ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİ İÇİN “SAYISAL YETKİNLİK ÖLÇEĞİ” GELİŞTİRME ÇALIŞMASI

PDF Dosyası: 

arastirmax_1005_pp_.pdf

Günümüzde tüm birey, toplum ve hatta meslekler süregelen teknolojik gelişmelerden hızla
etkilenmektedir. Söz konusu gelişmelere ayak uydurmak toplumların tüm bireyleri ve kurumları için
kaçınılmazdır. Teknolojideki gelişmeler bireylere sayısız olanaklar sunarken, üretken bir yaşam için
bireylerin gereksinim duyacakları bilgi ve becerilerin de büyük ölçüde değişmesine neden olmuştur.
Bu becerilerden biri sayısal teknolojileri kullanma becerisidir. Bireylerin, artık, çevrelerini etkin
olarak yorumlayabilme kapasitesine sahip bilgili ve eğitimli bir sayısal katılımcı olması özellikle önem
taşımaktadır. Bireylerin sayısal katılımcı olması, sayısal teknolojileri etkili olarak nasıl kullanacağını
bilmesidir.
Bu çalışmada, sayısal teknolojiler kavramı, bilgiyi sayısal olarak saklayan ve ileten geniş bir
yelpazede bulunan çok çeşitli teknolojilere karşılık olarak kullanılmaktadır. Bu teknoloji yelpazesi
bilgisayarı, interneti ve elektronik postayı, cep telefonları ile diğer mobil cihazları ve kameraları, video
oyunlarını ve ayrıca ‘Web 2.0’ teknolojilerini içermektedir. Web 2.0 etiketi genel olarak ‘katılımcı’ ve
kullanıcının içeriği hazırlayıp yayınlayabildiği etkileşimli iletişim araçları için kullanılmaktadır
(bloglar, wikipedia siteleri ve sosyal ağlar bu gruba dahildir).
* Prof. Dr., Hacettepe Üniversitesi – Eğitim Fakültesi – buket@hacettepe.edu.tr
** Bilim Uzmanı., Lincoln University, Teacher College, meryemy@gmail.com
*** Doç. Dr., Yakın Doğu Üniversitesi, Atatürk Eğitim Fakültesi, chaglarm@yahoo.co.ukB.AKKOYUNLU-et.al. / H. Ü. Eğitim Fakültesi Dergisi (H. U. Journal of Education), 39 (2010), 10-19 11
Ancak, sayısal teknolojileri kullanan bir birey ile bu teknolojilere erişimi bulunmayan bir
birey arasında bilgi erişimi konusunda çok ciddi farklar bulunmaktadır. Kısaca sayısal teknolojilere
sahip olanlarla olmayanlar arasındaki açıklığı ifade eden Sayısal bölünme, sadece niceliksel bir olgu
değildir. Bunun yanı sıra, sayısal teknoloji olanaklarının hangi amaçlarla kullanıldığını ifade eden
niteliksel bir boyutu da vardır. Ülkemiz gibi kitap okuma oranının bile çok düşük olduğu toplumlar
için bu durum çok ciddi bir tehlike oluşturmaktadır çünkü gelişmiş ülkeler ile aralarında ki uçurumun
hiç kapanmamak üzere açılması tehlikesi bulunmaktadır. Bireyler in teknoloji kullanımı
a r a sında k i f a r klı l ık l a rı da ku l l a nım uç u r umu ol a r a k t a nıml a ya b i l i r i z . Ku l l a nım
uçur u mu, “sayısal bölünme” kavramı ile ilişkili olmakla birlikte, daha kapsamlı ve derinlikli bir
bölünmeye işaret etmektedir. Dijk (2003), yeni teknolojilere karşı ilgisizlik, motivasyon düşüklüğü
(sayısal deneyim eksikliği), bilgisayara ya da internete erişimin eksikliği, sayısal alanların kullanım
kolaylığı taşımaması, kişinin eğitim düzeyinin erişilen alanı kullanmaya yetmemesi (sosyal destek
eksikliği sayısal beceri eksikliği, kullanım olanağı eksikliği gibi faktörlerin kullanım uçurumuna neden
olduğunu vurgulamaktadır. Sayısal teknolojilerin hızla değişimi ve yaşanan bilgi patlaması karşısında
bireylerin sayısal yetkinlik kazanması gerekmektedir.
Yukarıda da belirtildiği gibi, sayısal teknolojilerin kullanımında niceliksel boyutun yanı sıra,
niteliksel boyutu da dikkate alınmalıdır. Sayısal teknolojilerin kullanımındaki niteliksel boyut temel
ya da başlangıç düzeyindeki bilgi ve iletişim teknolojisinden ileri düzeydeki bilgi ve iletişim
teknolojilerine doğru bir gelişmenin olmasıdır (International Telecominication Union, ITU, 2002).
Başka bir deyişle, sayısal teknolojilerin hangi amaçlarla kullanıldığı da önem taşımaktadır. Örneğin,
sadece e-posta ya da sohbet için internet kullanılabileceği gibi; e-ticaret, sağlık ya da eğitim
alanlarında da internetten faydalanmak mümkündür. O halde sayısal teknolojilerin kullanımında hem
nicel hem de nitel farklılıklar dikkate alınmalıdır. Özetle, sayısal gelişim süreci teknolojik altyapının
kurulması ile başlar, bireysel gelişim süreci ile devam eder. Bireysel gelişim süreci teknolojinin
yayılımındaki artıştan, internet kullanımının artışı ile devam eder. Günlük internet kullanım
süresindeki artış, kullanımın niteliği de bireysel gelişim sürecindeki artışın önemli göstergelerinden
biridir. Sayısal teknolojilere sahip olma ve kullanabilmenin ötesinde sayısal yetkinlik önem
kazanmıştır.
1.1. Sayısal Yetkinlik
Sayısal olarak yetkin ve uyumlu hale gelmek, sayısal teknolojilerin potansiyellerinden en iyi
şekilde faydalanmak sayısal yetkinlik anlamına gelmektedir. Yetkinlik sözcüğü, bireylerin kendileri
için önemli olan şeylerin farkında olma ve önemli olan işleri yapma; bireylerin kendi yaşamları ve
çevreleri üzerinde kontrol sahibi olma yetisi anlamında kullanılmaktadır. Yetkinlik, bireylerin kendi
öğrenme eylemlerini kontrol edebilmeleri için gerekli bilgi, beceri ve yeteneklerin geliştirilmesi olarak
tanımlanırken (Harvey, 2004), sayısal yetkinlik, kişilerin yaşam becerilerini geliştirmek ve bilgi
toplumu içindeki kapasitelerini güçlendirmek için sayısal teknolojileri etkili kullanma yeteneklerine
işaret etmektedir (Makinen, 2006). Sayısal olarak yetkin olmak, hem bireylerin hem de toplumların
geleceğini etkileyecektir. Bireyler açısından bilgi toplumları için kaçınılmaz bir gereklilik iken,
toplumlar için sayısal uçurumun kapatılması anlamına gelmektedir. Sayısal yetkinlik bireylerin sadece
iş piyasasındaki rekabet gücünü etkilemekle kalmamakta aynı zamanda statülerini ve aldıkları ücreti
de etkilemektedir.
Bireylerin sayısal yetkinliği için, onların sayısal teknolojileri kullanarak yaşamlarını etkileyen
değişikliklere katılmalarına izin verilmesi ve bu yönde teşvik edilmeleri gerekmektedir. Sayısal
yetkinlik, örneğin, öğrenciler beceri ve bilgilerini artırdıklarında, bilgiyi paylaşmayı öğrendiklerinde,
yeni ve çeşitli bilgi akışları oluşturduklarında, etkileşimlerini ve bilgi kanallarına katılımlarını
artırdıklarında gerçekleşebilir. Bireyler, sayısal teknolojiler kullanımında farkındalığa ve yeterliğe
sahip olduğunda; internet, e-posta listeleri, web 2.0 araçları, çevrim içi sosyal ağlar sayısal kameralar
ve cep telefonlarını bilgiye ulaşma aracı olarak kullanıp, ulaştıkları bilgiyi anlayıp
değerlendirdiklerinde ve bilgi üretimine katkıda bulunduklarında ancak sayısal yetkinliğe sahip
olabilirler (Norris, 2001; Garrison ve Anderson, 2003). Sayısal yetkinlik, bireylerin sayısal teknolojiyi12 B.AKKOYUNLU-et.al. / H. Ü. Eğitim Fakültesi Dergisi (H. U. Journal of Education), 39 (2010), 10-19
kullanarak yaşamlarını etkileyen değişikliklere katılmalarına izin verilmesi, teşvik edilmesi ve bilgiyi
üretecek ortamlar sağlanması olarak ele alınabilir. Yukarıda da belirtildiği gibi, bireylerin, sayısal
teknolojileri etkili olarak kullanabilmeleri için, sayısal teknolojilerin günlük yaşamdaki yerini,
kullanım alanlarını ve söz konusu alanlara nasıl katkıda bulunacaklarını bilmeleri gerekmektedir. Bu
bilinçle teknolojileri kullanmaya başlama isteği bireylerin bu alana yönelik algı ve davranışlarında
belirli değişikliklere neden olmaktadır. Bireylerin sayısal olarak yetkin hale gelebilmesi için, sayısal
teknolojilerin nasıl ve neden bir gereksinim olduğu ve nasıl geliştiğini anlamaları gerekmektedir.
Çağımızda eğitimde teknoloji kullanmayan/kullanamayan toplumların bireyleri, bu durumun
bir sonucu olarak pek çok temel yetkinliğe sahip olamayacaklardır. Bu da hem ekonomik hem de
toplumsal anlamda geri kalmışlığa neden olacaktır. Bu nedenle gereken altyapının tamamlanması ve
teknoloji kullanımın ulusal eğitim stratejinin önemli bir parçası haline gelmesi gerekiyor. Sayısal
teknolojiler, bireysel ve toplumsal yetkinliğin desteklenmesi için ya da toplumda bir yetkinlik
sürecinin başlatılması için kullanılmalıdır. Sayısal teknolojileri kullanarak toplulukların bilgi
toplumuna anlamlı bir şekilde katılımını sağlayarak yetkinlik düzeyi artırılabilir. Sayısal bir toplum
oluşturulmasında, kritik bir süreç olarak, gençlere büyük önem verilmektedir. Örneğin üniversitelerde,
gençlerde teknik erişim konusunda farkındalık yaratılması, motivasyonlarının artırılması ve sayısal
teknolojilerin kullanımında yeterli olmaları beklenmektedir. Sayısal teknolojilerde kaydedilen
gelişmelerin bu kadar yoğun olduğu günümüz dünyasında eğitim kurumları, genç insanları yaşama
hazırlamada anahtar bir görev üstlenir.
Özetle, sayısal yetkinliğe sahip olmamak hem bireysel hem de toplumsal anlamda geri
kalmışlığa neden olacaktır. Sayısal teknolojiler, bireysel ve toplumsal yetkinliğin desteklenmesi için
ya da toplumda bir yetkinlik sürecinin başlatılması için kullanılmalıdır. Sayısal teknolojileri
kullanarak toplulukların bilgi toplumuna anlamlı bir şekilde katılımını sağlayarak yetkinlik düzeyi
artırılabilir. Sayısal bir toplum oluşturulmasında, kritik bir süreç olarak, gençlere büyük önem
verilmektedir. Örneğin üniversitelerde, gençlerin teknik erişim konusunda farkındalık yaratılması,
motivasyonlarının artırılması ve sayısal teknolojilerin kullanımında yeterli olmaları beklenmektedir.
Bu çalışmanın amacı, üniversite öğrencilerinin sayısal yetkinlik düzeyini belirlemeye yönelik bir
ölçme aracı geliştirmektir.
2. YÖNTEM
2.1. Ön Deneme Aşaması
Üniversite öğrencilerinin sayısal yetkinlik ölçeği maddelerini belirlemek amacıyla
araştırmacılar tarafından literatür çalışması yapılmış, sayısal yetkinlik düzeyini ölçmeye yönelik 59
maddeden oluşan bir ölçek hazırlanmıştır. Ölçek uzman kanısı için Eğitim Fakültesi Bilgisayar ve
Öğretim Teknolojileri Eğitimi bölümlerindeki öğretim elemanlarına verilmiş, ölçekte yer alan
maddelerin uygunluğu açısından 1-10 arasında puanlamaları istenmiştir. Uzman görüşlerine göre
madde ortalamaları oldukça yüksek ( x = 7,96) olduğundan, ön deneme sonucunda maddelerle ilgili
önemli bir değişiklik yapılmamıştır.
2.2. Çalışma Grubu
Ölçeğin nihai formu Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi son sınıfında okuyan toplam 761
öğrenciye 2009 – 2010 öğretim yılı Bahar Döneminde uygulanmıştır.
2.3. Analiz
761 öğrenciye uygulanan "Üniversite öğrencilerinin sayısal yetkinlik düzeyi” ölçeğinden elde
edilen sonuçlarının güvenirliği için Cronbach Alpha katsayısı hesaplanmıştır (0.83). Tezbaşaran
(1998), likert tipi ölçeklerde Cronbach Alpha katsayısının en uygun yöntem olduğunu belirtmektedir.B.AKKOYUNLU-et.al. / H. Ü. Eğitim Fakültesi Dergisi (H. U. Journal of Education), 39 (2010), 10-19 13
Sonuçların geçerliği için de, kapsam ve yapı geçerliği sınamaları yapılmıştır. Ölçekten elde edilen
sonuçların kapsam geçerliği için, uzman kanılarının yeterli olduğu görüşüne varılmıştır, ölçme
aracının kapsam geçerliğini sağladığı ve ölçülmek istenen amaca hizmet ettiği düşünülmüştür. Daha
sonra, " yapı geçerliği için ise, faktör analizi kullanılmıştır. Faktör analizi sonucunda ölçeğin kaç
boyutlu olduğu ve bu boyutların neler olduğu belirlenmiştir.
3. BULGULAR
Bu bölümde Sayısal Yetkinlik Ölçeği için yapılan istatistiksel analizler ve sonuçları sunulacaktır.
Üniversite öğrencilerinin sayısal yetkinlik düzeylerini belirlemek amacıyla hazırlanan ölçek
aşağıdaki yönerge ile kullanılmıştır.
“Bu ölçek sizin Sayısal yetkinlik düzeyinizi belirlemek amacıyla hazırlanmıştır. Verilen
tümcelerin hiçbiri doğru ya da yanlış değildir. Lütfen her tümceyi dikkatle okuyarak sizin için en
uygun olan seçeneği işaretleyiniz. Burada 1 = hiç katılmıyorum 4= kararsızım, 7= tamamen
katılıyorum anlamını taşımaktadır. Yanıtlarınız kesinlikle gizli tutulacaktır. Yardımlarınız için
teşekkür ederiz.”
Faktör analizine başlamadan önce, envanterin uygulanmasından elde edilen verilerin, faktör
analizi için uygun olup olmadığının belirlemek amacıyla, Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) örneklem
uygunluğu testi ve Bartlett’in küresellik testi yapılarak anti imaj korelasyon matrisinin köşegen
değerleri incelenmiştir. KMO örneklem uygunluğu testi ve Bartlett’in küresellik testi sonuçları Tablo
1’de gösterilmiştir.
Tablo 1. KMO ve Bartlett Testleri Sonuçları
Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) Örneklem Uygunluğu Değeri 0,822
Yaklaşık Ki-Kare Değeri (X
2
) 5409,802
Serbestlik Derecesi (df) 1711
Bartlett’in Küresellik Testi
Anlamlılık Seviyesi (Sig.) 0,000
Kaiser-Meyer-Olkin örneklem uygunluğu değerinin 0,822 ve Bartlett’in küresellik testinin
anlamlılık seviyesinin 0,000 çıkması (p≤0,05 için), verilerin faktör analizine uygun olduğunu
göstermektedir. Veri kümesini, faktör analizi ile analiz edilebilecek bir şekle getirebilmek için
uygulanan temel bileşenler analizi sonucunda, öz değerleri (eigenvalues) 1 ve üzerinde olan 4 faktör
oluşmuştur. Elde edilen sonuçlar Tablo 2’de gösterilmiştir.
Toplam varyansın açıklanma oranları incelendiğinde, 1. faktör, toplam varyansın %
23,746’sını, 2. faktör toplam varyansın % 22.157’sini ve 3. faktör toplam varyansın % 19,454’ünü, 4.
faktör ise toplam varyansın % 21,664’ünü açıklamaktadır. Dört faktör birlikte göz önüne alındığında,
toplam varyanstaki değişimin % 87,021’ini açıklamaktadırlar. Bu oran da, sosyal bilimler
çalışmalarında beklenen açıklama yüzdesi oranları dâhilinde kabul edilebilir bir değerdir.
Tablo 2. Toplam Varyansın Açıklanan Dağılımları
Başlangıç Öz değerleri Kareli Yük Toplamlarının İlk Hali
Bileşen
Toplam Varyans (%)
Kümülatif
(%)
Toplam Varyans (%) Kümülatif (%)
1 19,910 23,746 23,746 19,910 23,746 23,746
2 16,613 22,157 45,903 16,613 22,157 45,903
3 15,608 19,454 65,357 15,608 19,454 65,357
4 14,392 21,664 87,021 14,392 21,664 87,02114 B.AKKOYUNLU-et.al. / H. Ü. Eğitim Fakültesi Dergisi (H. U. Journal of Education), 39 (2010), 10-19
Faktör analizi sonucunda ise .40’ın altında olan ve birden çok maddede yer alan 14 madde
ölçekten çıkarılmıştır. Üniversite öğrencilerinin sayısal yetkinliklerini ölçmeye yönelik 45 maddelik
ölçek oluşturulmuştur. Maddeler ile literatürün incelemesi sonucunda faktörler isimlendirilmiştir.
Buna göre, Faktör 1 Farkındalık ( 9 m a d d e ) , F a k t ö r 2 Motivasyon (10 madde), Faktör 3 Teknik
Erişim ( 1 0 m a d d e ) , F a k t ö r 4 Yetkinlik (16 madde) olarak isimlendirilmiş ve Tablo 3’de
sunulmuştur.
45 maddeden oluşan bu ölçekte genelde alınabilecek en yüksek puan 315, en düşük puan ise
45 olabilmektedir. Bu durumda yanıt verenlerin elde ettikleri puan 45 – 135 puan aralığında ise
sayısal yetkinlik düzeyi düşük, 136 – 225 puan aralığı sayısal yetkinlik düzeyi orta ve 226 – 315
puan aralığı ise sayısal yetkinlik düzeyi yüksek olarak kabul edilmiştir.
Sayısal Yetkinlik ölçeğinin alt kategorilere göre puanlanması ise aşağıdaki kısaca
özetlenmiştir.
Farkındalık: Bu alt kategoride 9 madde yer almaktadır. Bu kategoride alınabilecek en düşük puan 9 en
yüksek puan 63 dür. Bu durumda yanıt verenlerin elde ettikleri puan 9 – 27 puan aralığında ise
farkındalık düzeyi düşük, 28 – 46 puan aralığında ise farkındalık düzeyi orta, 47 - 63 puan aralığında
ise farkındalık düzeyi yüksek olarak kabul edilmiştir.
Motivasyon: Bu alt kategoride 10 madde yer almaktadır. Bu kategoride alınabilecek en düşük puan 10
en yüksek puan 70’ dir. Bu durumda yanıt verenlerin elde ettikleri puan 10 – 30 puan aralığında ise
motivasyon düzeyi düşük, 31 – 50 puan aralığında ise motivasyon düzeyi orta, 51 – 70 puan
aralığında ise motivasyon düzeyi yüksek olarak kabul edilmiştir.
Teknik Erişim: Bu alt kategoride de 10 madde yer almaktadır. Bu kategoride alınabilecek en düşük
puan 10 en yüksek puan 70’ dir. Bu durumda yanıt verenlerin elde ettikleri puan 10 – 30 puan
aralığında ise teknik erişim düzeyi düşük, 31 – 50 puan aralığında ise teknik erişim düzeyi orta, 51
– 70 puan aralığında ise teknik erişim düzeyi yüksek olarak kabul edilmiştir.
Yetkinlik: Bu alt kategoride 16 madde yer almaktadır. Bu kategoride alınabilecek en düşük puan 16
en yüksek puan 112’ dir. Bu durumda yanıt verenlerin elde ettikleri puan 16 – 47 puan aralığında ise
yetkinlik düzeyi düşük, 48 – 80 puan aralığında ise yetkinlik düzeyi orta, 81 - 112 puan aralığında
ise yetkinlik düzeyi yüksek olarak kabul edilmiştir.
Sayısal yetkinlik ölçeğinde yer alan alt boyutlar (farkındalık, motivasyon, teknik erişim ve
yetkinlik) aşağıdaki gibi açıklanabilir:
a. Farkındalık: Yeni teknolojileri kullanmanın ortaya çıkardığı potansiyel fırsatların anlaşılması
anlamına gelmektedir. Eğer insanlar seçenekler hakkında fazla bilgi sahibi olmaz ve yeteri kadar
anlamazsa, teknolojiyi uygulamak ve bu alanda yatırım yapmak için herhangi bir neden göremezler.
b. Motivasyon: Kişilerin belirli bir amacı gerçekleştirmek üzere kendi arzu ve istekleriyle
davranmaları ve çaba göstermeleridir, başka bir deyişle, kendi arzu ve istekleriyle sayısal teknolojileri
kullanma çabası içinde olmalarıdır. Motivasyon, kişilerin sayısal teknolojilerin yaşamlarındaki yerini
görmelerine yardımcı olmaktadır.B.AKKOYUNLU-et.al. / H. Ü. Eğitim Fakültesi Dergisi (H. U. Journal of Education), 39 (2010), 10-19 15
Tablo 3: Sayısal Yetkinlik Ölçeği Faktör Yükleri
Madde Maddeler Faktörler
1 2 3 4
1. Sayısal teknolojiler başarılı bir girişimci olmak için gerekli olan beceri ve
anlayışı kazanmamızı sağlar
,717 -,162 -,278 -,084
2. Sayısal teknolojiler çeşitli konularda bilgi ve kaynak paylaşımına olanak
sağlar
,708 -,184 -,442 -,064
3. Sayısal teknolojiler farklı yerlerdeki (şehir, ülke vb) kişilerle iletişim
kurmamızı sağlar
,740 -,178 -,337 -,114
4. Sayısal teknolojiler forumlarda, sosyal ağlarda fikir ve görüşlerimizi ifade
etmemizi sağlar
,733 -,195 -,421 -,054
5. Sayısal teknolojiler günlük yaşamla ilgili gelişmelerden haberdar olmamızı
sağlar
,774 -,186 -,271 -,100
6. Sayısal teknolojiler farklı iş olanakları sunar. ,601 -,179 -,308 -,126
7. Sayısal teknolojiler küresel barış kültürünün sürdürülmesine katkıda
bulunur.
,737 -,164 -,306 ,000
8. Sayısal teknolojiler siyasi konuşmalara/açık oturumlara katılmamızı sağlar. ,711 -,114 -,163 ,040
9. Sayısal teknolojiler toplumsal gelişim / toplumsal duyarlılık projelerinin
yaygınlaştırılması için olanak sağlar.
,843 -,156 -,236 -,021
10. Sayısal teknolojiler yoluyla imkânsızı başarabileceğime inanıyorum. -,040 ,713 ,347 -,387
11. Yeni şeyler keşfetmek için internet kullanmayı seviyorum. -,029 ,712 ,355 -,396
12. Diğer ülkelerdeki öğrencilerin Sayısal teknolojiler ile neler başarabildiğini
görmek beni cesaretlendiriyor
,238 ,688 ,411 -,404
13. Topluma faydalı işlerde Sayısal teknolojileri kullanabilmeyi istiyorum ,376 ,704 ,249 ,107
14. Sayısal yeterliklere sahip olarak hayatta daha başarılı olacağıma
inanıyorum
-,354 ,733 ,226 ,096
15. İnternetteki etkileşim ve çok büyük miktardaki bilgiden heyecan
duyuyorum.
,243 ,763 ,140 ,118
16. Akademik çalışmalarım için internetten kaynaklar indirdiğimde mutlu
oluyorum.
,253 ,760 ,482 ,299
17. Sosyal ağlardaki farklı bakış açılarının beni geliştirdiğine inanıyorum ,157 ,664 ,227 ,359
18. Sosyal ağlar ve forumların toplumsal sorunlara çözüm bulmak için etkili
bir ortam olduğuna inanıyorum.
,161 ,745 ,178 ,193
19. Yeni teknolojileri çok seviyorum, onu ilk deneyen ve kullananlar
arasındayım.
,404 ,839 ,188 ,033
20. Üniversitemde internet bağlantısından yararlanabiliyorum ,389 -,147 ,790 -,020
21. İnternet bağlantısına sahip Bilgi Teknolojileri dersliklerinden
yararlanabiliyorum
-,105 -,199 ,858 ,000
22. İnternet kafeleri kullanıyorum -,005 -,274 ,833 -,017
23. Kütüphanedeki internet bağlantısından yararlanabiliyorum -,126 -,379 ,717 ,016
24. Kütüphanedeki Sayısal kaynaklar (veri tabani, CD, DVD vb) ı
kullanabiliyorum
,053 ,246 ,557 ,037
25. Bir bilgisayara sahibim -,120 -,395 ,823 -,007
26. Evden internete erişebiliyorum -,137 -,410 ,832 -,03016 B.AKKOYUNLU-et.al. / H. Ü. Eğitim Fakültesi Dergisi (H. U. Journal of Education), 39 (2010), 10-19
Tablo 3: Sayısal Yetkinlik Ölçeği Faktör Yükleri (devamı)
27. Çevrim içi ortamlara katılabiliyorum -,126 -,379 ,844 -,002
28. Sanal kütüphanelere ulaşabiliyorum ,123 ,412 ,812 -,013
29. Yurttan internete ulaşabiliyorum ,080 ,090 ,859 -,001
30. Internet bilgi arama araçlarını (arama motorları, rehberler, ileri arama
motorları gibi) kullanabiliyorum
,023 ,116 ,100 ,859
31. Web kaynaklarını değerlendirebiliyorum ,059 -,222 -,280 ,914
32. Elektronik kaynakları (elektronik araştırmalar, projeler, dergiler, makaleler
vb) kullanabiliyorum
,055 ,052 -,230 ,842
33. Girişimcilerin kurduğu internet sitelerine katılabiliyorum ,055 -,136 -,115 ,790
34. Sanal kütüphaneleri kullanabiliyorum -,014 -,121 -,110 ,858
35. Çevrimiçi forumlara katılıp, konu ile ilgili görüşlerimi bildiriyorum ,043 ,094 ,116 ,833
36. Tarama stratejileri geliştirebiliyorum (anahtar sözcük belirleme, Boole
işleçlerini kullanma, vb.)
-,031 ,100 ,010 ,717
37. Gereksinim duyduğum bilgiyi nasıl ve nerede bulacağımı biliyorum ,202 ,253 ,760 ,807
38. Sosyal ağlar, forumlar aracılığıyla ülkemize katma değer sağlayacak
projeler tasarlayıp, diğer kişilerle paylaşıyorum.
,047 ,067 ,405 ,823
39. Sosyal ağları (Facebook, Twitter, Blogs) ailem ve arkadaşlarımla iletişim
kurabilmek için kullanıyorum.
,057 ,302 -,376 ,832
40. Sosyal ağlar, forumlar aracılığıyla toplumsal duyarlık yaratacak
etkinliklere katılıyorum.
,038 ,276 -,354 ,844
41. Sayısal bilgi kullanmada ve sayısal bilgiye ulaşmada etik/yasal konular
hakkında bilgiye sahibim
,101 ,112 ,183 ,812
42. Sayısal bilgi kullanmada ve sayısal bilgiye ulaşmada etik/yasal konularda
dikkatliyim
,104 -,107 ,134 ,688
43. Çevrimiçi sosyal ağlar aracılığıyla toplumsal duyarlılık projelerinin
yaygınlaştırılması için çaba harcıyorum
,036 ,182 ,116 ,744
44. Alanımla ilgili bilgi üretimine katkıda bulunabiliyorum. ,087 -,192 -,016 ,827
45. Sosyal ağlar, forumları toplumsal sorunlara çözüm bulmak için
kullanıyorum
,193 ,243 ,763 ,839
c. Teknik Erişim: İnternet erişimi için gerekli olan donanım ve yazılıma işaret etmektedir. Bununla
birlikte, Makinen’in de (2006) belirttiği gibi, kullanımı için yeterlik mevcut değilse, ihtiyaç ve talep
yok ise teknik erişime sahip olmak her zaman teknolojinin kullanıldığı anlamına gelmemektedir.
d. Yetkinlik: Bir işi yapma gücünü sağlayan özel bilgi, beceri, yeterlik olarak tanımlanmaktadır
(Püsküllüoğlu, 2010). Sayısal teknolojilerin kullanımı için gerekli olan bilgi, beceri ve yeterliklere
işaret etmektedir. Ayrıca, sayısal teknolojilerin mesajlarını anlamak için gerekli olan sayısal
okuryazarlığını da kapsamaktadır.
Bireyler, bu dört temel unsura sahip olduğunda, teknolojinin egemen olduğu bilgi dünyasında
yapıcı bir katılım sağlayabilir. Bu nokta kritiktir. Çünkü, bu unsurlar insanların yeni teknolojilerin
uygulanmasına katılımını, yeni araçlar tasarlamalarını ve toplum gelişiminde anlamlı bir role sahip
olmalarını sağlayacak yetkinliğe ulaşmalarını sağlamaktadır (Makinen, 2006). Süreç kendi kendine
gelişen, yenilenmeyi talep eden ve ödüllendiren bir süreçtir. Bu nedenle sona ermez. Gelişmeler süreç
boyunca sürekli gerçekleşir ve her değişim, süreci daha da güçlendirir.B.AKKOYUNLU-et.al. / H. Ü. Eğitim Fakültesi Dergisi (H. U. Journal of Education), 39 (2010), 10-19 17
45 maddelik ölçeğin güvenirliğine ilişkin bulgular için de Cronbach Alfa katsayıları
hesaplanmış ve ölçeğin tamamında 0,86, ilk alt boyutunda 0,94, ikinci alt boyutunda 0,84, üçüncü alt
boyutunda 0,78 ve dördüncü alt boyutunda ise 0,81 bulunmuştur.
4. SONUÇ VE TARTIŞMA
Bu çalışmada, üniversite öğrencilerinin sayısal yetkinlik düzeyini belirlemeye yönelik olarak
geliştirilen ölçek çalışması anlatılmıştır. Bu amaçla, araştırmacılar tarafından literatür çalışması
yapılmış, sayısal yetkinlik ölçmeye yönelik maddeler oluşturulmuş ve 59 maddelik bir ölçek
hazırlanmıştır. Ölçek uzman kanısı için Eğitim Fakültesi Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi
bölümlerindeki öğretim elemanlarına verilmiş, ölçekte yer alan maddelerin uygunluğu açısından 1-10
arasında puanlamaları istenmiştir. Takiben, ölçme aracı Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi
birinci sınıflarına (n= 318) on beşer gün arayla iki kez uygulanmış ve korelasyon katsayısı 0,80
bulunmuştur. Ölçeğin nihai formu Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi son sınıfında okuyan
toplam 761 öğrenciye uygulanmış, elde edilen sonuçlarının güvenirliği için Cronbach Alpha katsayısı
0,83 olarak hesaplanmıştır.
Sonuçların geçerliği için de, kapsam ve yapı geçerliği sınamaları yapılmıştır. Ölçekten elde
edilen sonuçların kapsam geçerliği için, daha önce de belirtildiği gibi uzman kanılarının yeterli olduğu
sonucuna varılmıştır. "Yapı” geçerliği için ise, faktör analizi kullanılmıştır. Faktör analizi sonucunda
ölçeğin kaç boyutlu olduğu ve bu boyutların neler olduğu belirlenmiştir.
Faktör analizine başlamadan önce, envanterin uygulanmasından elde edilen verilerin, faktör
analizi için uygun olup olmadığının belirlemek amacıyla, Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) örneklem
uygunluğu testi ve Bartlett’in küresellik testi yapılmıştır. Kaiser-Meyer-Olkin örneklem uygunluğu
değerinin 0,822 ve Bartlett’in küresellik testinin anlamlılık seviyesinin ,000 çıkması (p≤0,05 için),
verilerin faktör analizine uygun olduğunu göstermiştir. Veri kümesini, faktör analizi ile analiz
edilebilecek bir şekle getirebilmek için uygulanan Temel Bileşenler Analizi sonucunda, öz değerleri
(eigenvalues) 1 ve üzerinde olan, 4 faktör oluşmuştur. Faktör analizi sonucunda ise 0,40’ın altında
olan ve birden çok maddede yer alan 14 madde ölçekten çıkarılmıştır. Üniversite öğrencilerinin sayısal
yetkinliklerini ölçmeye yönelik 45 maddelik ölçek oluşturulmuştur. Faktör 1 Farkındalık (9 madde),
Faktör 2 Motivasyon (10 madde), Faktör 3 Teknik Erişim ( 1 0 m a d d e ) , F a k t ö r 4 Yetkinlik (16
madde) olarak isimlendirilmiştir.
45 maddelik ölçeğin güvenirliğine ilişkin bulgular için de Cronbach Alfa katsayıları
hesaplanmış ve ölçeğin tamamında 0,86, ilk alt boyutunda 0,94, ikinci alt boyutunda 0,84, üçüncü alt
boyutunda 0,78 ve dördüncü alt boyutunda ise 0,81 bulunmuştur.
Bu çalışmanın sonuçları, elde edilen ölçeğin geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olarak
kullanılabileceğini göstermektedir. Bu ölçeğin, üniversite öğrencilerinin sayısal yetkinlik düzeyleri
konusunda çalışma yapmak isteyen alandaki uzmanlar tarafından kullanılabileceği
düşünülmektedir.
Günümüzde bizzat “bilginin üretilmesi sürecine” katılan toplumlar gelişmiş toplumlar
arasında yerini almaktadır. Bu süreçte sayısal teknolojilerin kullanımı ve kullanım niteliği önemli bir
göstergedir. Sayısal teknolojilerin kullanımında hem nicel hem de nitel kullanımlar dikkate
alınmalıdır. Örneğin iki farklı ülkedeki bilgisayar ya da internet kullananların sayısının eşit olması,
sayısal bölünmenin olmadığı anlamına gelmemektedir. Bu durumda iki ülke arasında nicel anlamda
olmasa da, nitel anlamda sayısal Sayısal bölünmeden bahsetmek gerekmektedir. Bu nedenle, bu
noktada eğitim düzeyinin yüksekliği gündeme gelmektedir. Eğitim düzeyinin yüksekliği, teknolojiye
ulaşma, teknolojiyi etkili kullanabilme ve teknolojiye uyum sağlamayı kolaylaştıracak ve
hızlandıracaktır. Burada söz konusu olan, eğitimle kazandırılan bilgilerin günlük yaşamın her
aşamasında kullanılabilmesi, kullanılan teknolojinin (internet ve bilgisayar gibi) teknik özelliklerinin18 B.AKKOYUNLU-et.al. / H. Ü. Eğitim Fakültesi Dergisi (H. U. Journal of Education), 39 (2010), 10-19
bilinmesi ve en uygun şekilde nasıl kullanılacağı hakkında yeterli bilgiye sahip olunması (teknolojik
okur-yazarlık), web üzerinden alınan bilgilere hızlı ulaşılması, doğru, yararlı ve güvenilir bilgilerin
elde edilmesi (bilgi okur-yazarlığı) dir. Öğrencilerin sayısal yetkinlik düzeylerinin belirlenmesi bu
anlamda önemli görülmektedir. Elde edilen sonuçlar, öğrencilere söz konusu becerileri kazandıracak
olanakların sağlanmasında, öğrenme ortamlarının düzenlenmesinde karar vericilere yol gösterecektir.