Basınçlı Akışkan Sondajlarında Dolaşım Bozukluğundan Kaynaklanan Fışkırma Sorununa Bir Örnek: Nevşehir – Gülşehir, Yakatarla CO2 Sondajı

Makalenin İngilizce İsmi: 
An instance for Gushing Problems Based on Circulatory Disorder in Pressurized Viscous Borings:Nevsehir – Gulsehir, Yakatarla CO2 Drilling
Makale İçerik Bilgileri
Makale Dili: 
Türkçe
Anahtar Kelimeler: 
Karbondioksit
dönerli sondaj
fışkırma
dolaşım bozukluğu
Nevşehir
Gülşehir
Yakatarla.
Türkçe Özet: 

Doğal gaz, petrol, jeotermal kaynaklar ve doğal CO2 aramalarında kullanılan dönerli sondaj
yönteminde, ilerleme sırasında çıkan sorunlardan birisi de fışkırma (dışarı atma) sorunudur. Bu tür
sondajlarda sıklıkla karşılaşılan bu sorunun önüne geçilebilmesi amacı ile S-1 Nolu Yakatarla (Nevşehir -
Gülşehir) Karbondioksit arama sondajı pilot sondaj olarak seçilmiş ve ortaya çıkması muhtemel fışkırma
probleminin belirlenmesi ve buna uygulanabilecek gerekli teknik tedbir seçeneklerinin belirlenmesi,
çalışmamızın amacını oluşturmuştur. S-1 Nolu sondaja ait Fışkırma problemin durdurulmasının amacı,
kuyuda yıkılma-göçmeyi önlemek, uygun tecrit işlemleri yaparak delme işlemine emniyetli bir şekilde
devam etmek ve kuyunun tamamlanmasını sağlamaktır.
Üst Miyosen-Pliyosen yaşlı Tuzköy formasyonu üzerinde uyumsuz olarak bulunan alüvyonda
yapılan S-1 nolu sondaj kuyusunda, kesilecek formasyon ve yer altı su seviyesi dikkate alınarak; 0-36 m.
15 1/2” matkapla delinmiş, 0-30 m arası 10” borunun dışı ve taban kısımda 1 m borunun içi, 1.tecrit olarak
çimentolanmış (1,8 gr/cm3, 3 m3) ve 1.46 m3 deplasman sıvısı kullanılmıştır.
Daha sonra, 29-60 m arası 9 5/8” matkapla delinmiş ve 0-60 m arası 8” borunun borunun dışı
(yaklaşık 0,5 m3), taban kısımda 5 m borunun içi ile fışkırmayla boşalan alan (yaklaşık 3,5 m3) 2.tecrit
olarak çimentolanmış (1,9 gr/cm3, 4 m3) ve 1,51 m3 deplasman sıvısı kullanılmıştır.
Ayrıca, yıkıntılara karşı 60-74 m arası 7 5/8” matkapla delinmiş ve 0-74 m arası 6” boruyla
sıkışma nedeniyle çimentolama yapılmadan 3. tecrit olarak yapılmıştır.
Kuyuda ilk kum fışkırma problemi 50-60 m arasında olmuştur. Problem, yoğun çamur ve 2. tecrit
işlemi ile engellenmiştir. Daha sonra, 60-90 m aralığında 7 5/8” matkapla ilerlenirken tekrar fışkırma ile
karşılaşılmış ancak 72- 90 m arasında sondaj çamurunun özgür ağırlığı, fışkırma ve gaz patlamasına engel
olamamıştır. Fışkırma esnasında, yaklaşık 5 m3 ince taneli sarı/yeşil renkli kum, CO2 gazı ve tuzlu su çıkışı
gözlenmiştir. Kuyunun emniyetli bir şekilde ilerleyebilmesi için çamurun kuyuya uyguladığı basınç ile
fışkırma basıncı dikkate alınarak ilk olarak barit (125 kg) + bentonit (250 kg) + çimento (250 kg) + kil 3
m3 karışımıyla yeni çamur hazırlanmıştır. Hazırlanan yeni çamurla fışkırma yavaşlatılmış, kuyuda rayba
işlemi yapılarak kuyuda fışkırma tamamen durdurulmuş, bu oran kuyunun tamamlanmasına kadar
korunarak ilerleme işlemine devam edilmiştir.
İlk olarak 66-74 m arası çok fazla şişmiştir. 90-145 m arası şişme özelliği yüksek kiltaşı, 145-158
m arası kumtaşı, 158-170 m kiltaşı, 170-180 m kiltaşı bantlı kumtaşlarında ilerleme sürdürülmüş ve kuyu
180-205 m kiltaşlarında durdurulmuştur. Teçhiz 0-36 m kapalı, 36- 104 m filitreli boru şeklindedir. Üstten 4. ve 5. borular arasına 7 ½”
manşon takılmıştır.
Yapılan çalışmalar sonucunda bölgede yapılması planlanan sondajlarda fışkırma işlemin olmaması
için çamur yoğunluğunun 1,8-1,9 (gr/cm3)’den yüksek olmasına, uygun tecrit işlemlerinin kolaylıkla
yapılabilmesi için kuyu başlangıç çapının 22” ve/veya 25” gibi geniş tutulmasının gerekliliği ortaya
konmuştur.

Key Words: 
Carbondioxide
rotary drilling
gushing
circulatory disorder
Nevşehir
Gulsehir
Yakatarla
İngilizce Özet: 

In the method of rotary drilling used in investigations of natural gas, petrol, geothermal souces
and natural CO2, one of the problems encountered during progress is the problem of gushing (evacuation)
problem. In order to prevent this mostly encountered problem in such drillings, no: S-1 Yakatarla
(Nevsehir – Gulsehir) Carbon dioxide investigation drilling is chosen as pilot drilling and the detection of
possible gushing problem and necessary technique precaution options for the application of this problem
serve as the aim of this study. The stop of gushing problem of no: S-1 drilling is to prevent slumpingcollapse
in well, continue drilling by applying suitable isolation processes and to enable the completion of
the well.
In the no: S-1 drilling well built in discordant alluvium on upper Miocene-Pliocene aged Tuzkoy
formation, considering the formation to be sheared and underground water level, bored with 0-36 m. 15
1/2” drill, 0 to 30 m.; the outer of pipe 10” and inner part of 1 m. pipe in base part cemented as 1.
isolation (1,8 gr/cm3, 3 m3) and 1.46 m3 displacement fluid is used.
Then, 29 to 60m. is bored with 9 5/8” drill and 0 to 60m. the outer of 8” pipe (approximately 0,5
m3), inner part of 5m. pipe in base part and the field discharged by gushing (approximately 3,5 m3) is
cemented as 2. isolation (1,9 gr/cm3, 4 m3) and 1,51 m3 displacement fluid is used.
Moreover, 60 to 74m. is bored with 7 5/8” drill against collapse and 0 to 74m. is made 3. isolation
without being cemented because of squeezing with pipe.
The first sand gushing in the well occurred between 50-60m. the problem is prevented by mass
mud and 2. isolation process. Later on, advancing along 60-90m. with 7 5/8”drill gushing is experienced
again but the free-weight of drilling mud between 60-90m. could not prevent gushing and gas burst.
During gushing, fine grained yellow/green sand approximately 5 m3, CO2 gas and haline water outlet are
observed. In order for the well to advance safely considering the pressured applied by mud on the well and
gushing pressure, new mud of barite (125 kg.) + bentonite (250 kg.) + cement (250 kg.) + clay 3 m3
mixture is prepared. Gushing is decelerated by the new mixture, gushing in the well is completely stopped
by reaming process in well, advancement is sustained by keeping this rate till the completion of well.
First of all 66 to 74m. has swelled too much. Advancement is sustained in high swelling featured
clay stone between 90-145m., sandstone between 145-158m., clay stone between 158-170m., clay stone
banded sandstone between 170-180m. and the well is stopped in clay stone between 180-205m.
The equip is in the shape of 0-36m. close, 36-40m. filtered pipe. 7 ½” sleeve is fixed between
upper 4. and 5. pipes.
As a result of the study, it is put forward that in order to prevent gushing in drillings planned in the
area the mud density should be above 1,8-1,9 (gr/cm3), and in order to carry isolation process easily; the
diameter of the well start should be as wide as 22” or 25”.

Yazar Bilgileri
1. Yazar
Yazar Adı: 
M. Gürhan YALÇIN
Yazar Üniversitesi: 
Niğde Üniversitesi
Yazar Fakültesi: 
Mühendislik Mimarlık Fakültesi 
Yazar Anabilim Dalı: 
Jeoloji Mühendisliği
2. Yazar
Yazar Adı: 
Mehmet ŞENER
Yazar Üniversitesi: 
Niğde Üniversitesi
Yazar Fakültesi: 
Mühendislik Mimarlık Fakültesi 
Yazar Anabilim Dalı: 
Jeoloji Mühendisliği
Makale Künye Bilgisi
Makalenin Yayımlandığı Dergi: 
Jeoloji Mühendisliği Dergisi
Makale Yayın Yılı: 
2009
Cilt/Sayı: 
33
Sayı: 
2
Sayfa Aralığı: 
117-141
PDF Dosyası: 
application/pdf iconarastirmax_1981_pp_117-141.pdf
Makalenin Yayınlandığı Web Sitesindeki Linki: 
Makaleyi Dergi Web Sitesinden İndirin
Referanslar: 

Akpınar, K., 1999. Su Kuyularının Açılması ve
İşletilmesi. Sorunlar ve Çözümleri. 696s.
Aktimur, H.T., Tekirli, E., Yurdakul, M. E.,
Teoman, Ş., Keçer, M., Ateş, Ş., Sönmez, M.,
Öztürk,V. ve Potoğlu, S., 1987. Erzincan ve
Çevresinin Arazi Kullanım Potansiyeli. MTA
Genel Müdürlüğü Derleme No.8381, Ankara.
Aktimur, H.T., Sarıaslan, M.M., Keçer, M.,
Sönmez, M., Özmutaf, M. ve Potoğlu, S.,
1994. Nevşehir İlinin Arazi Kullanım
Potansiyeli. MTA yayınları, No 9698, 35s.
Atabey, E., Papak İ., Tarhan N., Akarsu B. ve
Taşkıran M.A., 1987. Ortaköy (Nide) –
Tuzköy (Nevşehir) – Kesikköprü (Kırşehir)
Yöresinin Jeolojisi. MTA yayınları, No 8156,
64s.
Aydın, N., 1984. Orta Anadolu Masifinin
Gümüşkent B.(Nevşehir) Dolayında Jeolojik
Petrografik İncelemeler. MTA .Jeoloji
Etüdleri Daire Bşk. Saydamer – Gün
Kitaplığı Arşiv No:206.
Batum, İ., 1978. Nevşehir Güneybatısındaki
Göllüdağ ve Avcıgöl Volkanitlerinin
Jeokimyası ve Petrolojisi. Yerbilimleri
Dergisi, c.4, S 1-2. 70-88.
Boran, Ş., Yalçın, M.G., Sönmez M. ve İlhan S.,
2005. Kemerhisar (Niğde) Karbondioksit
Yatağının (İçeren Birimlerin) Stratigrafisi.
Ipetgas, Türkiye 15. Uluslarası Petrol ve
Doğalgaz Kongre ve Sergisi, 11-13 May
2005, S 36, Bilkent, Ankara.
Buchard, W.S., 1953 ve 1954. Yaz aylarında Orta
Anadoluda yapılan 1/100.000 lik Jeolojik
Harita Çalışmaları .MTA Rapor No:2675.
Can, B., Yalçın, M.G. ve Aker, M., 2005.
Kemerhisar (Niğde) Karbondioksit Yatak ve
Tesislerinin Durumları. Ipetgas, Türkiye 15.
Uluslarası Petrol ve Doğalgaz Kongre ve
Sergisi, 11-13 May 2005, 37s, Bilkent,
Ankara.
Erkan,Y. ve Ataman , G., 1981. Orta Anadolu
Masifi (Kırşehir yöresi) Metamorfizma Yaşı
Üzerine K/Ar Yönetimi İle Bir İnceleme.
Yerbilimleri, S. 8, 27-30 Ankara.
Ercan T., Köse C., Akbaşlı A. ve Yıldırım T.,
1987. Orta Anadolu’da Nevşehir – Niğde –
Konya Dolaylarındaki Volkanik Kökenli Gaz
Çıkışları. C.Ü. Mühendislik Mimarlık
Fakültesi Dergisi, Seri A, C.4, S. 1.
Ercan, T., Akbaşlı, A., Yıldırım, T., Fişekçi, A.,
Selvi,Y., Ölmez, M. ve Can, B., 1991. Acıgöl
(Nevşehir) Yöresindeki Senozoyik Yaşlı
Volkanik Kayaçların Petrolojisi. MTA Derg.
No. 113, 31-44, Ankara
Innocenti, F., Mazzuqli, R., Paquare, G., Radicati,
B.F. and Willari, L., 1975. The Neogene
Calcalkaline Volcanism Of Central Anatolia:
Geochronological Data On. Kayseri-Niğde
Area. Geol. Mag. 112 (4), pp. 349-360
(printed in Great Britain).
Kayakıran, S., 1979. Gülşehir Kaya Tuzlası Etüd
ve Aramaları Açılanma Evreleri. MTA Rapor
No: 6606.
Pisoni, C., 1961. Ortaköy (Aksaray), Nevşehir,
Avanos ve İncesu Bölgelerinin Jeolojisi ve
Petrol İmkanları. MTA Rap no: 2839.
Rüma, M.M., 2006. Su Sondajı El Kitabı. Sondaj
Dünyası Eğitim Yayınları 1, 272s.
Sassano, G., 1964. Acıgöl Bölgesinde Neojen ve
Kuvaterner Volkanizması. MTA
Rap.No:6841.
Seymen, İ., 1981. Kaman (Kırşehir) Dolayında
Kırşehir Masifinin Stratigrafisi ve
Metamorfizması. TJK Bült. 24/2 s. 101-108.
Seymen, İ., 1982. Kaman Dolayında Kırşehir
Masifinin Jeolojisi. İTÜ Maden Fak. Doç.
Tezi, 164s.
Seymen, İ., 1984. Kırşehir Masifi
Metamorfitlerinin Jeolojik Evrimi. TJK Ketin
Simpozyumu, 133-148.
Şahin, Z., Yalçın, M.G., Karakurt C., ve Aker M.,
2005. Kemerhisar (Niğde) Karbondioksit
(CO2) Gazının Çıkarılmasında Uygulanan
Sondajcılık İşlemi. Ipetgas, Türkiye 15.
Uluslarası Petrol ve Doğalgaz Kongre ve
Sergisi, 11-13 May 2005, 38s, Bilkent,
Ankara.
Tromp, S.W., 1942. Niğde-İncesu-Kızılırmak ve
Tuzgölü Arasında Bulunan Mıntıkaların
Jeoloji Etüdü. MTA Rapor No. 14.
Yalçın M.G., 2007. Kemerhisar (Niğde) Yöresi
Doğal Karbondioksit (CO2) Gazının
Özellikleri ve Üretim Tekniği. Geosound,
50/51: 167-184.
Yalçın, M.G. ve Şahin, Z., 2005. Rotary Sondaj
Yöntemi İle Karbondioksit (CO2) Gazının
Çıkarılma İşlemleri ve Karşılaşılan
Problemler. Selçuk Üniversitesi, Mühendislik
Mimarlık Fakültesi Dergisi, 20 (4), 55-64.
Yalçın M.G. ve Coşkun B., 2008. Kemerhisar
(Niğde) Bölgesindeki 11 Nolu CO2
Kuyusundan Çıkan Gaz Debisinin
Hesaplanması. Çukurova Üni, Prof.Dr.Servet
YAMAN Maden Yatakları - Jeokimya
Çalıştayı, 38-39, Adana.
Yalçın M.G. ve Çevik Ö., 2008. Doğal
Karbondioksit Amaçlı Sondaj Kuyusunda (S-
11 Kemerhisar) Kullanılan Öteleme Sıvısı
Yardımıyla Basmalı Tecrit Yöntemi.
Çukurova Üni, Prof.Dr.Servet YAMAN
Maden Yatakları - Jeokimya Çalıştayı, 35-38,
Adana.

Türkiye’nin ilk İşletme Fakültesi olan İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi bir ilke daha imza atmaya hazırlanıyor. Arastirmax.com "1. Liselerarası İşletme ve Ekonomi Proje Yarışması"nın sponsorlarından biri olmaktan gurur duymakta.