REEL DÖVİZ KURU HAREKETLERİ VE DIŞ TİCARET FİYATLARI (TÜRKİYE EKONOMİSİ ÜZERİNEAMPİRİK BULGULAR)

Makalenin İngilizce İsmi: 
Real Exchange Rate Movements And Foreign Trade Prices (Empirical Findings On Turkish Economy)
Makale İçerik Bilgileri
Makale Dili: 
Türkçe
Anahtar Kelimeler: 
reel döviz kuru
İhracat Fiyat Endeksi ve İthalat FiyatEndeksi
Dış Ticaret Hadleri
VAR Modeli
Birim Kök Testi
Türkçe Özet: 

Döviz kurları ve dış ticaret hadleri arasındaki nedenselliğin yönü literatürde hala
tartışma konusudur. Bu konuyu açıklayan iki alternatif yaklaşım vardır. Birinci yaklaşım
olan Standart teori, nedenselliğin ticaret hadlerindeki değişimlerden reel döviz kurlarına
doğru olduğunu ileri sürer. Bu yaklaşıma göre, ticaret hadlerindeki bir iyileşme dışarıdan
içeriye doğru bir gelir transferine neden olacağından yurtdışı fiyat düzeyine nispeten yurtiçi
fiyat düzeyinde bir yükselmeye yol açacaktır. Yansıma (pass through) olarak isimlendirilen
diğer yaklaşım, döviz kurlarındaki değişimlerden ticaret hadlerine doğru ters yönlü
nedensel bir ilişkinin varlığına işaret eder.
Bu çalışmada, yansıma ve standart teori şeklindeki iki yaklaşımın 1994:I-2000:II
dönemi Türkiye ekonomisi açısından geçerliliği incelenecektir. Seriler Eviews
programında hareketli ortalamalar yöntemi ile mevsimsel düzeltmeye tabi tutulmuştur.
Önce, değişkenler arası uzun dönemli bir ilişkinin var olup olmadığını belirlemek için
eşbütünleşme analizi yapılmıştır. Daha sonra bağlantılar içindeki tepki fonksiyonlarını ve
varyans ayrıştırmalarını ortaya koymak için VAR’ın hareketli ortalamalar türü
kullanılmıştır. değişkenlerin nedensel sıralaması VAR içinde test edilmiştir. İlave olarak,
etki tepki fonksiyonlarını ve varyans ayrıştırmalarını ortaya koymak için VAR’ın hareketli
ortalamalar türü kullanılmıştır.
Bu çalışma üç değişken arasında (ihracat fiyat endeksi, ithalat fiyat endeksi ve reel
döviz kurları) uzun dönemli bir eşbütünleşmenin varlığına işaret eder. Bu bulgu aynı
zamanda I(I) ve eşbütünleşik olan bu değişkenlerin en azından bir yönde nedensel ilişkiye
sahip olmaları gerektiğini söyleyen Granger (1988) sunumu ile de tutarlılık arz etmektedir.
VAR modeline göre, standart teoride öngörüldüğü gibi ihracat ve ithalat fiyat
endekslerinden reel döviz kurlarına doğru direkt bir nedensellik ilişkisi mevcuttur.
Bununla birlikte literatürde yansıma olarak isimlendirilen geri beslemeye de sahiptir. Döviz
kurlarından, ithalat fiyat endeksine doğru direkt bir etki söz konusudur. Fakat aynı etki
ihracat fiyat endeksi için geçerli değildir. Döviz kurunun ihracat fiyat endeksi üzerindeki
etkisi ithalat fiyat endeksi ile arasındaki nedensel ilişki kanalıyla sağlanmaktadır. Sonuç
olarak, bu üç değişken arasındaki güçlü ilişki, döviz kuru politikasını ticaret
dengesizliklerini gidermede etkisiz bir araç haline getirmektedir

Key Words: 
real exchange rate
Export Price Index and Import Price Index
Terms of Trade
VAR Model
Unit-root Test
İngilizce Özet: 

The direction of causation between foreign terms of trade and real exchange rates is
still a controversial issue in the literature. There are two main alternative approaches to
explain this subject. One of them, the standard theory, suggests that the causation should
run from changes in the terms of trade to real exchange rate. Acording to this approach, an
improvement in the terms of trade, for instance, should induce a rise in the domestic price
level relative to abroad because it transfers income from the rest of the world to the
domestic economy. The other approach, named as “exchange rate pass – through” notion,
implies a reverse causal relation that runs from exchange rate changes to terms of trade
In this study, These two approaches that the standard theory and the exchange rate
pass – through notion are examined for the Turkish economy over the period 1994:I –
2000:II. The original series is adjusted for seasonality using the ratio to moving average in
the Eviews manual. First, Johansen’s co-integration procedure is implemented to see if a
long – term equilibrium relationship can be established between these variables. Then the
causal ordering of the variables within the linkages is tested in a vector autoregressive
model (VAR). In addition, the moving average representation of the VAR is used to
generate variance decompositions and impulse – response functions.
This study has found that there exists a long – run co-integration relationship
between the three variables (export price index, import price index and real exchange
rates). The null hypothesis, which is that in the long-run real exchange rate, export price
index and import price index do not significantly depart from each other, is therefore
accepted. This finding is also consisting with the Granger proposition (1988) that says that
if the variables are I (1) and co-integrated, there must be Granger causality in at least one
direction, as one variable can help forecast the other. According to the VAR model, a direct
causal relation exists from both export and import price indexes to real exchange rates, as
expected in the standard theory. Nevertheless, this causality has also feedback, named as
exchange rate pass – through notion in the literature. Exchange rates have an impact on
the import price index directly, but not on the export price index, however, its indirect
effect is shown to operate through its causal relationship with import price index. In
conclusion, the strong relationship between the three variables makes the exchange rate
policy ineffective tool to eliminate foreign trade imbalances.

Yazar Bilgileri
1. Yazar
Yazar Adı: 
Ahmet ZENGİN
Yazar Üniversitesi: 
Zonguldak Karaelmas Üniversitesi
Yazar Fakültesi: 
İktisadi İdari Bilimler Fakültesi
Yazar Anabilim Dalı: 
İktisat Anabilim Dalı
Makale Künye Bilgisi
Makalenin Yayımlandığı Dergi: 
Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi
Makale Yayın Yılı: 
2001
Cilt/Sayı: 
2
Sayı: 
2
Sayfa Aralığı: 
27-41
PDF Dosyası: 
application/pdf iconarastirmax_1938_pp_27-41.pdf
Referanslar: 

Arize C.A., “The Effects of Exchange - Rate Volatility on U.S. Exports: An
Empirical Investigation” Southern Economic Journal, Volume 62,
Number 1, July 1995,34-43
Blanchfield R. ve Marsteller W., “Rising Export and Import Prices in 1987
Reversed the Trend of Recent Years” Monthly Labor Review, June
1988,.3-19
Cooley, T.F. and Roy, S.F., “A theoretical Macro econometrics: A Critique”
Journal of Monetary Economics, v. 16, 1985, .283-308
Charemza, W. ve Deadman D., “New Directions in Econometric Practice”, Edward
Edgar Publishing Limited, England, 1992
Doan, T., RATS User’s Manual. Evanston, III.: Estima, 1992
Dornbusch , Rudiger., Expectations and Exchange Rate Dynamics.” Journal of
Political Economy 84 (1976), 101-192.
Enders, W., Applied Econometrics Time Series, Iowa State University, John Wiley
& Sons, Inc, 1995
Erlat G. ve Erlat H., “Real Exchange Rates, the Real Interest Differential and the
Terms of Trade: The Turkish Case” Yapı Kredi Ekonomik Review,
Volume : 9, Number: 1, June 1998,27-40
Granger, C.W.J., “Causality, Cointegration, and Control”, Journal of Economic
Dynamics and Control, 12 (1988), 551-559
Gujarat,. N.D, Basic Econometrics, International Edition 1995
In F ve Menon J., “ The Long - run Relationship between the real exchange rate
and terms of trade in OECD countries”. Applied Economics, 1996, 28,
1075 - 1080
Johansen, S. and K. Juselius, “Maximum Likelihood Estimation and Inference on
Cointegration with Application to the Demand for Money.” Oxford
Bulletin of Economics and Statistics, 52(1990), 169-209.
Kearney, C., and Monadjemi M.S., “Australia’s Twin Deficit Problem”, Working
Paper, Centre For Applied Economic Research, University Of New South
Wales, (95),1987
Litterman, R., “Techniques of Forecasting using Vector Auto regressions”,
Working papers, Federal Reserve Bank of Minneapolis, no:115, 1979
Lutkepohl,H. ,”Non – Causality Due to Omitted Variables”, Journal of
Econometrics, 19 (1988), pp. 199-211
Melick R., “Aggregate exchange Rate Pass - Through: Instability and Inference”,
Journal of Economic Integration, 9 (4), December 1994,427-443
Menon J., “Exchange Rates and Prices of Australian Manufactured Exports”
Weltwirtschaftliches Archive,1994, 695-710
Rosenweig,J,A ve Tallman, E,W., “Fiscal Policy and Trade Adjustment: Are the
Deficits Really Twins?” Working paper, v. 91-2, N.2, 1991, 1-24
Runkle, D.E., “Vector Auto regression and Reality” Journal of Business &
Economic Statistics, 5, 1987, 479-442
Sims, C. “Macroeconomics and Reality”. Econometria 48 (Jan. 1980), 1-49.
Spitaller E., “Short - Run Effects of Exchange Rate Changes on Terms of trade and
Trade Balance”, IMF Staff Papers, June 1980, 27, 320-348
Süalp M.N., “İktisatta Zaman Serileri ve Ko-entegrasyonun Yeri ve Kullanımı
Üzerine”, İktisat Dergisi, Ekim 1997,73-80
Uygur E., “ Makroekonometrik Modeller iktisat Politikası Uygulamasına
Yardımcı Olabilir mi?”, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi
Dergisi, Cilt XXXVIII, Ocak - Aralık 1983, No : 1-16
Ülengin, B. “Bütçe Açığı, Parasal Büyüme, Enflasyon, Döviz Kuru ve Üretim
arasındaki Nedensel İlişkiler: Türkiye Üzerine Bir Uygulama,” ODTÜ
Gelişim Dergisi, Sayı:22, nr:1, 1995, 101-116

Türkiye’nin ilk İşletme Fakültesi olan İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi bir ilke daha imza atmaya hazırlanıyor. Arastirmax.com "1. Liselerarası İşletme ve Ekonomi Proje Yarışması"nın sponsorlarından biri olmaktan gurur duymakta.