ERİTEMA NODOZUM: 9 YILLIK DENEYİM

Makale İçerik Bilgileri
Makale Dili: 
Türkçe
Anahtar Kelimeler: 
Eritema nodosum
Etiyoloji
Türkçe Özet: 

Bu çalışmada eritema nodozum
(EN)’lu olgularda, klinik özellikler, etiyolojik
nedenler, klinik tanının pozitif
prediktif değeri, ileriye dönük izlem sonu
çları ve ayrıca sekonder EN tanısı
için uygun prediktiv faktörler araştırıld
ı.
Kliniğimiz tarafından 1993-2001 yıllar
ı arasında, EN tanısı konan 44 erişkin
olgu (ortalama yaş: 38) ileriye dö-
nük olarak çalışmaya alındı. Olgulardan
27’sine nodozitelerden biyopsi yapıldı.
EN’a yol açabilecek altta yatan hastal
ığı olan olgular sekonder, olmayanlar
ise primer olarak isimlendirildi.
Sekonder EN’a yol açan hastalıkların
tanısı için tanı ölçütleri ve/veya tanıya
gidiş yöntemleri uygulandı. Kategorik
ve sürekli değişkenleri karşılaştırmak
için sırasıyla ki-kare ve Mann-Whitney
U testleri kullanıldı.
Olguların çoğunluğu kadındı (Kadın/
Erkek:8 /1) ve yarısında (%50) etiyoloji
belirlendi. Etiyolojide primer TB ilk sı-
rada yer aldı (%20) ve bu tanıyı sıklık
sırasına göre poststreptokokal EN (%
14), sarkoidoz (%9), inflamatuar barsak
hastalıkları (İBH) (%5) ve Behçet
sendromu (%2) izledi. Hastaların 11’inde
(%25) öksürük yakınması vardı ve
bunların 8’ine primer TB, 3’üne ise
sarkoidoz tanısı koyuldu. Artriti olan 2
olgudan biri Behçet sendromu diğeri ise
Crohn hastalığı tanısı almıştı. PPD deri
testi idiopatik EN’lu olguların %72’sinde
(13/18), sekonder EN’lu olguların ise %
53’ünde (10/19) pozitif bulundu (p:0.22).
Tüm olgular ortalama 6.5 yıl izlendi.
İdiopatik EN olgularının %73’ünde
sekonder EN’lu olgulardan ise sadece
birinde (Behçet sendromu) nodozitelerin
her yıl tekrarladığı belirlendi. Biyopsi
yapılan 27 olgunun 25’inde EN ile uyumlu
histoloji gözlendi. Klinik tanının
pozitif prediktif değeri %93 olarak
saptandı. Sekonder EN’u düşündüren
prediktif faktörler olarak; ateş (p=
0.000), öksürük (p=0.000), boğaz ağrısı
(p=0.008), EN’un tekrarlamaması
(p=0.000), anormal akciğer grafisi (p=
0.000), lökositoz (p=0.019), ESH’nın 50
mm/saat üzerinde olması (p=0.000) ve
CRP’nin 6 kat ve üzerinde saptanması
(p=0.02) olarak bulundu. Tedavi olarak
olguların tümüne yatak istirahatı ve çoğuna
da oral naproksen verildi. Genellikle
ilk 7 gün içinde klinik yanıt alındı.
Altta yatan hastalığı olanlara da ayrıca
özgül tedavi uygulandı.
EN’a yol açabilen çok sayıda hastalık
vardır. Bu nedenle tanıya gidiş harcamalar
ını azaltmak ve tanı koyma süresini
kısaltmak için, her ülke kendi sık
karşılaşılan etiyolojik nedenlerini belirlemelidir.
Ayrıca sekonder EN’u düşünd
üren prediktif faktörler de saptanmalı-
dır. Çalışmamızda EN etiyolojisinde
primer TB, streptokokal farenjit, sarkoidoz,
Behçet sendromu ve İBH’nın ö-
nemli yer tuttuğu görülmüştür.

Key Words: 
etiology
Erythema nodosum
İngilizce Özet: 

In this study, we investigated clinical features, the etiology, the predictive value of the
clinically established diagnosis, prospective follow-up results and also predictive factors of secondary
erythema nodosum (EN) in patients with EN.
Design.- A total of 44 patients (mean age :38) with a diagnosis of EN between 1993 to 2001 in our
clinic were included in the study prospectively. A biopsy was performed in 27 of the patients. Patients
were considered to have secondary when an underlying condition was found; and to have primary
when no such condition was found. For the diagnosis of the underlying diseases, the diagnostic
criteria and/or diagnostic methods were used. Categoric and continous variables were compared by
using chi-square and Mann-Whitney U tests respectively.
Results.- The majority of the patients were female (Female/Male: 8/1) and half (50%) had a
determined etiology. The leading etiology was primary tuberculosis (20%) followed in decreasing
order by poststreptococcal (14%), sarcoidosis (9%), inflammatory bowel diseases (IBD) (5%), and
Behçet’s syndrome (2%). Eleven (25%) patients had a complaint of cough; the diagnosis was primary
tuberculosis in 8 and sarcoidosis in 3. Two patients with arthritis were diagnosed as having Behçet’s
disease and Crohn’s disease. Tuberculin skin test was positive in 72% (13/18) and 53% (10/19) of
the patients with idiopathic and secondary EN respectively (p:0.22). All the patients were followed for
a mean duration of 6.5 years. The nodosities relapsed every year in 73% of idiopathic EN patients
but in only one (Behçet’s syndrome) of the secondary ones. A histology consistent with EN was seen
in 25 out of 27 patients. The predictive value of clinical diagnosis was determined as 93%. Predictive
variables for secondary EN were found as follows: fever (p=0.000), cough (p=0.000), sore throat
(p=0.008), not relapsing EN (p=0.000), an abnormal chest X-ray (p=0.000), leukocytosis (p=0.019),
an erythrocyte sedimentation rate of higher than 50 mm/hour (p=0.000) and a CRP value of higher
than 6-fold (p=0.02). All of the patients had bed rest and was given naproxen. The outcomes were
usually favorable within 7 days. The patients with an underlying disease were given the specific
treatment.
Conclusion.- EN has been associated with numerous diseases. In order to reduce cost and duration
of diagnosis, every population should determine its own most frequent etiologic factors. Predictive
variables for secondary EN should also be determined. Our study revealed primary tuberculosis,
streptococcal pharyngitis, sarcoidosis, IBD, and Behçet’s syndrome as the main etiologies of EN.

Yazar Bilgileri
1. Yazar
Yazar Adı: 
Ali Mert
Yazar Ünvanı: 
Doçent
Yazar Anabilim Dalı: 
Enfeksiyon Hastalıkları
Makale Künye Bilgisi
Makalenin Yayımlandığı Dergi: 
Cerrahpaşa Tıp Dergisi
Makale Yayın Yılı: 
2002
Cilt/Sayı: 
33
Sayı: 
1
Sayfa Aralığı: 
47-59
PDF Dosyası: 
application/pdf iconarastirmax_1409_pp_47-59.pdf
Makalenin Yayınlandığı Web Sitesindeki Linki: 
Makaleyi Dergi Web Sitesinden İndirin
Referanslar: 

1. Mert A, Tabak F. Eritema nodozum. Bilim
Dialog 1994; 9: 10-14.
2. Bondi EE, Margolis DJ, Lazarus GS.
Panniculitis. In: Freedberg IM, Eisen AZ, Wolff
K, Austen KF, Goldsmith LA, Katz SI,
Fitzpatrick TB, eds. Dermatology in general
medicine. 5th ed. New York : Mc Graw-Hill,
1999: 1275-1289.
3. Ryan TJ. Cutaneus vasculitis. In: Champion
RH, Burton JL, Burns DA, Breathnach SM, eds.
Textbook of Dermatology. 6th ed. London:
Blackwell Science Ltd, 1998: 2155-2225.
4. International Study Group for Behçet’s
Disease. Criteria for diagnosis of Behçet’s
disease. Lancet 1990; 335: 1078-1080.
5. Kaplan EL. Rheumatic fever. In: Braunwald E,
Fauci AS, Kasper DL, Hauser SL, Longo DL,
Jameson JL, eds. Harrison’s principles of
internal medicine. 15th ed. New York: McGraw-
Hill, 2001: 1340-1343.
6. Crystal RG. Sarcoidosis. In: Braunwald E,
Fauci AS, Kasper DL, Hauser SL, Longo DL,
Jameson JL, eds. Harrison’s principles of
internal medicine. 15th ed. New York: McGraw-
Hill, 2001: 1969-1974.
7. Garcia-Porrua C, Gonzalez-Gay MA, Vazquez-
Caruncha M, Lopez-Lazaro L, Lueiro M,
Fernandez ML, Alvarez-Ferreira J, Pujol RM.
Erythema nodosum: etiologic and predictive
factors in a defined population. Arthritis Rheum
2000; 43: 584-592.
8. Erez A, Horowitz J, Sukenik S. Erythema
nodosum in the Negev area-a survey of 50
patients. Isr J Med Sci 1987; 23: 1228-1231.
9. Puavilai S, Srıprachaya-Anunt S,
Charuwichıtratana S, Sakuntabhai A,
Rajatanavin N. Etiology of erytema nodosum. J
Med Assoc Thai 1995; 78: 72-75.
10. Cribier B, Caille A, Heid E, Grosshans E.
Erytema nodosum and associated diseases. A
study of 129 cases. Int J Dermatol 1998; 37:
667-672.
11.Soderstrom RM, Krull EA. Erythema nodosum:
a review. Cutis 1978; 21:806-810.
12.Öztürk R, Midilli K, Okyay K, Eroğlu C, Aygün
G, Kenani Y, Sarsan A. Çocuk ve erişkin yaş
grubu sürgün olgularında Campylobacter jejuni
ve Campylobacter coli sıklığının araştırılması.
Türk Mikrobiyol Cem Derg 1994; 24: 42-45.
13.Stolk-Engelaar VMM, Hoogkamp-Korstanje
JAA. Clinical presentation and diagnosis of
gastrointestinal infections by Yersinia
enterocolitica in 261 Dutch patients. Scand J
Infect Dis 1996; 28: 571-575.
14.Schlossberg D. Tuberculosis and
nontuberculous mycobacterial infections. 4.th
ed. Philadelphia: WB Saunders Company, 1999.
15.Rom WN, Garay SM. Tuberculosis. First ed.
Boston: Little, Brown and Company, 1996.
16.Göçmen A, Cengilier R, Özçelik U, Kiper N,
Şenuyar R. Childhood tuberculosis: a report of
2205 cases. Turk J Pediatr 1997; 39: 149-158.
17.Bilir M, Sipahi S, Yanardağ H, Çağatay T, Mert
A, Demirci S, Karayel T. Akciğer gafisinde izole
sağ paratrakeal lenfadenomegali izlenimi veren
bir sarkoidoz olgusu. Klinik Gelişim 1999; 12:
844-847.
18.Dhand S, Fisher M,Fewell JW. Intrathoracic
tuberculous lymphadenopathy in adults. JAMA
1979; 241:505-507.
19. Im JG, Song KS, Kang HS, Park JH, Yeon KM,
Han MC, Kim CW. Mediastinal tuberculous
lymphadenitis: CT manifestations. Radiology
1987; 164: 115-119.
20.Woodring JH, Vandiviere HM, Fried AM, Dillon
ML, Williams TD, Melvin IG. Update: the
radiographic features of pulmonary
tuberculosis. AJR 1986; 146: 497-506.
21.Winterbauer RH, Belic N, Moores KD. A clinical
interpretation of bilateral hilar adenopathy.
Ann Intern Med 1973; 78: 65-71.
22.Bilir M, Sipahi S, Çağatay T, Yanardağ H, Mert
A, Demirci S, Karayel T. Yüz sarkoidoz olgusu:
klinik, tanı ve prognoz. Solunum 1999; 1: 22-29.
23.Loddenkemper R, Kloppenborg A, Schoenfeld N,
Grosser H, Costabel U. Clinical findings in 715
patients with newly detected pulmonary
sarcoidosis-results of a cooperative study in
former West Germany and Switzerland.
Sarcoidosis vasculitis and diffuse lung diseases
1998; 15: 178-182.
24.Jewell DP. Ulcerative colitis. In: Sleisenger MH,
Fordtran JS, eds. Gastrointestinal disease. 5th
ed. Philadelphia: WB Saunders Company, 1993:
1305-1330.
25.Yazici H, Yurdakul S, Hamuryudan V. Behçet’s
syndrome. In: Klippel JH, Dieppe PA, eds.
Rheumatology. 2nd ed. London: Mosby, 1998: 7-
26.1/ 26.6.
26. Yurdakul S, Günaydõn İ, Tüzün Y, Tankurt N,
Pazarlı H, Özyazgan Y, Yazıcı H. The
prevalence of Behçet’s syndrome in a rural area
in northern Turkey. J Rheumatol 1988; 15: 820-
822.
27.Scully C. The oral cavity. In: Champion RH,
Burton JL, Burns DA, Breathnach SM, eds.
Textbook of Dermatology. 6th ed. USA:
Blackwell Science Ltd, 1998: 3047-3123.

Türkiye’nin ilk İşletme Fakültesi olan İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi bir ilke daha imza atmaya hazırlanıyor. Arastirmax.com "1. Liselerarası İşletme ve Ekonomi Proje Yarışması"nın sponsorlarından biri olmaktan gurur duymakta.