Van Gölü Havzasının Çevre Jeolojisi

Makalenin İngilizce İsmi: 
Environmental Geology of Lake Van Basin
Makale İçerik Bilgileri
Makale Dili: 
Türkçe
Anahtar Kelimeler: 
Van Gölü Havzası
Jeolojik çevre
Madencilik Atıkları
Çevre Jeolojisi
Türkçe Özet: 

Van Gölü havzasında antik dönemlerden buyana madencilik faaliyetleri yürütülmüştür. Bilinen en
yoğun hammadde üretimi ve metalürjik faaliyetler Urartu uygarlığının yüksek kalitede metal işlemeciliği
ve özgün seramik üretimi yaptığı dönemde gerçekleşmiştir. Bu antik uygarlığın bir döneme isim verecek
ölçüde metal işlediği göz önüne alınırsa, havzada birkaç bin yıldır madencilik faaliyetlerinden kaynaklanan
çevresel etkilerin gündemde olduğu anlaşılmıştır. Bu havzadaki son alıcı ortam Van Gölü’dür. Dolayısıyla, bu
kapalı havzada yürütülen her türlü iktisadi faaliyetten kaynaklanan kirlilik yükü son olarak Van Gölü’ne
katılmakta ve bu gölün kimyasal bileşimi, yeni katılan anyon-katyon-ağır metal içerisine bağlı olarak
değişmektedir.
Bu çalışmada evsel ve sanayi atıkları
ından kaynaklanan karışmalar ile tarımsal kirlenme kapsam
dalında tutulmuş, jeolojik çevreye odaklanılmıştr. Bu kapsamda Van Gölü kapalı havzasında bulunan
maden işletmeleri, endüstriyel hammadde ocakları, işletmeye konu olmamış mineralizasyon bölgeleri,
doğal radyasyon kirliliği ve jeotermal sahalardan kaynaklanan çevresel etkiler değerlendirilmiştir. Kendi
özgün jeokimyasal bileşimi havzadaki yoğun insan yerleşimleri ve sanayileşme nedeniyle giderek
değişmeye bağlamda olan Van Gölü’nün insan kaynaklı kirleticiler dışında, uzun dönemde hangi
jeokimyasal riskler altında olduğu tartışılmış, bu değişimde havzanın jeolojik yapısı
ının rolü irdelenmiştir.
Çalışma sonunda Van Gölü havzasındaki maden yataklarının lokasyon haritası güncellenmiş, maden
işletmeleri ve jeolojik yapıdan kaynaklanan kirleticilerin Van Gölü’ne olan etkileri değerlendirilmiştir.
Doğal mineralizasyon ve alterasyon alanlarının belirlenmesinde uzaktan algılama teknikleri kullanılmış, bu
alanlardaki erozyon potansiyeli sayısal eğim haritaları kullanılarak tartışılmıştır. Öncel çalışmalarda
saptanan doğal radyoaktif anomali alanlarının jeolojik ilişkisi irdelenmiştir. Sonuç olarak; havzada
yürütülen kum-çakıl, pomza, taş ocağı, maden işletmesi gibi faaliyetlerin doğal erozyonu hızlandırdılması,
bunun da kimyasal kontaminasyonun yanı sıra göle taşınan malzemedeki artışa neden olduğu gözlenmiştir.
Kontrolsüz madencilik ve Van Gölü havzasının jeolojik - jeomorfolojik yapısı nedeniyle göl habitatı
günden güne değişmekte ve kirlenmektedir. Bu nedenle, havzanın insan faaliyetlerinden ve doğal jeolojik
çevreden kaynaklanan tüm kirletici unsurlarının birlikte ele alındığı bütüncül jeokimyasal çalışmaların
yürütülmesi konusunda hızla projeler üretilmeli, bu çalışmalara dayanarak havzanın sürdürülebilir çevre
yönetim sistemi oluşturulmalıdır.

Key Words: 
Lake Van Basin
Geological Components
Mining Wastes
Environmental Geology
İngilizce Özet: 

One of the most important mining activity areas of the ancient Anatolian civilizations is Lake Van
Basin. Urartians, capitalized around City of Van, has tremendous metal produced and famous Urartian
ceramics for centuries. Moreover, their mastery in metal production gives the name of the Bronze Age, one
of the antic epoch of Anatolian civilizations. Considering this historical background, it is clear that metal
and industrial raw material production took place in the basin for couple of thousands of years, which they
can also be accepted as environmental contaminants for Lake Van. The final drainage of the rivers of Lake
Van Basin is the Lake Van itself. Thus, all pollutants derived from economic activities in the basin were
drained to the lake and the geochemical composition of the lake has changed according to the amount of
the anion-cation-heavy metal composition of drained waste waters. This study focuses on geological
environment and contaminations derived from urban areas and agricultural activities are out of interest.
This study aims to demonstrate the environmental impact of the mining activities, quarries, non-mined
mineralization areas, natural radioactive contaminations and geothermal discharges in the basin. The
special geochemical composition of the Lake Van started to change after urbanization around the lake and
un-controlled industrial activities; the long-term geochemical effects of the geological composition of the
basin will be discussing in this paper with the exception of the environmental impact of the humanitarian
contaminants.
After this study, the mineral location map of the basin was updated and the environmental impacts of
mining works and natural geological contaminants on the Lake Van have been evaluated. Remote sensing
techniques were used to locate the mineralization and alteration zones and dip maps were prepared to
evaluate the erosion effect onto these sites. The relation between radioactive anomalies described in
previous studies and geology have been examined. As a consequence, the mining works such as gravelsand
production, pumice and other quarries and mines are precipitating the erosion of the basin.
Afterwards, both chemical contamination and sedimentation rate were increased. As a result, Natural
Habitat of Lake Van is getting polluted day after day because of these uncontrolled mining works and
geological - geomorphological behavior of the Lake Van Basin. As a solution, comprehensive geochemical
studies shoul be undertaken immediately in tha Basin including all pollutants derived both from
civilization works and the nature fo the geological environment. These studies should be used to construct
the sustainable environmental management system of the Lake Van Basin.

Yazar Bilgileri
1. Yazar
Yazar Adı: 
Yahya ÇİFTÇİ
Yazar E-posta: 
yahyaciftci@gmail.com
2. Yazar
Yazar Adı: 
M. Akif IŞIK
Yazar E-posta: 
makifjeolog@gmail.com
3. Yazar
Yazar Adı: 
Tolga ALKEVLİ
Yazar E-posta: 
alkevli@mta.gov.tr
4. Yazar
Yazar Adı: 
Çetin YEŞİLOVA
Yazar Üniversitesi: 
Yüzüncü Yıl Üniversitesi
Yazar Anabilim Dalı: 
Jeoloji Mühendisliği
Yazar E-posta: 
cetinyesilova@gmail.com
Makale Künye Bilgisi
Makalenin Yayımlandığı Dergi: 
Jeoloji Mühendisliği Dergisi
Makale Yayın Yılı: 
2008
Cilt/Sayı: 
32
Sayı: 
2
Sayfa Aralığı: 
45-77
PDF Dosyası: 
application/pdf iconarastirmax_1987_pp_45-77.pdf
Referanslar: 

Abrams, M.J., Brown, D., Lepley, L., Sadowski,
R., 1983. Remote Sensing for Porphry
Copper Deposits in 78, 591-604 Southern
Arizona. Economic Geology
Acarlar, M., Bilgin, E., 1991.Van Gölü dou ve
kuzeyinin jeolojisi , MTA Ariv No: 9469,
93 s. (yaynlanmam).
Aral, B., 1966, Erci-Zilan bölgesinin
jeolojisi ve linyit imkanlar: MTA Genel
Müd. Rapor
No: 2766 (yaynlanmam).
Akkaya, . ve Köse, O., 2002. Van Gölü
Havzas’nda depremselliin periyodik
tekrarlanma olasl, 55. Türkiye Jeoloji
Kurultay, Bildiri Özleri Kitab, TMMOB
Jeoloji Mühendisleri Odas, p.12, Ankara.
Bell, F. G., 1998. Environmental Geology,
Principles and Practice. Blackwell Science,
ISBN: 0-86542-875-1
Bowen, H.J.M., 1966. Trace Elements in
Biochemistry. Academic Press.
Bowie, S.H.U., 1973. Methods, Trends and
Requirements in Uranium Exploration in
Uranium Exploration Methods.
Proceedings of Panel, Vienna, 57-65.
Çiftçi, Y., Selçuk, L., Özvan, A., Akkaya, .,
engül, A., Aras, B., 2004; Seismic Risk
Analysis For The Settlements In The Basin
Of Lake Van, Turkey, 5th ISEMG, Selanik-
Yunanistan.
Çolakolu, A.R., and Çiftçi, Y., 2005. Alteration
and Mineralization Marks in the Joint
Systems Devoloped In Front of The Thrust
Zone of Yüksekova Melange Complex
(North of Van). 40 th Anniversary Geology
Symposium, 27-30 September 2005, p. 108-
109, KTU, Trabzon.
Çolakolu, A. R., 2006. Hasbey (Bitlis Masifi-
Van) Pb-Zn Cevherlemesinin Mineral
Parajenezi ve Deformasyon Dokular. 59.
Türkiye Jeoloji Kurultay, Ankara, 20-24
Mart, 2006. s. 131-132.
Degens, E.T., Wong,H.K., Kurtman,F. ve
Finckh P., 1978, Van Gölünün
Jeolojik Geliimi: Bir Özet, The Geology
of Lake Van (Degens and Kurtman, Eds.),
MTA Yaynlar No:169, Ankara.
DPT-2002. Van li Gelime Raporu. Aralk-2002.
Eisenbund M., 1973. Enviromental Radioctivity.
Academic Press Newyork 542 pp.
Emre, H., H. Özturk, Y. Çiftçi, M. A. Ik, N.
Hanilçi, 2000. The mining activity in
Marmara Sea Basin and it’s environmental
effects on surficial waters and the sea
environment, The Symposium of Marmara
Sea 2000, 11-12 Nov. 2000, Istanbul /
TURKEY.
(ÇDR): l Çevre Durum Raporu, 2002(?). T. C.
Çevre ve Orman bakanl, Ankara.
Kaplan, C., Özvan, A., Çiftçi, Y., 2002. Van li
Kat Atk Depolama Alanlarnn Jeolojisi ve
Çevresel Etkileri, 55. Jeoloji Kurultay,
s140, 11-15 Mart 2002, Ankara.
Karabykolu, M., Litt, T., Örçen, S., Krastel, S.,
Kipper, R., 2007. Van Gölü Havzasnn Geç
Kuvaterner Çökelme Ortamlar, Göl
Seviyesi Oynamalar ve klim
Deiiklikleri. TURQUA VI, 16-18 Mays
2007, TÜ-stanbul.
Kaufmann, H., 1988. Mineral Exploration along
the Aqaba-Levant Structuve by use of TM
data: concepts, Processing and results. Int.
J. Remote Sensing 9,1639-1658.
Klnçaslan, T., Gülersoy, N. Z., Levent, T. B.,
Adzel, Ö., Çiftçi, Y., 2003. Sürdürülebilir
Gelime Kapsamnda Van Gölü Kapal
Havzas çin Yatrm Alanlarnn
rdelenmesi, TÜBTAK VAP Projeleri, No:
YDABAG-101Y094
Korfmann, M., 1976. Tilkitepe. Verlag Ernst
Wasmuth, Tübingen, Deutschland
Köse, O., Gökdere F., Tolluolu D., 2005. Van
Gölü Havzasnn Genel Tantm. 12. Ulusal
Kil Sempozyumu Program Kitapç 05-09
Eylül, Van , 23-26.
Kösem, M., Ura S., Özen S., Bayram ., Ceran
F., Oral H., Polat S., 2001. Van Gölü
havzasnda kanser skl ve dalm.
Çukurova Üniversitesi Tp Fakültesi dergisi
26: 30-36, 2001.
Leckie, J. O., ve Parks, G. A., 1978.
Geochemistry and environmental impact.
In: Geology in Environmental Planning,
Howard, A. D. & Remson, I., (eds).
McGraw-Hill, NY, pp. 276-288.
Mills, C. F., 1996. Geochemistry and trace
element related diseases. In: Environmental
Geochemistry and Health with Special
Reference to Developing Countries.
Geological Society, Special Publ. No: 113,
Appleton, J. P., Fuge, R. & McCall, G. J.
H., (Eds). Geological Society, London, pp
1-5.
Özkaymak, Ç. ve Köse, O., 2002. Van li ve
yakn civar aktif tektoniine yönelik
bulgular?, 55. Türkiye Jeoloji Kurultay,
Bildiri Özleri Kitab, TMMOB Jeoloji
Mühendisleri Odas, p.226, Ankara
Özvan, A., Kaplan, C., Çiftçi, Y., 2002. Van li
Yerleim Alannn Svlama Potansiyeli,
55. Jeoloji Kurultay, s233-234, 11-15 Mart
2002, Ankara
Plant, J.A., baldock, J. W. and Smith, B., 1996.
The role of geochemistry in environmental
and epidemiological studies in developing
countries: a review. In Environmental
Geochemistry and Health with Special
Reference to Developing Countries,
Geological Society Spec. Publ. No: 113,
Appleton, J. P., Fuge, R. and McCall, G. J.
H. (Eds), Geological Society, London, pp.
7-22.
Salam, A., Örçen, S., 2002. Van Formasyonunun
Biyofasiyes Özellikleri ve Çökelme
Ortamlar. 55. Jeoloji Kurultay Bildiri
Özleri Kitab. s. 245-246, 11-15 Mart 2002,
MTA Kültür Sitesi.
Selçuk, L., Çiftçi, Y., 2007. Microzonation of the
Plio-Quaternary Soils; a study of the
liquefaction risk potential in the Lake Van
Basin, Turkey. Bulletin of Engineering Geology and Environment, V.66, Nr.2,
pp.161-176.
Selçuk, L., Çiftçi,Y., 2002. Yüzüncü Yl
Üniversite Yerlekesindeki Pliyo-
Kuvaterner Yal Gölsel Çökellerin Zemin
Davranlar Hakknda Ön Deerlendirme.
11-15 Mart 2002, 55. Türkiye Jeoloji
Kurultay.
Sar M., 2000; nci kefali: Bilgiler ve mevzuat; Su
Ürünleri Bölümü, Ziraat Fakültesi, YYÜ,
Van.
Sar M., 2001. Van Gölü nci Kefali, Stok
miktarnn Tahmini ve Balkçlk Yönetim
Esaslarnn Belirlenmesi, Çekül Bilimsel
Dergisi, ISBN 975-6825-01-4, stanbul
Thornton, I., & Plant, J. A., 1980. Regional
geochemical health and mapping in the
U.K. Journal of the Geological Society,
137, 575 – 586.
Tolluolu A. Ü., Eral M., Ayta ., Akyil S., Iik
M. A., Aslani M. A. A., Köse O., Çiftçi Y.,
Türközü D. A., Yüksel A., 2004 a. Natural
Radioactivity in Surface Waters in VAN
Lake Basin, TURKEY. International
Symposium Insinume 2004, In Situ Nuclear
- Metrology As a Tool of Radioecology,
Radioprotection of The Environment,
Albena, BULGARIA, Abstract Book, p. 53,
27-30 September 2004.
Tolluolu A. Ü., Eral M., Ayta ., Akyil S., Iik
M. A., Aslani M. A. A., Köse O., Çiftçi Y.,
Türközü D. A., Yüksel A., 2004 b.
Relationship Between Natural Radioactivity
and Rock Type in The VAN Lake Basin-
TURKEY. International Symposium
Insinume 2004, - In Situ Nuclear Metrology
As a Tool of Radioecology,
Radioprotection of The Environment,
Albena, BULGARIA, Abstract Book, p. 19,
27-30 September 2004.
Tolluolu A. Ü., Eral M., Ayta ., Akyl S., Ik
M. A., Aslan M. A. A., Köse O., Çftç Y.,
Türközü D. A., Yüksel A., 2005 a. Natural
Radioactivity In Surface Waters In Van
Lake Basin – TURKEY. X. European
Ecological Congress (EURECO-2005) -
Kuadas-AYDIN/TURKEY 08-13
November 2005.
Tolluolu A. Ü., Eral M., Ayta ., Akyl S., Ik
M. A., Aslan M. A. A., Köse O., Çiftçi Y.,
Türközü D. A., Yüksel A., 2005 b. Van
Gölü Havzas Kayaçlarnda ve Yüzey
Sularnda Doal - Radyoaktivite? IX.
Nükleer Bilimler Ve Teknolojileri
Kongresi, zmir,TÜRKYE, Bildiri Özetleri
Kitapç s. 88, 14-16 Eylül 2005.

Türkiye’nin ilk İşletme Fakültesi olan İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi bir ilke daha imza atmaya hazırlanıyor. Arastirmax.com "1. Liselerarası İşletme ve Ekonomi Proje Yarışması"nın sponsorlarından biri olmaktan gurur duymakta.