yazar Adı: 
Ahmet Yılmaz
Yazar Ünvanı: 
Profesör
Yazar Üniversitesi: 
Kocaeli Üniversitesi
Yazar Fakültesi: 
Tıp Fakültesi
Yazar Anabilim Dalı: 
İç hastalıkları
4. Yazar
Yazar Adı: 
M. Sarper Erdoğan
Yazar Ünvanı: 
Yardımcı Doçent
Yazar Üniversitesi: 
Kocaeli Üniversitesi
Yazar Fakültesi: 
Tıp Fakültesi
Yazar Anabilim Dalı: 
Halk Sağlığı
5. Yazar
Yazar Adı: 
Kamil Serdengeçti
Yazar Ünvanı: 
Profesör
Yazar Üniversitesi: 
İstanbul Üniversitesi
Yazar Fakültesi: 
Cerrahpaşa Tıp Fakültesi
Yazar Anabilim Dalı: 
İç hastalıkları
6. Yazar
Yazar Adı: 
Ekrem Erek
Yazar Ünvanı: 
Profesör
Yazar Üniversitesi: 
İstanbul Üniversitesi
Yazar Fakültesi: 
Cerrahpaşa Tıp Fakültesi
Yazar Anabilim Dalı: 
İç hastalıkları
Makale Künye Bilgisi
Makalenin Yayımlandığı Dergi: 
Cerrahpaşa Tıp Dergisi
Makale Yayın Yılı: 
2002
Cilt/Sayı: 
33
Sayı: 
4
Sayfa Aralığı: 
223-230
PDF Dosyası: 
application/pdf iconarastirmax_1322_pp_223-230.pdf
Makalenin Yayınlandığı Web Sitesindeki Linki: 
Makaleyi Dergi Web Sitesinden İndirin
Referanslar: 

1. Bergström J. Nutrition and adequacy of dialysis in
hemodialysis patients. Kidney Int 1993; 43 (suppl 41):
261-267.
2. Harter HR. Review of significant findings from the
National Cooperative Dialysis Study and
CERRAHPAŞA TIP DERGİSİ Cilt (Sayõ) 33 (4)
230
recommendations. Kindey Int 1983; 23(suppl 13): 107-
112.
3. Owen WF, Lew NL, Liu Y, Lowrie EG, Lazarus JM. The
urea reduction ratio and serum albumin concentration as
predictors of mortality in patients undergoing
hemodialysis. N Engl J Med 1993; 329 (14): 1001-1006.
4. Jacobs C. Medical management of the dialysis patient.
Oxford Textbook of Clinical nephrology’de. Eds.
Davison AM, Cameron JS, Grünfeld JP, Kerr DNS, Ritz
E, Winearls CG (2nd ed.) Oxford Universty press, 1998,
2089-2111.
5. Blumenkrantz MJ. Nutrition. Handbook of dialysis’de.
Eds. Daurgidas JT, Ings TS. (2nd ed). Boston, Little,
Brown and Company, 1994; 374-400.
6. Lowrie, E.G., Lew, N.L. Death risk in hemodialysis
patients:The predictive value of commonly measured
variables and evaluation of death rate differences
between facilities. Am J Kidney Dis 1990; 15: 458-482.
7. Bergström J. Nutrition and mortality in hemodialysis. J
Am Soc Nephrol 1995; 6: 1329-1341.
8. Parfrey PS, Foley RN, Harnett JD, Kent GM, Murray D,
Barre PE. Outcome and risk factors of ischemic heart
disease in chronic uremia. Kidney Int 1996; 49: 1428-
1434.
9. Lindsay RM, SpannerE, Heidenheim P, Kortas C, Blake
PG. PCR, Kt/V and membrane Kidney Int 1993; 43
(suppl 41 ): 268-273.
10. Lazarus JM : Nutrition in hemodialysis patients. Am J
Kidney Dis 1993; 21: 99-105.
11. Daurgidas JT : Chronic hemodialysis prescription: A urea
kinetic approach. Handbook of dialysis’de. Eds.
Daurgidas JT, Ings TS (2nd ed). Boston Little, Brown and
Company, 1994, : 92-120.
12. Keshaviah P. Dialysis therapy. Textbook of
nephrology’de. Eds. Massry SG, Glassock RJ. (3rd ed.)
Baltimore, Williams&Wilkins, 1995; 1513-1596.
13. Paganini E.P. Hematologic abnormalities. Handbook of
dialysis’de. Eds. Daurgidas JT, Ings TS (2nd ed). Boston,
Little, Brown and Company, 1994; 445-468.
14. Passlick-Deetjen J. Renal Anaemia Clinical Algorithms
Fresenius Medical Care Deutschland GmbH Medicine,
Homburg, 2000; 7.
15. Goldstein MC, Jindal KK, Levin A, Stinebaugh BJ. The
adequacy of hemodialysis : assessment and achievement.
The principles and practice of nephrology’de. Eds.
Jacobson HR, Striker GE, Klahr S (2nd eds) Mosby-Year
book, Inc. Missouri. 1995; 665-673.
16. Movilli E. Simplified approaches to calculate Kt/V. It is
time for agreement. Nephrol Dial Transplant 1996; 11:
24-27.
17. Bladburn GL,Thornton PA. Nutritional assessesment of
the hospitalized patients. Med Clin North Am 1979; 63:
1109-1116.
18. Lindsay RM, Spanner E. A hypothesis : the protein
catabolic rate is dependent upon the type and amount of
treatment in dialyzed uremic patients. Am J Kidney Dis
1989 ; 13: 382-389.
19. Kopple JD : Nutritional management. In : Massry SG,
Glassock RJ (eds) , Textbook of nephrology (3rd ed.)
Williams&Wilkins , Baltimore , Maryland , USA , 1995 ,
pp:1499-1512.
20. Slomowitz LA, Monteon FJ, Grosvenor M, Laidlaw SA,
Kopple JD : Effect of energy intake on nutritional status
in maintenance hemodialysis patients. Kidney Int 1989
35 704 –711.
21. Mc Farlane H, Adcock KJ, Cooke A, Ogbeide MI,
Adeshina H, Taylor GO, Reddy S, Gurney JM, Mordie
JA. Biochemical assessement of protein-calori
malnutrition. Lancet 1969; 1: 392-394.
22. Holliday MA, Chantler C. Metabolik and nutritional
factors in children with renal insufficiency. Kidney Int
1978; 14: 306-312.
23. Ritz E, Mehls O, Gilli G, Heuck CC. Protein restriction in
the conservative management of uremia. Am J Clin Nutr
1978; 31: 1703-1711.
24. Charra B, Calemard E, Ruffet M, Chazot C, Terrat JC,
Vanel T, Laurent G. Survival as an index of adequacy of
dialysis. Kidney Int 1992; 41: 1286-1261.
25. Collins AJ, Ma JZ, Umen A, Keshaviah P. Urea index
and other predictors of hemodialysis patients survival.
Am J Kidney Dis 1994; 23: 272-282.
26. Parker TF, Husni L, Huang W, Lew N, Lowrie EG, and
Dallas Nephrology Associates. Survival of hemodialysis
patients in the United States is improved with a greate
quantity of dialysis. Am J Kidney Dis 1994; 23: 670-680.
27. Vanholder R, DeSmet R, Lesaffer G. Dissociation
between dialysis adequacy and Kt/V. Semin Dial 2002;
15: 3-7.
28. S.F. Akçiçek. Kuru ağõrlõk kavramõ. Hemodiyaliz hekimi
el kitabõ içinde. Editörler: T. Akpolat, C. Utaş (2. baskõ)
Anadolu yayõncõlõk, Kayseri 2001; 187-194.
29. Kaye M. Bone disease. In: Handbook of dialysis. Eds.
Daurgidas JT, Ings TS (2nd ed). Boston, Little, Brown and
Company, 1994; 503-521.

Türkiye’nin ilk İşletme Fakültesi olan İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi bir ilke daha imza atmaya hazırlanıyor. Arastirmax.com "1. Liselerarası İşletme ve Ekonomi Proje Yarışması"nın sponsorlarından biri olmaktan gurur duymakta.